Λεωνίδας Βουρλιώτης Η ιδέα ενός σχολείου χωρίς δασκάλους έχει κάτι το προκλητικά γοητευτικό. Υπόσχεται ταχύτητα, εξατομίκευση, απαλλαγή από τη «γραφειοκρατία» της τάξης και από τις ανθρώπινες αδυναμίες. Στην αφήγηση του Alpha School, η τεχνητή νοημοσύνη δεν έρχεται να βοηθήσει τον εκπαιδευτικό· έρχεται να τον αντικαταστήσει. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η καινοτομία αρχίζει να μοιάζει λιγότερο με όραμα και περισσότερο με εκπαιδευτική δυστοπία καλοφτιαγμένη για power point.
Το κεντρικό επιχείρημα του μοντέλου είναι απλό: τα παιδιά «μαθαίνουν πιο γρήγορα». Δύο ώρες την ημέρα αρκούν για να καλυφθούν τα βασικά γνωστικά αντικείμενα, επειδή ο αλγόριθμος προσαρμόζει το περιεχόμενο στο προφίλ κάθε μαθητή. Όμως η εκπαίδευση δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Είναι διαδικασία νοηματοδότησης. Και εκεί αρχίζει η σύγχυση: άλλο το να ολοκληρώνεις ενότητες, άλλο το να οικοδομείς γνώση.
Η μετατροπή της μάθησης σε σειρά από μετρήσιμες επιδόσεις –πόντοι, χρόνος, ανταμοιβές– αποκαλύπτει μια βαθύτερη φιλοσοφία: ό,τι δεν μετριέται, δεν μετράει. Η κριτική σκέψη, η αμφιβολία, η συλλογική συζήτηση, η παιδαγωγική σχέση, όλα όσα δεν χωρούν εύκολα σε dashboards, υποχωρούν σιωπηλά. Το παιδί γίνεται χρήστης, όχι μαθητής. Και ο δάσκαλος μετατρέπεται σε «guide», δηλαδή σε συνοδό καλής διάθεσης, χωρίς γνωστική ή παιδαγωγική αυτενέργεια.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται σε ιδιωτικά σχολεία υψηλών διδάκτρων. Είναι ότι παρουσιάζεται ως πρότυπο γενίκευσης. Όταν ένα σχολείο με δίδακτρα δεκάδων χιλιάδων δολαρίων συγκρίνεται με τον «εθνικό μέσο όρο», η σύγκριση δεν είναι απλώς επιστημονικά επισφαλής· είναι πολιτικά ύποπτη. Η τεχνολογία λειτουργεί εδώ ως άλλοθι για να αγνοηθεί το κοινωνικό πλαίσιο της μάθησης.
Οι μαρτυρίες γονέων που μιλούν για άγχος, πίεση και γνωστικά κενά δεν είναι «παρενέργειες» ενός κατά τα άλλα επιτυχημένου πειράματος. Είναι ενδείξεις ότι κάτι θεμελιώδες λείπει. Και αυτό το κάτι είναι ο άνθρωπος ως παιδαγωγικό υποκείμενο, όχι ως διαχειριστής συναισθημάτων, αλλά ως φορέας γνώσης, αξιών και σχέσης.
Η απουσία διαφάνειας και ανεξάρτητης αξιολόγησης εντείνει την ανησυχία. Όταν ένα εκπαιδευτικό μοντέλο δεν επιτρέπει να ελεγχθεί επιστημονικά, ζητά από την κοινωνία να το πιστέψει, όχι να το κατανοήσει. Και η πίστη δεν είναι παιδαγωγική αρχή.
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει ισχυρό εργαλείο στην εκπαίδευση. Το ερώτημα είναι αν τη θέλουμε ως εργαλείο ή ως υποκατάστατο. Γιατί τη στιγμή που η διδασκαλία εκχωρείται πλήρως στον αλγόριθμο, το σχολείο παύει να είναι κοινότητα μάθησης και γίνεται πλατφόρμα απόδοσης.
Η ιστορία της εκπαίδευσης είναι γεμάτη από «θαυματουργές λύσεις» που υπόσχονταν άλματα προόδου και κατέληξαν να αφήνουν πίσω τους άνισα αποτελέσματα και βαθύτερες ρωγμές. Το Alpha School ίσως δεν είναι το τέλος του σχολείου όπως το ξέρουμε. Είναι όμως μια υπενθύμιση ότι το μέλλον δεν είναι ουδέτερο. Σχεδιάζεται. Και το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσο έξυπνη είναι η μηχανή, αλλά πόσο χώρο αφήνουμε στον άνθρωπο να παραμείνει δάσκαλος, όχι διακοσμητικό στοιχείο σε μια ψηφιακή αίθουσα.
Γιατί, τελικά, η φωτεινή πλευρά της καινοτομίας δεν βρίσκεται στην κατάργηση του ανθρώπινου παράγοντα, αλλά στη σοφή του ενίσχυση. Και αυτό είναι ένα μάθημα που καμία τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να διδάξει μόνη της.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
