Λεωνίδας Βουρλιώτης Πίσω από την εικόνα του διευθυντή ενός σχολείου, πίσω από τις ανακοινώσεις, τα προγράμματα, τις συνεδριάσεις και τη διοικητική λειτουργία μιας σχολικής μονάδας, κρύβεται συχνά μια καθημερινότητα εξουθενωτική. Μια πραγματικότητα που σπάνια φτάνει στη δημόσια συζήτηση, αλλά βιώνεται καθημερινά από εκατοντάδες διευθυντές σχολείων σε όλη τη χώρα.
Η μαρτυρία στον Νίκο Γιαννόπουλο (news247.gr) διευθυντή δημοτικού σχολείου, που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας, αποτυπώνει με δραματικό τρόπο ένα εκπαιδευτικό σύστημα που μοιάζει να στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στην υπεραντοχή, την προσωπική θυσία και την ψυχική εξάντληση των στελεχών του.
«Ποτέ δεν ήταν τόση η γραφειοκρατική δουλειά», λέει χαρακτηριστικά. Και αυτή η φράση συμπυκνώνει ίσως όλο το πρόβλημα.
«Βλέπω τον υπολογιστή του σχολείου από το σπίτι»
Ο διευθυντής ενός δημοτικού σχολείου δεν είναι πλέον μόνο παιδαγωγικός υπεύθυνος. Είναι διοικητικός υπάλληλος, γραμματέας, οικονομικός διαχειριστής, διαμεσολαβητής, υπεύθυνος ασφάλειας, υπεύθυνος προσωπικού και συχνά… αποδέκτης κάθε πίεσης του συστήματος.
Και όλα αυτά ενώ συνεχίζει να έχει και διδακτικό ωράριο.
«Έχουμε 10 ώρες διδασκαλίας την εβδομάδα. Ουσιαστικά παίρνεις τη διοικητική δουλειά στο σπίτι. Βλέπω τον υπολογιστή του σχολείου από το σπίτι», περιγράφει.
Οι αρχές και τα τέλη της σχολικής χρονιάς μοιάζουν με περίοδο ασφυξίας:
- αλλαγές προσωπικού,
- αναμορφώσεις προγραμμάτων,
- ολοήμερα,
- γεύματα,
- παράλληλη στήριξη,
- τμήματα υποδοχής,
- πίνακες,
- πρωτόκολλα,
- πλατφόρμες,
- εγκύκλιοι.
«Το κάθε πρόγραμμα κρύβει από πίσω του μια ξεχωριστή γραφειοκρατία», εξηγεί.
Το σχολείο ως ατελείωτο διοικητικό σύστημα
Η περιγραφή θυμίζει περισσότερο διοίκηση επιχείρησης παρά σχολική μονάδα.
Οι διευθυντές καλούνται να:
- καλύψουν ελλείψεις προσωπικού,
- διαχειριστούν αναπληρωτές,
- συντονίσουν ειδικότητες που μετακινούνται,
- οργανώσουν εκδρομές,
- αντιμετωπίσουν ζητήματα ασφάλειας,
- διαχειριστούν οικονομικούς πόρους,
- συμπληρώσουν αμέτρητες ψηφιακές διαδικασίες.
Και όλα αυτά χωρίς ουσιαστική γραμματειακή υποστήριξη.
«Για να πάρεις ένα σελοτέιπ πρέπει να κάνεις αίτηση», λέει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας ένα ασφυκτικό πλαίσιο ελέγχου και διαδικασιών.
Η κατάργηση ή αποδυνάμωση των σχολικών επιτροπών, σύμφωνα με τη μαρτυρία, επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την κατάσταση, περιορίζοντας την ευελιξία ακόμη και για στοιχειώδεις ανάγκες των σχολείων.
Όλο και λιγότερος χρόνος για τον παιδαγωγικό ρόλο
Το πιο ανησυχητικό ίσως σημείο είναι ότι μέσα σε αυτή τη διοικητική καταιγίδα, ο παιδαγωγικός ρόλος μοιάζει να υποχωρεί.
«Χρόνος για τον παιδαγωγικό μας ρόλο πρακτικά δεν περισσεύει αφού είμαστε αναγκασμένοι να βρισκόμαστε μπροστά από έναν υπολογιστή».
Η φράση αυτή αποτυπώνει μια βαθύτερη κρίση του σχολείου: το σχολείο κινδυνεύει να λειτουργεί περισσότερο ως διοικητικός μηχανισμός και λιγότερο ως ζωντανή παιδαγωγική κοινότητα.
Η “αυτονομία” και ο φόβος της κατηγοριοποίησης
Ο διευθυντής εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτικός απέναντι στη συζήτηση περί «αυτονομίας» των σχολικών μονάδων.
«Τα σχολεία θα ψάχνουν να προσελκύουν “πελάτες”», λέει, εκφράζοντας φόβους ότι η ελεύθερη επιλογή σχολείου και η ανταγωνιστική λογική μπορεί να οδηγήσουν σε ακόμη μεγαλύτερες ανισότητες και κατηγοριοποίηση σχολείων.
Πίσω από τη λέξη «αυτονομία», πολλοί εκπαιδευτικοί διακρίνουν την αυξανόμενη μεταφορά ευθυνών προς τις σχολικές μονάδες, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση προσωπικού και υποστήριξης.
Η αξιολόγηση και η διάρρηξη του συναδελφικού κλίματος
Ιδιαίτερο βάρος φαίνεται να έχει και η διαδικασία αξιολόγησης.
Ο διευθυντής καλείται πλέον να αξιολογεί συναδέλφους του, μέσα από πολύπλοκες διαδικασίες, φόρμες, δείκτες και διοικητικά πρωτόκολλα.
«Χάνεται κάπως το συναδελφικό κλίμα», παραδέχεται.
Και δεν είναι μόνο η γραφειοκρατία της αξιολόγησης. Είναι και το ψυχολογικό φορτίο μιας διαδικασίας που αλλάζει βαθιά τις σχέσεις μέσα στο σχολείο.
«Είμαστε διοικητικοί προϊστάμενοι, όχι πειθαρχικοί», τονίζει, περιγράφοντας την πίεση που ασκείται πλέον στους διευθυντές μέσα από ένα περιβάλλον αυξημένων ελέγχων και φόβου πειθαρχικών συνεπειών.
Ο φόβος, οι μηνύσεις και η νομική ανασφάλεια
Το κλίμα ανασφάλειας αποτυπώνεται έντονα και στη σχέση με γονείς και καταγγελίες.
«Μία μικρή αψιμαχία μεταξύ μαθητών μπορεί να φτάσει σε σύλληψη του διευθυντή», λέει.
Η αναφορά ίσως ακούγεται υπερβολική, αλλά τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί περιστατικά προσαγωγών, μηνύσεων και πειθαρχικών διαδικασιών ακόμη και για περιστατικά καθημερινής σχολικής διαχείρισης.
Το αποτέλεσμα είναι πολλοί εκπαιδευτικοί να νιώθουν διαρκώς εκτεθειμένοι.
Δεν είναι τυχαίο ότι, όπως αποκαλύπτει, έχουν εμφανιστεί ακόμη και ιδιωτικά προγράμματα νομικής προστασίας για εκπαιδευτικούς απέναντι σε ΕΔΕ και δικαστικές εμπλοκές.
«Σκεφτείτε πού έχουμε φτάσει», λέει με νόημα.
Burn out με επίδομα 200 ευρώ
Το πιο σκληρό ίσως σημείο της μαρτυρίας είναι το ανθρώπινο.
Ο διευθυντής περιγράφει μια μόνιμη κατάσταση άγχους:
- φόβος για την ασφάλεια των παιδιών,
- πίεση από παντού,
- διοικητική ασφυξία,
- ευθύνη χωρίς επαρκή στήριξη.
«Ξυπνάω με την έγνοια ότι είμαι υπεύθυνος για περισσότερα από 100 παιδιά».
Και όλα αυτά για ένα επίδομα διευθυντή που κυμαίνεται περίπου στα 200 με 250 ευρώ.
«Αξίζει τον κόπο;» αναρωτιέται.
Το ερώτημα μοιάζει πράγματι ρητορικό.
Ένα σχολείο που στηρίζεται στην εξάντληση
Η μαρτυρία αυτή δεν είναι μεμονωμένη. Αντανακλά μια βαθύτερη πραγματικότητα στο ελληνικό δημόσιο σχολείο:
- ένα σύστημα που ολοένα και περισσότερο λειτουργεί χάρη στην υπερπροσπάθεια των ανθρώπων του.
- Διευθυντές που μετατρέπονται σε μάνατζερ,
- εκπαιδευτικοί που γίνονται γραφειοκράτες,
- σχολεία που λειτουργούν οριακά,
- και μια διοίκηση που συνεχώς προσθέτει υποχρεώσεις χωρίς να αφαιρεί βάρη.
Το αποτέλεσμα είναι ένα διαρκώς διογκούμενο κύμα επαγγελματικής εξουθένωσης.
Και ίσως το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι πολλοί διευθυντές δηλώνουν εξαντλημένοι.
Είναι ότι αρκετοί αρχίζουν πλέον να παραιτούνται από τη θέση τους για να προστατεύσουν την ψυχική τους υγεία.
Όταν ένα εκπαιδευτικό σύστημα φτάνει στο σημείο να φθείρει τόσο βαθιά τους ανθρώπους που το κρατούν όρθιο, τότε το πρόβλημα δεν είναι ατομικό.
Είναι βαθιά πολιτικό, θεσμικό και παιδαγωγικό.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Συναγερμός ΕΦΕΤ: Ανάκληση σε πασίγνωστη φέτας λόγω Λιστέριας
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
