Ας αρχίσουμε από τα… «εύκολα», τα οφθαλμοφανή και τα ουσιαστικά αναφορικά με την ίδια την επίδοση των παιδιών. Ποιο θέμα «μπήκε» εφέτος; Υπογεννητικότητα; Μοναξιά; Σχέση νέων και τρίτης ηλικίας; Οι διδάσκοντες/ουσες το μάθημα συμβουλεύουμε τα παιδιά να αντλούν υλικό από τα κείμενα για να στηρίξουν ή εμπλουτίσουν τις ιδέες τους στην παραγωγή λόγου. Ναι, μα το πρώτο ζητούμενο είναι οι αιτίες της μοναξιάς, ενώ το κείμενο αναφέρεται στις αιτίες υπογεννητικότητας, θα απαντήσουν τα παιδιά που διάβασαν το Κείμενο 1. Η υποβόσκουσα ιδέα, η οποία στο αρχικό κείμενο των Financial Times διατυπώνεται σαφώς – περισσότερα τηλέφωνα οδηγούν σε συνήθειες μοναχικότητας, έτσι υπάρχουν λιγότερα ζευγάρια και, επομένως, λιγότερα παιδιά- δεν υπάρχει στο δοθέν κείμενο. Άρα, πώς οι μαθητές/τριες θα κατανοήσουν τη σχέση ανάμεσα στις διαφορετικές διαδικασίες -και μάλιστα σε συνθήκες εξετάσεων;
Οι τρεις παράγραφοι του κειμένου έτσι όπως δόθηκε, δεν έχουν συνοχή, και υπάρχουν λογικά λάθη: «η κρίση γεννητικότητας έχει εξελιχθεί σε κρίση των σχέσεων», ενώ το αρχικό κείμενο των FT υποστηρίζει ακριβώς το αντίστροφο, και η κοινή λογική μοιάζει να το επιβεβαιώνει.
Το Κείμενο 2 αναφέρεται στα χαρακτηριστικά της νεότητας και των γηρατειών θεωρητικά, δίχως εμφανή συνομιλία – κοινό θέμα, αντίλογο, ανάπτυξη κάποιας συμπληρωματικής ιδέας-με το Κείμενο 1. Μπορεί, βέβαια, να βοηθήσει στην ανάπτυξη του δεύτερου ερωτήματος στην παραγωγή λόγου, εάν ο/η εξεταζόμενος/η έχει την ψυχραιμία να το εκλάβει ως υπόβαθρο της απάντησής του.
Για το πρώτο ερώτημα στην παραγωγή λόγου, πάντως, τα κείμενα δεν μιλούν καθόλου. Εκτός εάν…
Και εδώ ερχόμαστε στα σοβαρά ιδεολογικά ζητήματα που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο σοβαρής συζήτησης. Πώς συνδέονται η υπογεννητικότητα με τη μοναξιά; Η μοναξιά μας απασχολεί μόνο ως αιτία της υπογεννητικότητας; Δεν μπορεί η γονεϊκότητα να είναι επιλογή; Πρέπει, οπωσδήποτε, να αποτελεί πρόβλημα η επιλογή να μην κάνει κάποιος/α παιδιά; Στο Κείμενο 1 υπάρχει η υπόρρητη παραδοχή ότι «είναι κακό να μην επιλέγουν οι άνθρωποι να γεννήσουν παιδιά». Δεν θα διαφωνήσουμε ότι «είναι κακό» να μην μπορούν να γεννήσουν παιδιά, λόγω κοινωνικών αντιξοοτήτων όσοι /ες επιθυμούν να γεννήσουν παιδιά. Και αναφορικά με αυτό, στο κείμενο γίνεται λόγος για τις οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες. Επίσης, «είναι κακό» να εξοντώνονται παιδιά -όπως συμβαίνει στο Σουδάν, την Παλαιστίνη, τον υγρό τάφο της Μεσογείου- και μετά να συζητούμε υποκριτικά για το πώς, «χωρίς μετανάστευση» (από το κείμενο), θα αυξήσουμε τον πληθυσμό. Αλλά…η πολλαπλότητα των επιλογών, ο αυτοπροσδιορισμός, η επιλογή να μην αποκτήσει κάποιος/α παιδιά, η επιλογή να ανοίξουν τα σύνορα και να γεμίσουν με παιδιά οι δυτικές κοινωνίες πρέπει να βρίσκονται εκτός της σκέψης των δεκαοχτάχρονων;
Δεν θα διαφωνήσουμε ότι ο εγκλεισμός της ζωής σε μια οθόνη αποτελεί κυρίαρχο λόγο μοναξιάς και ανθρωπολογικής μετάλλαξης, για όλα τα θέματα που θα έπρεπε να απασχολούν εφήβους/ες και νέους/ες. Εμείς οι εκπαιδευτικοί, είμαστε οι πρώτοι μετά τους γονείς που βλέπουμε καθημερινά πώς αποστεγνώνεται η πολυμορφία της ζωής και των σχέσεων λόγω της εξάρτησης από το κινητό. Βλέπουμε τον φόβο των παιδιών απέναντι στην έκθεση, στο σχετίζεσθαι, τη δυσκολία έως αδυναμία τους να μοιραστούν. Βλέπουμε τον ανταγωνισμό και τον κυνισμό στη σχέση τους με την γνώση, η οποία δεν αποτελεί χαρά ούτε πηγή σκέψης. Βλέπουμε ότι αρκετοί γονείς αποτελούν μαχητικούς/ές συμβουλάτορες σε κούρσες ανταγωνιστικότητας και «ώτα μη ακουόντων» στις δυσκολίες των παιδιών τους. Πολλούς δε γονείς παραζαλισμένους, αγχωμένους και παραπαίοντες ανάμεσα στην κοινή λογική και τις «απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής».
Τα θέματα των εκάστοτε Πανελλαδικών Εξετάσεων δεν μπορούν να επιλύουν όλα τα κοινωνικά θέματα. Ούτε κρίνονται ως επαρκή ή μη για τις εξετάσεις από το ιδεολογικό τους στίγμα και μόνο. Όμως, φέτος και ανεπαρκή ως προς τη στόχευση της υποβοήθησης σε μια κριτική στάση των εξεταζομένων ήταν και το ιδεολογικό στίγμα του Κειμένου 1 από αμφιλεγόμενο έως βαθιά συντηρητικό. Είμαι σίγουρη ότι, και πάλι, θα δούμε γραπτά «επί παντός επιστητού», και φέτος επειδή τα ίδια τα θέματα δημιουργούν κομφούζιο.
Για μια πιο ουσιαστική μελέτη, παραθέτω ΕΔΩ το άρθρο των FT και αντίλογο προς αυτό.
Τέλος, οι θεματοθέτες ας παίρνουν και κανένα βιβλίο μαζί τους όταν καλούνται σε αυτήν τη διαδικασία και ας μην αλιεύουν ποίηση από το διαδίκτυο. Υπάρχουν οι εκδόσεις Άγρα για να παρατεθεί ο Εμπειρίκος.
*H Άντα Στριφτόμπολα είναι καθηγήτρια φιλόλογος στο 5ο ΓΕΛ Νέας Σμύρνης, Msc στη Νεοελληνική Φιλολογία
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Πανελλήνιες 2026: Θέματα, Λύσεις, Αποτελέσματα και Bάσεις στο google
Κατσαρίδες στο σπίτι: Τα φυτά που «υπόσχονται» φυσική απώθηση
