Η ανακοίνωση των Βάσεων 2025 έφερε στο φως κάτι περισσότερο από απλές στατιστικές: αποτυπώνει την αδυναμία των παραδοσιακών ανθρωπιστικών σπουδών να συγκρατήσουν το ενδιαφέρον των νέων. Η Φιλολογία, κάποτε σταθερή επιλογή για τους εραστές των γραμμάτων, δείχνει σημάδια βαθιάς κρίσης.
Στο ΕΚΠΑ, η πτώση στον αριθμό μορίων για το Τμήμα Φιλολογίας φτάνει τα 1.356, ενώ σε περιφερειακά τμήματα οι βάσεις υποχώρησαν ακόμη και κάτω από τις 9.000 μονάδες. Τμήματα που για δεκαετίες αποτελούσαν «στυλοβάτες» των ανθρωπιστικών σπουδών, σήμερα μοιάζουν να χάνουν την αίγλη τους.
Από τα γράμματα στην καριέρα
Η στροφή των νέων σε «δυναμικά» επαγγελματικά πεδία δεν είναι τυχαία. Όπως εξηγεί ο φιλόλογος Αλέξανδρος Σουλιώτης στο Dnews, η φετινή εικόνα αντικατοπτρίζει την αβεβαιότητα που νιώθουν οι υποψήφιοι: «Η πτώση δεν αφορά μόνο τις Φιλολογικές Σχολές. Νομικές, Ψυχολογικές, ακόμη και Στρατιωτικές Σχολές κατέγραψαν χαμηλότερες βάσεις».
Αντίθετα, τα τμήματα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών γνώρισαν άνοδο, επιβεβαιώνοντας την τάση των μαθητών να επιλέγουν προγράμματα με σαφή επαγγελματική προοπτική, συχνά στο εξωτερικό. Στην «μεσαία ζώνη» κινήθηκαν Παιδαγωγικά, Κοινωνική Εργασία και Δημοσιογραφία, ενώ η Φιλολογία φαίνεται να βιώνει τη μεγαλύτερη απαξίωση.
Πολιτισμική μετατόπιση ή εκπαιδευτική κρίση;
Η πτώση των Φιλολογικών Τμημάτων δεν εξηγείται μόνο με την έλλειψη διορισμών ή την επαγγελματική ανασφάλεια. Για τον φιλόλογο Αποστόλη Ζυμβραγάκη, πρόκειται για ένδειξη βαθύτερης πολιτισμικής κρίσης: «Στην αρχαία Ελλάδα, η παιδεία ήταν τρόπος ζωής, όχι επάγγελμα. Σήμερα, φοιτητής μπορεί να εισαχθεί στη Φιλολογία με βαθμό 8 – ένα σύμπτωμα πολιτισμικής παρακμής».
Η Φιλολογία, τονίζει, δεν δίνει «σκληρές δεξιότητες», αλλά μαθαίνει να σκέφτεσαι, να αμφισβητείς και να βλέπεις τον κόσμο από διαφορετικές οπτικές. Σε έναν κόσμο που κυριαρχείται από δεδομένα και ταχύτητα, αυτό θεωρείται πολυτέλεια.
Η εκπαίδευση «σκοτώνει» τα γράμματα;
Η παρακμή των Φιλολογικών Τμημάτων έχει και εκπαιδευτικές ρίζες. Όπως σημειώνει ο Ζυμβραγάκης, «η λογοτεχνία διδάσκεται ως ύλη πανελλαδικών, η γλώσσα σαν εξίσωση. Τα παιδιά δεν μαθαίνουν να αισθάνονται ή να αμφιβάλλουν – εκπαιδεύονται να αναπαράγουν».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η έλλειψη χώρου για βιωματική επαφή με τη Φιλολογία σημαίνει ότι η νέα γενιά δεν γνωρίζει την αξία της: «Αν εκπαιδεύσουμε γενιές τεχνικών που αγνοούν τη δύναμη του λόγου και της κριτικής σκέψης, θα έχουμε περισσότερη τεχνολογία – αλλά θα ξέρουμε ποιοι είμαστε;».
