1. Επιλόχεια θλίψη (Baby Blues)
Πολλές γυναίκες, λίγες ημέρες μετά τον τοκετό (συνήθως μεταξύ 3ης και 5ης ημέρας), βιώνουν ένα κύμα συναισθηματικής αστάθειας. Πρόκειται για μια παροδική κατάσταση που επηρεάζει περίπου 8 στις 10 λεχώνες και εκδηλώνεται με έντονη κόπωση, δάκρυα χωρίς προφανή λόγο, ευερεθιστότητα, αϋπνία και γενική κακή διάθεση. Αν και η επιλόχεια θλίψη δεν θεωρείται ψυχική ασθένεια, η στήριξη του οικείου περιβάλλοντος παίζει κρίσιμο ρόλο ώστε τα συμπτώματα να υποχωρήσουν εντός δύο εβδομάδων.
Πιο σοβαρή από την επιλόχεια θλίψη, η κατάθλιψη μετά τον τοκετό κάνει την εμφάνισή της περίπου 6-8 εβδομάδες μετά τη γέννα και επηρεάζει το 10-15% των μητέρων. Χαρακτηρίζεται από βαθιά θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, αίσθημα ανεπάρκειας, δυσκολία συγκέντρωσης και έντονο άγχος για τη φροντίδα του μωρού. Εάν δεν αντιμετωπιστεί, μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τη σχέση μητέρας-παιδιού και την καθημερινότητα της γυναίκας. Η ψυχοθεραπεία και, όταν χρειάζεται, η φαρμακευτική αγωγή προσφέρουν ουσιαστική βοήθεια.
3. Επιλόχεια ψύχωση
Αποτελεί τη σπανιότερη αλλά και πιο σοβαρή μορφή επιλόχειας ψυχικής διαταραχής, καθώς προσβάλλει 1-2 γυναίκες ανά 1.000 γεννήσεις. Εμφανίζεται αιφνιδιαστικά και συνοδεύεται από σύγχυση, παραληρητικές σκέψεις, ψευδαισθήσεις, διαταραχές στον ύπνο και έντονες μεταπτώσεις στη διάθεση. Πρόκειται για επείγουσα κατάσταση που απαιτεί άμεση ιατρική παρέμβαση, καθώς μπορεί να απειλήσει την ασφάλεια τόσο της μητέρας όσο και του βρέφους.
Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο
Η εκδήλωση μιας ψυχικής διαταραχής μετά τον τοκετό δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα. Αντίθετα, προκύπτει από τη σύνθεση βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών επιρροών, όπως:
Οι ορμονικές μεταβολές της εγκυμοσύνης και του τοκετού
Προηγούμενο ιστορικό κατάθλιψης ή ψυχικών διαταραχών
Δύσκολες εμπειρίες κατά τη διάρκεια της κύησης ή του τοκετού
Έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος
Έντονο άγχος για την υγεία ή τη φροντίδα του βρέφους
Αντιμετώπιση και υποστήριξη
Η κατάλληλη ψυχολογική στήριξη είναι απαραίτητη για την ανάρρωση της νέας μητέρας. Η ψυχοθεραπεία, η φαρμακευτική αγωγή (όπου ενδείκνυται) και η συστηματική παρακολούθηση μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα και να ενισχύσουν τη συναισθηματική ισορροπία. Παράλληλα, είναι σημαντικό να υπάρχει χρόνος για ξεκούραση, υγιεινή διατροφή, φυσική άσκηση και δραστηριότητες που προσφέρουν χαλάρωση.
Εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος του συντρόφου και των κοντινών προσώπων, οι οποίοι μπορούν να παρατηρήσουν αλλαγές στη συμπεριφορά της γυναίκας και να την ενθαρρύνουν να αναζητήσει βοήθεια όταν τη χρειάζεται.
