Τα τελευταία δύο χρόνια η Τεχνητή Νοημοσύνη – και ειδικά το ChatGPT – μπήκε απότομα στη δημόσια συζήτηση για την εκπαίδευση. Άλλοτε ως απειλή, άλλοτε ως «μαγικό ραβδί» που θα λύσει χρόνια προβλήματα. Αν όμως αφήσουμε για λίγο τους τίτλους και ακούσουμε προσεκτικά τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, τι πραγματικά μας λένε; Τι βλέπουν στην πράξη, τι τους ανησυχεί και –κυρίως– τι προσδοκούν;
Η πρόσφατη μικτή έρευνα που πραγματοποιήσαμε με εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης επιχειρεί ακριβώς αυτό: να μεταφέρει τη φωνή της τάξης στο κέντρο του διαλόγου.
Τα ευρήματά της δεν επιβεβαιώνουν ούτε τον πανικό ούτε την άκριτη αισιοδοξία. Αντίθετα, φωτίζουν τρία κομβικά ερωτήματα που αξίζει να τεθούν ανοιχτά. Το πρώτο ερώτημα είναι ίσως το πιο φορτισμένο:
Είναι το ChatGPT απειλή για τον ρόλο του εκπαιδευτικού ή εργαλείο ενδυνάμωσής του;
Η πλειονότητα των εκπαιδευτικών που συμμετείχαν στην έρευνα απαντά χωρίς αμφιβολία ότι το εργαλείο δεν έρχεται να αντικαταστήσει τον δάσκαλο. Το αντιλαμβάνονται ως υποστηρικτικό μέσο, κυρίως στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό, στην παραγωγή ιδεών, στη διαφοροποίηση δραστηριοτήτων και στη διαχείριση του χρόνου. Για πολλούς, το ChatGPT λειτουργεί σαν ένας «έξυπνος βοηθός» που μειώνει τον φόρτο της αόρατης εργασίας εκτός τάξης και απελευθερώνει χρόνο για αυτό που έχει παιδαγωγική αξία: τη σχέση με τους μαθητές.
Στην καθημερινή εκπαιδευτική πράξη αυτό μεταφράζεται απλά. Λιγότερες ώρες μπροστά σε έγγραφα και φύλλα εργασίας, περισσότερες ώρες για σκέψη και ουσιαστική διδασκαλία. Όχι ως ποίηση της τεχνολογίας, αλλά ως πρακτικό όφελος.
Το δεύτερο ερώτημα έρχεται σχεδόν αυτονόητα.
Μήπως, όμως, το τίμημα είναι η αυθεντικότητα και η παιδαγωγική ηθική;
Εδώ οι εκπαιδευτικοί εμφανίζονται σαφώς πιο επιφυλακτικοί. Οι ανησυχίες για τη λογοκλοπή, την ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων και την «εύκολη λύση» για τους μαθητές είναι έντονες. Δεν πρόκειται για τεχνοφοβία, αλλά για επαγγελματική ευθύνη. Πολλοί φοβούνται ότι η άκριτη χρήση μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της σκέψης, σε απώλεια της προσπάθειας και τελικά σε αλλοίωση του νοήματος της μάθησης.
Στην εκπαιδευτική πράξη αυτό το δίλημμα είναι καθημερινό: πότε το εργαλείο βοηθά τον μαθητή να σκεφτεί και πότε σκέφτεται αντί για εκείνον; Η έρευνα δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί δεν ζητούν απαγορεύσεις, αλλά σαφές πλαίσιο, κανόνες και παιδαγωγική καθοδήγηση. Με άλλα λόγια, ζητούν θεσμική ωριμότητα.
Το τρίτο και ίσως πιο κρίσιμο ερώτημα αφορά το μέλλον.
Είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη μοχλός βελτίωσης της εκπαίδευσης ή απλώς αποκαλύπτει τα όριά της;
Τα ευρήματα εδώ συνδέονται άμεσα με τη θέση που έχουμε ήδη διατυπώσει δημόσια[1]: η ΤΝ δεν απειλεί το σχολείο, αντιθέτως αποκαλύπτει τις αδυναμίες του. Οι εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στην έρευνα βλέπουν στο ChatGPT τη δυνατότητα για πιο εξατομικευμένη μάθηση, για υποστήριξη μαθητών με διαφορετικές ανάγκες και για αύξηση της αποτελεσματικότητας της διδασκαλίας. Ταυτόχρονα, όμως, αναγνωρίζουν ότι χωρίς επιμόρφωση, χωρίς κοινή παιδαγωγική γλώσσα και χωρίς θεσμικό σχεδιασμό, το εργαλείο κινδυνεύει να μείνει ένα ακόμη «ψηφιακό πυροτέχνημα».
Στην πράξη, η ΤΝ λειτουργεί σαν καθρέφτης: δείχνει αν το σχολείο έχει σαφείς στόχους, αν καλλιεργεί κριτική σκέψη, αν εμπιστεύεται τον εκπαιδευτικό ως επαγγελματία. Αν αυτά απουσιάζουν, καμία τεχνολογία δεν μπορεί να τα υποκαταστήσει.
Φτάνοντας στα συμπεράσματα, το μήνυμα της έρευνας είναι ευδιάκριτο. Οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης δεν φοβούνται την Τεχνητή Νοημοσύνη. Τη βλέπουν με ενδιαφέρον, με κριτική διάθεση και με επίγνωση των ορίων της. Ζητούν επιμόρφωση, σαφές πλαίσιο και παιδαγωγική καθοδήγηση, όχι απαγορεύσεις ή άκριτη υιοθέτηση.
Αλιβίζος (Λοΐζος) Σοφός,
Κοσμήτορας Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
