Η τεχνητή νοημοσύνη δεν απειλεί το σχολείο - αποκαλύπτει τα όριά του: απειλή ή ευκαιρία;

Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να αλλάξει πραγματικά το σχολείο ή απλώς να προστεθεί ως ακόμη ένα εργαλείο σε ένα σύστημα που αντιστέκεται στην αλλαγή; Το ερώτημα αυτό δεν αφορά το μέλλον· αφορά το παρόν.

Τα ευφυή ψηφιακά συστήματα έχουν ήδη εισέλθει στις ζωές των μαθητών και των εκπαιδευτικών. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν θα τα χρησιμοποιήσουμε, αλλά πώς, γιατί και με ποιες συνέπειες.

Ο Αλιβίζος (Λοΐζος) Σοφός 2026 προτείνει ένα εννοιολογικό μοντέλο επτά διαστάσεων που μας βοηθά να δούμε την τεχνητή νοημοσύνη όχι αποσπασματικά, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου παιδαγωγικού και κοινωνικού οικοσυστήματος.

Οι 7 Διαστάσεις

1. Η τεχνητή νοημοσύνη ως πολιτισμικό τεχνούργημα: Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ουδέτερη. Όπως το βιβλίο, ο πίνακας ή ο υπολογιστής, αποτελεί πολιτισμικό τεχνούργημα: ενσωματώνει τρόπους σκέψης, ιεραρχίες γνώσης και αντιλήψεις για το τι σημαίνει «μαθαίνω». Οι αλγόριθμοι οργανώνουν πληροφορίες, προτείνουν απαντήσεις, διαμορφώνουν προτεραιότητες. Έτσι, η ΤΝ δεν εισάγει μόνο νέες δυνατότητες, αλλά και νέα ερωτήματα: ποιος ορίζει τη γνώση; ποιος έχει τον έλεγχο; ποιος αποφασίζει τι είναι έγκυρο;

2. Το θεσμικό πλαίσιο: κανόνες, πολιτικές και όρια: Η τεχνητή νοημοσύνη συναντά πρώτα το θεσμικό πλαίσιο της εκπαίδευσης: νόμους, κανονισμούς, αναλυτικά προγράμματα, συστήματα αξιολόγησης. Σε εξετασιοκεντρικά συστήματα, η ΤΝ συχνά αντιμετωπίζεται ως απειλή, επειδή θολώνει τα όρια της ατομικής επίδοσης και αμφισβητεί καθιερωμένους μηχανισμούς ελέγχου. Αντίθετα, σε πιο ευέλικτα πλαίσια, μπορεί να ρυθμιστεί ως υποστηρικτικό μέσο μάθησης. Το θεσμικό πλαίσιο δεν καθορίζει μόνο τι επιτρέπεται, αλλά και τι θεωρείται παιδαγωγικά «θεμιτό».

3. Εκπαιδευτική κουλτούρα: αξίες, φόβοι και προσδοκίες: Πέρα από τους κανόνες, υπάρχει η εκπαιδευτική κουλτούρα: οι άτυπες αντιλήψεις και στάσεις που διαμορφώνουν την καθημερινή πράξη. Πολλοί εκπαιδευτικοί δεν φοβούνται την τεχνολογία καθαυτή, αλλά την αμφισβήτηση της επαγγελματικής τους ταυτότητας. Όταν η ΤΝ «ξέρει», «απαντά» ή «διορθώνει», τίθεται το ερώτημα: ποιος είναι ο ρόλος μου; Η αντίσταση συχνά δεν είναι τεχνοφοβία, αλλά αγωνία για νόημα, ρόλο και κύρος.

4. Διαδικασία μάθησης: τι αλλάζει για τον μαθητή: Η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει άμεσα τη διαδικασία μάθησης. Οι μαθητές μπορούν να διερευνούν με μεγαλύτερη αυτονομία, να λαμβάνουν άμεση ανατροφοδότηση, να πειραματίζονται χωρίς φόβο λάθους. Ωστόσο, η τεχνολογία μπορεί να οδηγήσει είτε σε βαθιά μάθηση είτε σε επιφανειακή διευκόλυνση. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από το αν η ΤΝ χρησιμοποιείται για σκέψη ή απλώς για παραγωγή απαντήσεων.

5. Παγιωμένες διδακτικές προσεγγίσεις και ανάγκη επανασχεδιασμού: Εδώ αναδεικνύονται τα όρια των παγιωμένων διδακτικών προσεγγίσεων. Η παραδοσιακή διδασκαλία, βασισμένη στη μετάδοση περιεχομένου, δυσκολεύεται να συνυπάρξει με συστήματα που «παράγουν» γνώση. Η τεχνητή νοημοσύνη καθιστά αναγκαίο τον λειτουργικό επανασχεδιασμό της διδασκαλίας: από την κάλυψη της ύλης στον σχεδιασμό μαθησιακών εμπειριών με νόημα.

6. Αναδυόμενες πρακτικές διδασκαλίας με τεχνητή νοημοσύνη: Από τον επανασχεδιασμό προκύπτουν νέες πρακτικές: διερευνητική μάθηση, projects, συνεργατικές δραστηριότητες, αναστοχαστική γραφή. Εφαρμογές παραγωγικής ΤΝ, συστήματα καθοδήγησης ή εργαλεία ανατροφοδότησης μπορούν να λειτουργήσουν ως γνωστικοί εταίροι. Προϋπόθεση είναι η ύπαρξη χώρου για πειραματισμό και παιδαγωγική δοκιμή. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον εκπαιδευτικό, αλλά μεταβάλλει τον ρόλο του σε συντονιστή και εμψυχωτή της μάθησης.

7. Ανατροφοδότηση: ο κύκλος κλείνει και ξεκινά εκ νέου: Η τελευταία διάσταση αφορά την ανατροφοδότηση. Πώς αξιολογούμε τις πρακτικές; πώς μαθαίνει το σχολείο από την εμπειρία του; Η ανατροφοδότηση συνδέει την τάξη με την εκπαιδευτική πολιτική και επιτρέπει την οργανωσιακή μάθηση. Χωρίς αυτήν, η καινοτομία μένει αποσπασματική. Με αυτήν, το σύστημα εξελίσσεται.

Συμπέρασμα: ένας κύκλος, όχι μια συνταγή

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αλλάζει το σχολείο από μόνη της. Το αλλάζει μόνο όταν εντάσσεται σε έναν κυκλικό μετασχηματισμό που ξεκινά από την κατανόηση της τεχνολογίας ως πολιτισμικού φαινομένου και επιστρέφει, μέσω της ανατροφοδότησης, σε νέες παιδαγωγικές και θεσμικές επιλογές. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η ΤΝ είναι απειλή ή ευκαιρία. Είναι αν είμαστε έτοιμοι να τη σκεφτούμε παιδαγωγικά.

Τι σημαίνουν οι 7 διαστάσεις με μία ματιά

• 1. Πολιτισμικό τεχνούργημα: Η ΤΝ κουβαλά αξίες και τρόπους σκέψης.
• 2. Θεσμικό πλαίσιο: Οι κανόνες καθορίζουν πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί.
• 3. Εκπαιδευτική κουλτούρα: Οι στάσεις και οι φόβοι επηρεάζουν την αποδοχή.
• 4. Διαδικασία μάθησης: Αλλάζει ο τρόπος που μαθαίνουν οι μαθητές.
• 5. Διδακτικές προσεγγίσεις: Χρειάζεται επανασχεδιασμός της διδασκαλίας.
• 6. Αναδυόμενες πρακτικές: Νέες μορφές διδασκαλίας με ΤΝ στην πράξη.
• 7. Ανατροφοδότηση: Το σχολείο μαθαίνει από την εμπειρία του

Αλιβίζος (Λοΐζος) Σοφός,

Κοσμήτορας Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα

Alfavita.gr: Χρονιά εκτόξευσης το 2025 – Νο1 στην Παιδεία, ανάμεσα στα 10 μεγαλύτερα ενημερωτικά μέσα

Γροιλανδία: Τι τρώνε στον πιο παγωμένο τόπο της Γης

Ελαιόλαδο και λεμόνι πριν τον ύπνο: Ένα μυστικό που βοηθά σώμα και καρδιά

Ακολουθήστε το Alfavita στo Google News Ακολουθήστε το Alfavita στo Viber