Όταν το λίγο γίνεται αρκετό
Η περίπτωση της Τζόαν Όσμοντ είναι ενδεικτική. Από παιδί συνήθιζε να μένει ξύπνια ως αργά, διαβάζοντας ή ασχολούμενη με δραστηριότητες που για τους περισσότερους θα ήταν αδιανόητες μετά τα μεσάνυχτα. Χρόνια αργότερα, έμαθε ότι φέρει γενετική παραλλαγή που σχετίζεται με μειωμένη ανάγκη για ύπνο, το ίδιο και οι αδελφές της. Για εκείνη, τέσσερις ώρες ύπνου είναι αρκετές.
Η διαφορά ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους και σε όσους απλώς κοιμούνται λίγο λόγω πίεσης ή αϋπνίας είναι καθοριστική. Η χρόνια στέρηση ύπνου συνδέεται με εξάντληση, μείωση συγκέντρωσης, αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων και ψυχικών διαταραχών. Οι "μικροϋπνιστές", σύμφωνα με τις μελέτες, δεν φαίνεται να υφίστανται αυτές τις συνέπειες.
Πολλοί μάλιστα περιγράφονται ως ιδιαίτερα δραστήριοι: δεν βασίζονται στην καφεΐνη, προσαρμόζονται εύκολα σε αλλαγές ώρας και συχνά εμφανίζουν αξιοσημείωτη αντοχή. Ο επιπλέον χρόνος εγρήγορσης μετατρέπεται σε παραγωγικότητα.
Στην αιχμή της έρευνας
Σημαντικό ρόλο στη μελέτη του φαινομένου έχει η γενετίστρια Γινγκ-Χούι Φου από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, η οποία έχει ερευνήσει δεκάδες τέτοιες περιπτώσεις. Το βασικό ερώτημα που θέτει είναι απλό αλλά βαθύ: αν η εξέλιξη επιβραβεύει τα προσαρμοστικά χαρακτηριστικά, γιατί να μην ευνοήσει ένα γνώρισμα που προσφέρει περισσότερες ώρες εγρήγορσης;
Η απάντηση ίσως δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Πριν από την εποχή του ηλεκτρισμού, το να είσαι ξύπνιος μέσα στη νύχτα δεν παρείχε ιδιαίτερο πλεονέκτημα. Στη σύγχρονη κοινωνία, όμως, ο χρόνος έχει διαφορετική αξία.
Μέχρι σήμερα, έχουν εντοπιστεί μεταλλάξεις σε πέντε γονίδια που συνδέονται με μειωμένη ανάγκη για ύπνο. Κάποιες σχετίζονται με την ορεξίνη, ορμόνη που ρυθμίζει την εγρήγορση, άλλες με νευροδιαβιβαστές όπως το γλουταμινικό. Πειράματα σε ζώα έδειξαν ότι συγκεκριμένες παραλλαγές οδηγούν σε λιγότερες ώρες ύπνου χωρίς εμφανή ελλείμματα μνήμης.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ένα γονίδιο-διακόπτης που εξηγεί τα πάντα. Το φαινόμενο φαίνεται πολυπαραγοντικό και πιο περίπλοκο από μια απλή γενετική εξίσωση.
Τι γνωρίζουμε για τον ύπνο
Παρά το γεγονός ότι ο ύπνος είναι σχεδόν καθολικός στο ζωικό βασίλειο, ο ακριβής του ρόλος παραμένει εν μέρει ασαφής. Θεωρίες υποστηρίζουν ότι συμβάλλει στην αναπλήρωση ενέργειας των νευρώνων, στην απομάκρυνση μεταβολικών αποβλήτων από τον εγκέφαλο και στη σταθεροποίηση των αναμνήσεων.
Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η πλήρης έλλειψή του είναι καταστροφική. Πειράματα έχουν δείξει ότι η ακραία στέρηση ύπνου μπορεί να αποβεί μοιραία. Παρ’ όλα αυτά, οι ακριβείς ώρες που απαιτούνται διαφέρουν σημαντικά όχι μόνο μεταξύ ειδών, νυχτερίδες κοιμούνται έως 20 ώρες, ελέφαντες περίπου δύο, αλλά και μεταξύ ανθρώπων.
Ο ύπνος ρυθμίζεται από δύο βασικούς μηχανισμούς: τον κιρκάδιο ρυθμό, το "βιολογικό ρολόι" που λειτουργεί σε κύκλο περίπου 24 ωρών, και την ομοιοστατική πίεση, δηλαδή τη συσσώρευση ανάγκης για ύπνο όσο παραμένουμε ξύπνιοι. Η αλληλεπίδρασή τους καθορίζει πότε και πόσο κοιμόμαστε και φαίνεται ότι στους "μικροϋπνιστές" λειτουργεί με διαφορετικές παραμέτρους.
Ο πειρασμός της μείωσης του ύπνου
Η ανακάλυψη των σχετικών γονιδίων γεννά ένα δελεαστικό ερώτημα: θα μπορούσε η επιστήμη να αναπτύξει φάρμακα που μειώνουν με ασφάλεια την ανάγκη για ύπνο; Ή μήπως κάτι τέτοιο θα έκρυβε σοβαρούς κινδύνους;
Οι ειδικοί τονίζουν ότι άλλο πράγμα είναι η αντιμετώπιση της υπνηλίας και άλλο η πραγματική μείωση της βιολογικής ανάγκης για ύπνο. Η παρέμβαση σε τόσο θεμελιώδεις μηχανισμούς ενδέχεται να έχει απρόβλεπτες συνέπειες σε βάθος χρόνου.
Ένα παράθυρο, όχι πρότυπο
Οι "μικροϋπνιστές" δεν αποτελούν μοντέλο προς μίμηση ούτε απόδειξη ότι ο ύπνος είναι περιττός. Αντιθέτως, αποτελούν ένα φυσικό πείραμα που βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τις λειτουργίες του εγκεφάλου.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, ο ύπνος παραμένει αναγκαίος και αδιαπραγμάτευτος. Δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ούτε εμπόδιο στην παραγωγικότητα. Είναι βασική βιολογική ανάγκη.
Και ίσως το μεγαλύτερο μάθημα από αυτή τη σπάνια γενετική ιδιαιτερότητα να είναι το εξής: δεν υπάρχει μία σωστή ποσότητα ύπνου για όλους. Υπάρχει μόνο αυτό που υπαγορεύει η βιολογία του καθενός.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
ΕΟΠΥΥ: Πώς θα πάρετε το «άγνωστο» επίδομα των 900 ευρώ
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
