Υπάρχει μια σιωπηλή αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη μετατόπιση που συντελείται τα τελευταία χρόνια στο δημόσιο σχολείο. Δεν καταγράφεται πάντα σε νόμους ή εγκυκλίους, δεν αποτυπώνεται απαραίτητα σε επίσημες ανακοινώσεις, αλλά είναι απολύτως ορατή στην καθημερινότητα χιλιάδων εκπαιδευτικών: η σταδιακή μετατροπή του εκπαιδευτικού στον άνθρωπο που θεωρείται υπεύθυνος για τα πάντα.
Αν κάτι δεν λειτουργεί σωστά στο σχολείο, το βλέμμα στρέφεται σχεδόν αντανακλαστικά προς την τάξη. Προς εκείνον που βρίσκεται μπροστά στον πίνακα. Προς τον άνθρωπο που κάθε πρωί ανοίγει την πόρτα της αίθουσας και αναλαμβάνει όχι μόνο τη διδασκαλία, αλλά και έναν ολοένα διευρυνόμενο κατάλογο καθηκόντων που καμία παιδαγωγική σχολή δεν είχε ποτέ σχεδιάσει να χωρέσει σε έναν επαγγελματικό ρόλο.
Ο σύγχρονος εκπαιδευτικός δεν είναι πια απλώς εκπαιδευτικός. Είναι παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, διαμεσολαβητής συγκρούσεων, υπεύθυνος πρόληψης σχολικής βίας, διαχειριστής ψηφιακών πλατφορμών, γραμματειακή υποστήριξη, οργανωτής δράσεων, υπεύθυνος εκδρομών, συντονιστής εκδηλώσεων, επιμορφούμενος διαρκώς, αξιολογούμενος συνεχώς και –όπως φαίνεται πλέον– εν δυνάμει απολογούμενος για κάθε αστοχία του συστήματος. Και αυτό είναι ίσως το πιο άδικο κομμάτι αυτής της ιστορίας. Γιατί δεν μιλάμε μόνο για αύξηση αρμοδιοτήτων. Μιλάμε για μια βαθύτερη πολιτισμική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο εκπαιδευτικός: όχι ως λειτουργός ενός δημόσιου αγαθού, αλλά ως ο βολικός αποδέκτης κάθε δυσαρέσκειας.
Όταν όλα περνούν από τον δάσκαλο
Αν ένας μαθητής παρουσιάζει χαμηλές επιδόσεις, το πρώτο ερώτημα είναι αν ο εκπαιδευτικός «έκανε καλά τη δουλειά του». Αν ένα παιδί εμφανίζει συμπεριφορικές δυσκολίες, συχνά η σκέψη είναι αν «το σχολείο δεν το διαχειρίστηκε σωστά». Αν προκύψει περιστατικό βίας, τίθεται το ερώτημα πού ήταν οι επιτηρούντες. Αν υπάρξει σύγκρουση με γονέα, συχνά η απαίτηση είναι ο εκπαιδευτικός να επιδείξει απεριόριστη ψυχραιμία, διπλωματία και αντοχή, ανεξάρτητα από τις συνθήκες.
Αν πέσουν σοβάδες, αν υπάρξει ατύχημα, αν χαθεί ένα έγγραφο, αν υπάρξει παράπονο, αν μια διαδικασία καθυστερήσει, αν μια πλατφόρμα δεν ενημερωθεί έγκαιρα, αν μια δράση δεν πραγματοποιηθεί όπως προβλεπόταν – πάντα κάπου στο τέλος της διαδρομής υπάρχει ένας εκπαιδευτικός που καλείται να εξηγήσει.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, το σύγχρονο σχολείο έχει γεμίσει από ένα διοικητικό σύμπαν που καταβροχθίζει χρόνο, ενέργεια και ψυχική αντοχή: φόρμες, καταχωρίσεις, ψηφιακές αναφορές, δράσεις, θεματικές εβδομάδες, προγράμματα, εκθέσεις αποτίμησης, δείκτες, τεκμηρίωση, αξιολόγηση, επιμορφώσεις. Το μάθημα συχνά μοιάζει να πρέπει να χωρέσει ανάμεσα σε όλα τα υπόλοιπα.
Ο εκπαιδευτικός δεν είναι υπεράνθρωπος
Η δημόσια συζήτηση πολλές φορές δημιουργεί την εντύπωση ότι ο εκπαιδευτικός οφείλει να είναι ένας επαγγελματίας χωρίς όρια. Να διαθέτει απεριόριστη συναισθηματική ανθεκτικότητα, να καταλαβαίνει κάθε παιδί, να θεραπεύει οικογενειακές δυσλειτουργίες, να προλαβαίνει περιστατικά πριν καν συμβούν, να διαβάζει σημάδια ψυχικής κατάρρευσης, να ελέγχει κάθε συμπεριφορά, να προστατεύει από κάθε κίνδυνο, να επικοινωνεί ιδανικά με κάθε γονέα, να προσαρμόζεται διαρκώς σε νέα συστήματα, να αποδίδει παιδαγωγικά με ελλιπείς υποδομές και να λειτουργεί άψογα, ακόμη και εξουθενωμένος.
Ποιο επάγγελμα μπορεί να αντέξει μια τέτοια συσσώρευση προσδοκιών; Κανένα. Και όμως, αυτό ζητείται από τους εκπαιδευτικούς σχεόν ως αυτονόητο.
Η εύκολη πολιτική της μετακύλισης
Όταν ένα σύστημα δεν θέλει –ή δεν μπορεί– να αναμετρηθεί με τις δικές του αδυναμίες, συχνά επιλέγει την πιο βολική λύση: μεταφέρει το βάρος προς τα κάτω.
Υποστελεχωμένα σχολεία; Οι εκπαιδευτικοί να «κάνουν ό,τι μπορούν».
Ελλιπής ψυχοκοινωνική στήριξη; Ο δάσκαλος να διαχειριστεί το παιδί.
Κτιριακές ανεπάρκειες; Το σχολείο να «είναι πιο προσεκτικό».
Συστημική σχολική βία; Οι εκπαιδευτικοί να επιβλέπουν καλύτερα.
Γραφειοκρατική υπερφόρτωση; Να οργανωθούν καλύτερα.
Αυτό δεν είναι ενδυνάμωση του σχολείου. Είναι εγκατάλειψη του σχολείου με μεταμφίεση ευθύνης.
Και οι γονείς;
Το θέμα εδώ είναι λεπτό, αλλά αναγκαίο. Η πλειονότητα των γονέων συνεργάζεται με καλή πρόθεση και πραγματική αγωνία για τα παιδιά της. Όμως τα τελευταία χρόνια παρατηρείται και μια διαφορετική στάση: η αυξανόμενη αντίληψη ότι ο εκπαιδευτικός φέρει προσωπική ευθύνη για κάθε δυσάρεστο γεγονός που αφορά το παιδί.
Αν ένα παιδί νιώθει αδικημένο, αν δε διακρίνεται όσο οι γονείς θα ήθελαν, αν συγκρουστεί με συμμαθητές, αν βιώσει απογοήτευση, αν πάρει χαμηλή επίδοση, αν εκτεθεί σε μια δύσκολη εμπειρία – σαν να πρέπει το σχολείο να εξαλείψει κάθε πιθανή δυσκολία της ανθρώπινης ανάπτυξης. Όμως το σχολείο δεν είναι αποστειρωμένος χώρος μηδενικού ρίσκου και ο εκπαιδευτικός δεν είναι προσωπικός διαχειριστής κάθε πτυχής της ζωής ενός παιδιού.
Το κόστος αυτής της κουλτούρας
Όταν ένας επαγγελματίας ζέι με τη διαρκή αίσθηση ότι μπορεί να καταστεί υπεύθυνος για οτιδήποτε, αλλάζει. Γίνεται πιο επιφυλακτικός, λιγότερο αυθόρμητος, πιο γραφειοκρατικός, πιο φοβισμένος να αναλάβει πρωτοβουλίες, πιο εξαντλημένος και, στο τέλος, λιγότερο διαθέσιμος παιδαγωγικά.
Το πιο τραγικό είναι ότι αυτό δεν πλήττει μόνο τον ίδιο. Πλήττει το παιδί. Γιατί το παιδί χρειάζεται εκπαιδευτικό με καθαρό μυαλό, ψυχικό χώρο, δημιουργικότητα, ζωντάνια. Όχι άνθρωπο που λειτουργεί διαρκώς αμυντικά.
Ώρα να επαναπροσδιορίσουμε τη συζήτηση
Ο εκπαιδευτικός έχει ευθύνες. Σημαντικές, σοβαρές, αδιαπραγμάτευτες. Αλλά έχει συγκεκριμένες ευθύνες. Δεν μπορεί να είναι ο θεματοφύλακας όλων των κρατικών ελλείψεων, όλων των κοινωνικών ρωγμών, όλων των οικογενειακών δυσκολιών και όλων των διοικητικών αποτυχιών.
Γιατί όταν ζητάς από έναν άνθρωπο να σηκώσει τα πάντα, στο τέλος δεν στηρίζεις το σχολείο. Το συνθλίβεις. Και όταν συνθλίβεις τον εκπαιδευτικό, αργά ή γρήγορα, συνθλίβεις και την ίδια την εκπαιδευτική διαδικασία.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google
Κατσαρίδες στο σπίτι: Τα φυτά που «υπόσχονται» φυσική απώθηση
