Alfavita Newsroom Νέο πεδίο ελπίδας στη μη φαρμακευτική αντιμετώπιση της νόσου Αλτσχάιμερ ανοίγουν οι σύγχρονες διατροφικές παρεμβάσεις, όπως η διαλειμματική νηστεία, η κετογονική δίαιτα και οι μεσογειακού τύπου διατροφές. Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ο διατροφικός περιορισμός μπορεί να επηρεάσει βασικούς μηχανισμούς της νόσου, ωστόσο οι ειδικοί τονίζουν πως η εφαρμογή του απαιτεί προσεκτική εξατομίκευση και περαιτέρω κλινική τεκμηρίωση.
Η νόσος Αλτσχάιμερ, η συχνότερη μορφή άνοιας, χαρακτηρίζεται από τη συσσώρευση πλακών αμυλοειδούς-β εκτός των νευρώνων και δεματίων πρωτεΐνης tau στο εσωτερικό τους. Παρά την πρόοδο στη φαρμακευτική έρευνα, οι υπάρχουσες θεραπείες προσφέρουν περιορισμένη και προσωρινή ανακούφιση, γεγονός που στρέφει το ενδιαφέρον σε παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής.
Όπως εξηγεί η διαιτολόγος–διατροφολόγος Δήμητρα Ευθυμιοπούλου στο iatropedia.gr, τα πειραματικά δεδομένα είναι ενθαρρυντικά: «Μελέτες σε ζώα δείχνουν ότι ο διατροφικός περιορισμός μπορεί να μειώσει τις εναποθέσεις αμυλοειδούς-β, να απαλύνει τη φλεγμονή και το οξειδωτικό στρες στον εγκέφαλο, να ενισχύσει την κυτταρική “καθαριότητα” (αυτοφαγία) και να υποστηρίξει τη νευρογένεση.
Μικρές κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους αναφέρουν βελτίωση του μεταβολισμού, της γνωστικής λειτουργίας και της ποιότητας ζωής σε ηλικιωμένους, αν και οι μελέτες σε ασθενείς με επιβεβαιωμένη νόσο Alzheimer είναι περιορισμένες».
Σύμφωνα με την ίδια, οι πιθανές εξηγήσεις για αυτά τα οφέλη είναι πολλαπλές:
«Πιθανοί μηχανισμοί δράσης περιλαμβάνουν τη μετατόπιση της εγκεφαλικής ενέργειας από τη γλυκόζη προς τα κετονικά σώματα, την αύξηση της δραστηριότητας του ενζύμου που διασπά το αμυλοειδές-β (insulin-degrading enzyme), την καταστολή της φλεγμονής, την ενεργοποίηση των μονοπατιών απομάκρυνσης συσσωρευμένων πρωτεϊνών και την ευεργετική μεταβολή της εντερικής μικροχλωρίδας.
Ο διατροφικός περιορισμός φαίνεται υποσχόμενος, αλλά απαιτούνται εξατομικευμένα πρωτόκολλα και εκτενείς κλινικές μελέτες για την αξιολόγηση των οφελών έναντι των κινδύνων, όπως ο υποσιτισμός σε ηλικιωμένους ασθενείς με νόσο Αλτσχάιμερ».
Η αναζήτηση εναλλακτικών ή συμπληρωματικών στρατηγικών αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα διαθέσιμα φάρμακα –όπως οι αναστολείς χολινεστεράσης και οι ανταγωνιστές NMDA– δεν αναχαιτίζουν την εξέλιξη της νόσου, ενώ οι νεότερες θεραπείες με μονοκλωνικά αντισώματα συνοδεύονται από σοβαρούς δυνητικούς κινδύνους. Αντίθετα, οι διατροφικές παρεμβάσεις θεωρούνται γενικά πιο ανεκτές και μπορούν να επηρεάσουν ταυτόχρονα πολλά παθοφυσιολογικά μονοπάτια.
Ο περιορισμός θερμίδων έχει δείξει σε προκλινικά μοντέλα ότι μειώνει την εναπόθεση αμυλοειδούς, ενισχύει την αυτοφαγία και βελτιώνει τη μνήμη, αν και στους ηλικιωμένους ασθενείς ελλοχεύει ο κίνδυνος υποσιτισμού. Η διαλειμματική νηστεία, από την άλλη, αναδεικνύει τη σημασία του «πότε» τρώμε και όχι μόνο του «πόσο», με ενδείξεις ότι βελτιώνει τον ύπνο, τη μεταβολική ευελιξία και τη γνωστική λειτουργία. Αντίστοιχα, η κετογονική δίαιτα μιμείται μεταβολικά τη νηστεία, προσφέροντας εναλλακτικό καύσιμο στον εγκέφαλο, αλλά παρουσιάζει δυσκολίες μακροχρόνιας συμμόρφωσης.
Παράλληλα, οι μεσογειακού τύπου διατροφές –όπως η Μεσογειακή, η DASH και η MIND– συγκεντρώνουν ισχυρά επιδημιολογικά δεδομένα υπέρ της προστατευτικής τους δράσης, καθώς συνδέονται με βραδύτερη γνωστική έκπτωση, καλύτερο αγγειακό προφίλ και μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Συνοψίζοντας τη σημερινή γνώση, η κ. Ευθυμιοπούλου επισημαίνει:
«Ο διατροφικός περιορισμός παρέχει ποικίλες στρατηγικές για την αντιμετώπιση των βασικών παθοφυσιολογικών μηχανισμών της νόσου Αλτσχάιμερ — συσσώρευση αμυλοειδούς-β και tau, φλεγμονή, οξειδωτική βλάβη, αδυναμία αυτοφαγίας, ενεργειακή ανισορροπία και διαταραχή του ύπνου.
Τα πειραματικά δεδομένα σε ζώα υποστηρίζουν ισχυρά τον προστατευτικό ρόλο του διατροφικού περιορισμού, ενώ οι πρώιμες κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους σημειώνουν μεταβολικά και γνωστικά οφέλη.
Ωστόσο, η ασφαλής εφαρμογή του διατροφικού περιορισμού σε ασθενείς με νόσο Alzheimer απαιτεί εξατομικευμένα πρωτόκολλα, προσοχή στον κίνδυνο υποσιτισμού των ηλικιωμένων και εκτενείς, μακροχρόνιες κλινικές μελέτες.
Μελλοντική έρευνα θα πρέπει να ενσωματώσει σύγχρονες πειραματικές προσεγγίσεις για τη βελτιστοποίηση των μεθόδων διατροφικού περιορισμού ή την ανάπτυξη μορίων που μιμούνται τα οφέλη του περιορισμού θερμίδων χωρίς την ανάγκη αυστηρών διαιτητικών περιορισμών, ανοίγοντας νέους δρόμους για την πρόληψη και θεραπεία της νόσου Alzheimer».
Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι η διατροφή δεν αποτελεί πανάκεια, αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε κρίσιμο σύμμαχο στην προσπάθεια καθυστέρησης μιας νόσου που παραμένει από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
