Γιώργος Παναγιωτόπουλος Τα γεγονότα των τελευταίων ημερών στα πανεπιστήμια δεν επιτρέπουν πια «χαλαρές» αναγνώσεις και ερμηνείες. Δεν έχουμε μπροστά μας ένα μεμονωμένο επεισόδιο, ούτε μια παρεκτροπή που μπορεί να απορροφηθεί από τη συνήθη ρητορική της καταδίκης.
Η επίθεση κατά του Αντιπρύτανη του ΑΠΘ και ο τραυματισμός του, τα εκτεταμένα επεισόδια που ακολούθησαν στο ίδιο Πανεπιστήμιο με τραυματισμούς φοιτητών, η επίθεση στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής με κράνη, βαριοπούλες και τραυματίες, συγκροτούν πλέον μια ανησυχητική αλληλουχία. Δεν πρόκειται για τυχαία ένταση. Πρόκειται για σύμπτωμα βαθύτερης παθογένειας και, θα έλεγα, θεσμικής φθοράς.
Ιδίως η στοχοποίηση ενός Αντιπρύτανη μέσα στον χώρο του Πανεπιστημίου, επειδή ασκούσε θεσμικό ρόλο και συμμετείχε στη διοίκηση του ιδρύματος, είναι γεγονός που δεν μπορεί να υποβαθμιστεί. Δεν αφορά μόνο το πρόσωπο. Αφορά το κύρος της πανεπιστημιακής υπόστασης, την ασφάλεια όσων αναλαμβάνουν ευθύνη και τελικά την ίδια τη δυνατότητα των ΑΕΙ να αυτοδιοικούνται χωρίς φόβο.
Ας ειπωθεί καθαρά. Το Δημόσιο Πανεπιστήμιο δεν απειλείται μόνο από την υποχρηματοδότηση, τις ελλείψεις σε προσωπικό, τις απαρχαιωμένες υποδομές ή τη διαρκή πίεση ενός ανταγωνιστικού διεθνούς περιβάλλοντος. Απειλείται και από την ύπαρξη μιας βίαιης υποκουλτούρας που θεωρεί ότι ο πανεπιστημιακός χώρος μπορεί να λειτουργεί ως πεδίο αντιπαράθεσης χωρίς κανόνες διαλόγου. Όταν ομάδες εισέρχονται σε σχολές με κράνη, ρόπαλα, λοστούς, βαριοπούλες ή καπνογόνα, όταν φοιτητές τρέχουν να προστατευθούν μέσα στους διαδρόμους των σχολών, όταν πανεπιστημιακοί δάσκαλοι και διοικητικά στελέχη γίνονται στόχοι προπηλακισμών, τότε η συζήτηση αφορά πια την ίδια τη δυνατότητα του Δημόσιου Πανεπιστημίου να υπάρχει ως χώρος ελευθερίας.
Εδώ όμως είναι και η ειρωνεία του ζητήματος. Όσοι επικαλούνται την πολιτική, την αντίσταση, τη συλλογική δράση ή τη ριζοσπαστικότητα ως διεκδίκηση, καταλήγουν συχνά να ακυρώνουν την πολιτική στην πιο ουσιαστική της μορφή. Διότι πολιτική δεν είναι η επιβολή με τη βία. Δεν είναι η κραυγή που σκεπάζει κάθε αντίλογο. Δεν είναι η εισβολή σε ένα αμφιθέατρο ή σε ένα γραφείο. Πολιτική είναι η δημόσια ευθύνη, η σύγκρουση με επιχειρήματα, η ανάληψη του κόστους της ευθύνης που σου αναλογεί και η δυνατότητα να διαφωνείς χωρίς να καταργείς τον άλλο.
Εδώ λοιπόν βρίσκεται η «στρέβλωση» που «πληρώνει» για χρόνια το ελληνικό Δημόσιο Πανεπιστήμιο.
Άλλο η διαμαρτυρία και άλλο ο εκφοβισμός και η βιαιοπραγία.
Άλλο το φοιτητικό κίνημα και άλλο οι ομάδες που δρουν στο περιθώριο της συλλογικής εκπροσώπησης.
Άλλο η κοινωνική ευαισθησία για τις εστίες, τη μέριμνα, τις σπουδές, τα δικαιώματα των φοιτητών και άλλο η βίαιη αναστολή της ακαδημαϊκής ζωής.
Τα πραγματικά προβλήματα των φοιτητών δεν υπηρετούνται από τέτοιες πρακτικές. Αντίθετα, απαξιώνονται. Το δίκαιο αίτημα χάνει την κοινωνική του απήχηση όταν εμφανίζεται να συνοδεύεται από εικόνες και γεγονότα που αντικρύσαμε το τελευταίο διάστημα.
Η χώρα έχει ζήσει πολλές φορές στο ίδιο μοτίβο. Συμβαίνει ένα επεισόδιο. Ακολουθούν ανακοινώσεις. Γίνονται δηλώσεις. Η κυβέρνηση υπόσχεται εφαρμογή του νόμου. Τα κόμματα τοποθετούνται ανάλογα με τη θέση τους στο πολιτικό φάσμα. Οι πανεπιστημιακές αρχές ζητούν προστασία. Και ύστερα, μετά από λίγες ημέρες, όλα επιστρέφουν σε μια επικίνδυνη κανονικότητα, μέχρι το επόμενο περιστατικό. Αυτή η επανάληψη, κατά την εκτίμησή μου, είναι μέρος του προβλήματος.
Δεν χρειάζεται ούτε υποκρισία ούτε κομματική εκμετάλλευση. Υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις που ανέχθηκαν για χρόνια τέτοια φαινόμενα επειδή δεν ήθελαν να συγκρουστούν με τις ιδεολογικές τους βεβαιότητες. Υπάρχουν και πολιτικές δυνάμεις που τα χρησιμοποιούν για να επιτεθούν συνολικά στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο, σαν να αποτελεί η βία απόδειξη αποτυχίας της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης. Και οι δύο αυτές στάσεις οδηγούν σε αδιέξοδο. Η πρώτη εξωραΐζει επικίνδυνα το πρόβλημα. Η δεύτερη το εργαλειοποιεί. Καμία δεν το λύνει.
Η αναγκαία απάντηση πρέπει να είναι θεσμική, δημοκρατική και αποφασιστική. Τα Δημόσια Πανεπιστήμια χρειάζονται πραγματική στήριξη. Χρειάζονται προσωπικό, σύγχρονες υποδομές, χρηματοδότηση, λειτουργικές υπηρεσίες μέριμνας, φύλαξη, σαφή επιχειρησιακά πρωτόκολλα και θεσμικά ισχυρές διαδικασίες λογοδοσίας. Χρειάζονται διοικήσεις που να αποφασίζουν χωρίς φόβο αλλά και να συζητούν χωρίς αλαζονεία. Χρειάζονται φοιτητικές συλλογικότητες που να υπερασπίζονται τον δημόσιο λόγο και όχι να επιτρέπουν τη σκιά της βίας να πέφτει πάνω στη φοιτητική εκπροσώπηση. Χρειάζονται όμως και πολιτικά κόμματα που δεν θα βλέπουν τα Δημόσια Πανεπιστήμια ως προέκταση της μικροκομματικής τους τακτικής.
Το κρίσιμο και αυτονόητο ερώτημα δεν είναι αν συμφωνούμε ή διαφωνούμε με μια διοίκηση, με έναν κανονισμό, με μια απόφαση Συγκλήτου ή με μια φοιτητική παράταξη. Σε μια δημοκρατική ακαδημαϊκή κοινότητα η διαφωνία είναι στοιχείο προόδου. Τα ερωτήματα είναι άλλα:
Μπορεί ένα Πανεπιστήμιο να λειτουργεί όταν η φυσική απειλή γίνεται μέρος της καθημερινότητάς του;
Μπορεί να υπάρξει ακαδημαϊκή ελευθερία εκεί όπου ο φοιτητής φοβάται να περάσει από έναν διάδρομο, ο καθηγητής να διδάξει, ο πρύτανης να ασκήσει τα καθήκοντά του;
Η απάντηση πρέπει να δοθεί χωρίς αστερίσκους. Η βία δεν είναι μορφή πολιτικής συμμετοχής. Είναι παραίτηση από την πολιτική. Δεν είναι υπεράσπιση του Δημόσιου Πανεπιστημίου. Είναι προσβολή του δημόσιου χαρακτήρα του. Δεν είναι διεκδίκηση. Είναι αυταρχισμός με άλλο λεξιλόγιο.
Αν θέλουμε πανεπιστήμια ανοιχτά, ελεύθερα, κοινωνικά χρήσιμα και ακαδημαϊκά ισχυρά, πρέπει να προστατεύσουμε την καθημερινή τους λειτουργία. Όχι με εύκολες ανακοινώσεις περί τάξης. Όχι με αμήχανες σιωπές. Αλλά με καθαρούς κανόνες, πολιτική σοβαρότητα και ευθύνη όλων. Διότι το Δημόσιο Πανεπιστήμιο δεν ανήκει σε όσους φωνάζουν περισσότερο, ούτε σε όσους κρατούν κράνη και ρόπαλα. Ανήκει στην κοινωνία, στους φοιτητές, στους δασκάλους, στη γνώση και στο μέλλον της χώρας.
Παναγιωτόπουλος Γιώργος
Καθηγητής, Αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Πατρών
*Το παρόν άρθρο αποτυπώνει αποκλειστικά προσωπικές απόψεις του συντάκτη, οι οποίες δεν εκφράζουν και δεν αντιπροσωπεύουν, σε καμία περίπτωση, το Πανεπιστήμιο Πατρών.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Πίνακες εκπαιδευτικών: Οι καλύτερες ώρες για την αίτηση στο ΑΣΕΠ
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
