Έντονη κινητικότητα μεγάλων χαρτονομισμάτων καταγράφεται το τελευταίο διάστημα στα τραπεζικά γκισέ, με τις καταθέσεις σε 200άρικα και 500άρικα να αυξάνονται αισθητά και να θέτουν σε εγρήγορση την Τράπεζα της Ελλάδος. Το φαινόμενο επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της παραοικονομίας και της πραγματικής προέλευσης σημαντικών χρηματικών ποσών που επανεμφανίζονται στο τραπεζικό σύστημα.
Τραπεζικές πηγές εκτιμούν ότι μέρος αυτών των μετρητών συνδέεται με συναλλαγές στην αγορά ακινήτων και οικοδομικές δραστηριότητες, όπου το χρήμα εξακολουθεί να αλλάζει χέρια κυρίως εκτός τραπεζικού συστήματος. Παράλληλα, παρατηρείται επιστροφή κεφαλαίων που είχαν αποσυρθεί τα χρόνια της κρίσης και φυλάσσονταν σε θυρίδες ή κατοικίες, καθώς και εισροές από αλλοδαπούς επενδυτές που δραστηριοποιούνται στην ελληνική αγορά. Δεν αποκλείεται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, κάποια ποσά να προέρχονται από περιοχές αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, όπως η Ρωσία, τα Βαλκάνια και η Μέση Ανατολή.
Στελέχη του τραπεζικού τομέα επισημαίνουν ότι ένα μέρος των χρημάτων αυτών ενδέχεται να μην έχει δηλωθεί πλήρως ή να σχετίζεται με παράνομες δραστηριότητες. Συνήθως, τα μετρητά αξιοποιούνται για αγορές κατοικιών, οικοπέδων και επενδυτικών ακινήτων, με τους πωλητές να καταθέτουν στη συνέχεια τα ποσά στις τράπεζες. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι το γεγονός ότι περίπου εννέα στις δέκα αγοραπωλησίες ακινήτων πραγματοποιούνται με μετρητά, παρά τη γενικευμένη χρήση ηλεκτρονικών πληρωμών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα χαρτονομίσματα των 500 ευρώ, τα οποία, σύμφωνα με ειδικούς, προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από «αποθέματα φόβου» της περιόδου της κρίσης, όταν η αβεβαιότητα για την παραμονή της χώρας στο ευρώ είχε οδηγήσει πολλούς πολίτες στην απόσυρση μετρητών. Σήμερα, αρκετοί κάτοχοί τους επιλέγουν να τα ανταλλάξουν με μικρότερης αξίας χαρτονομίσματα, καθώς η έκδοσή τους έχει διακοπεί από το 2019 και η χρήση τους θεωρείται πλέον δυσχερής.
Η εικόνα αυτή δεν περιορίζεται στην Αττική, αλλά επεκτείνεται και σε άλλα μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Θεσσαλονίκη και η Λάρισα. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς έρχεται σε αντίθεση με τη συνολική τάση μείωσης της χρήσης μετρητών, λόγω της ραγδαίας εξάπλωσης των ηλεκτρονικών συναλλαγών.
Την ίδια ώρα, οι τραπεζικές καταθέσεις νοικοκυριών και επιχειρήσεων συνεχίζουν να ενισχύονται. Το απόθεμα καταθέσεων του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκε κατά 43,7 δισ. ευρώ από τον Δεκέμβριο του 2020 έως τον Νοέμβριο του 2025, φθάνοντας τα 207 δισ. ευρώ. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στη σταδιακή ομαλοποίηση της οικονομίας μετά την πολυετή κρίση και στην ανάκαμψη που ακολούθησε την πανδημία, χωρίς ωστόσο να εξαλείφει τις σκιές γύρω από τη διακίνηση «μαύρου» χρήματος.
