Λεωνίδας Βουρλιώτης Οι Πανελλαδικές εξετάσεις, όσο κι αν συχνά γίνονται -και σωστά γίνονται- αντικείμενο κριτικής, υπήρξαν για δεκαετίες ένας θεσμός με ιδιαίτερο συμβολικό βάρος. Δεν ήταν απλώς μια διαδικασία αξιολόγησης, αλλά ένας μηχανισμός σχετικής κοινωνικής κινητικότητας. Για πολλές οικογένειες, αποτέλεσαν την πιο απτή απόδειξη ότι, παρά τις ανισότητες της αφετηρίας, η προσπάθεια μπορούσε για κάποιους να μετατραπεί σε ευκαιρία.
Σήμερα, όμως, γύρω από αυτόν τον θεσμό διαμορφώνεται ένα νέο και σύνθετο περιβάλλον. Η θεσμοθέτηση του International Baccalaureate σε δημόσια σχολεία, η ενισχυμένη παρουσία επενδυτικών κεφαλαίων (ουσιαστικά η εισβολή των funds ) στην ιδιωτική εκπαίδευση και η συνεχιζόμενη συζήτηση για το σύστημα πρόσβασης στα πανεπιστήμια δημιουργούν ένα τοπίο που γεννά ερωτήματα – όχι μόνο εκπαιδευτικά, αλλά βαθιά κοινωνικά.
Το νέο Νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας
Οι πρόσφατες παρεμβάσεις με το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας «Ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, σύσταση νέας κατηγορίας θέσεων Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης, πλαίσιο λειτουργίας Ανώτερων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης και Ανώτερων Σχολών Μουσικής Εκπαίδευσης και άλλες ρυθμίσεις», ανοίγουν τις πόρτες των δημόσιων Γενικών Λυκείων (ΓΕΛ) στο πρόγραμμα του Διεθνούς Απολυτηρίου (International Baccalaureate – IB).
Η ρύθμιση, που περιλαμβάνεται στα άρθρα 75 έως 78, εξισώνει πλήρως τους τίτλους σπουδών του IB με το ελληνικό απολυτήριο προσθέτει μια οπτική που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η σταδιακή συνύπαρξη πολλαπλών διαδρομών πρόσβασης ενδέχεται να οδηγήσει σε ένα σύστημα όπου η οικονομική δυνατότητα θα παίζει ολοένα και πιο καθοριστικό ρόλο.
Οι 13 δημόσιες σχολικές μονάδες που φιλοξενούν το IB μπορεί να είναι «δημόσιες» στα χαρτιά, αλλά δεν είναι ουδέτερες κοινωνικά. Το κόστος συμμετοχής, οι επιπλέον απαιτήσεις, οι ξενόγλωσσες εξετάσεις και τα έξοδα πιστοποίησης δεν είναι αμελητέα. Αλήθεια, έχουν όλοι οι μαθητές των σχολείων αυτών τις ίδιες δυνατότητες; Ή θα δημιουργηθεί ένα νέο είδος δημόσιου σχολείου δύο ταχυτήτων - όπου η «προνομιούχα» τάξη του IB θα συνυπάρχει με την «παλιά» τάξη του εθνικού απολυτηρίου;
Τα προβλήματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων ως όχημα για τη νομιμοποίηση των αλλαγών
Δεν είναι η πρώτη φορά που οι Πανελλαδικές αμφισβητούνται. Ωστόσο η αμφισβήτηση αυτή έχει δυο τελείως διαφορετικές κατευθύνσεις. Η μία, σωστά αποκαλύπτει το ταξικό DNA των εξετάσεων και «ξεγυμνώνει» τα φληναφήματα περί ισότητας ευκαιριών. Ωστόσο οι αρχιερείς των Πανελλαδικών Εξετάσεων κάθε φορά που ήθελαν να αλλάξουν κάποιο στοιχείο, ανακάλυπταν τα χίλια μύρια κακά στις Πανελλαδικές Εξετάσεις που οι ίδιοι είχαν δημιουργήσει. Το ίδιο έγινε το 1997, το ίδιο γίνεται και σήμερα με την εξαγγελία του λεγόμενου Εθνικού Απολυτηρίου και με το Διεθνές Απολυτήριο.
Η ανησυχία που εκφράζεται σήμερα δεν αφορά τόσο την αντικατάσταση των Πανελλαδικών – μια συζήτηση που, υπό όρους, θα μπορούσε να είναι γόνιμη – όσο το είδος της αντικατάστασης. Το ερώτημα δεν είναι αν χρειαζόμαστε αλλαγές, αλλά προς ποια κατεύθυνση.
Αντίστοιχα, η αυξανόμενη παρουσία επενδυτικών κεφαλαίων στην ιδιωτική εκπαίδευση δεν είναι ένα μονοσήμαντο φαινόμενο. Από τη μία πλευρά, μπορεί να σημαίνει επενδύσεις σε υποδομές, τεχνολογία, διεθνή προγράμματα. Από την άλλη, εντείνει μια συζήτηση για τη μετατροπή της εκπαίδευσης σε χώρο έντονης χρηματοοικονομικής δραστηριότητας.
Η εκπαίδευση, ωστόσο, δεν είναι μια συνηθισμένη αγορά. Δεν παράγει απλώς υπηρεσίες, αλλά κοινωνικές προοπτικές. Όταν η γλώσσα της επένδυσης συναντά τη γλώσσα της παιδείας, οι εντάσεις είναι σχεδόν αναπόφευκτες.
Οι επισημάνσεις εστιάζουν ακριβώς σε αυτή τη διασταύρωση. Στην πιθανότητα, δηλαδή, οι πολλαπλές διαδρομές πρόσβασης – Πανελλαδικές, παράλληλα απολυτήρια, διεθνή προγράμματα – να διαμορφώσουν ένα τοπίο όπου η οικονομική δυνατότητα δεν θα είναι απλώς παράγοντας, αλλά καθοριστικός όρος.
Η ΟΙΕΛΕ εύστοχα επισημαίνει ότι η προωθούμενη ρύθμιση εξυπηρετεί κυρίως τον χώρο της ιδιωτικής, όπου εφαρμόζεται το πρόγραμμα του ΙΒ. Ειδική αναφορά γίνεται στις πρόσφατες εξελίξεις στον κλάδο των ιδιωτικών σχολείων: «Ήδη 6 μεγάλα ιδιωτικά σχολεία πέρασαν στον έλεγχο ξένων επενδυτών. Τα 5 από αυτά παρέχουν πρόγραμμα ΙΒ και το 6ο ανακοίνωσε ότι το ξεκινά άμεσα. Δεν είναι τυχαία η επιλογή των επενδυτών. Βλέπουν ότι μέσω του ΙΒ θα μπορέσουν να ξεκινήσουν συνεργασία με κάποια ιδιωτικά πανεπιστήμια ή, γιατί όχι, να δημιουργήσουν και δικές τους ανώτατες δομές».
Το νέο περιβάλλον, αντίθετα, μοιάζει περισσότερο με μωσαϊκό. Περισσότερες επιλογές, περισσότερα μονοπάτια, περισσότερες διαφοροποιήσεις. Η πρόκληση είναι προφανής: πώς διατηρείς την αίσθηση δικαιοσύνης σε ένα σύστημα που γίνεται ολοένα και πιο σύνθετο;
Κάθε μεταρρύθμιση στην πρόσβαση στα πανεπιστήμια αγγίζει ένα από τα πιο ευαίσθητα νεύρα της ελληνικής κοινωνίας. Γιατί η τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν είναι απλώς εκπαιδευτικός στόχος. Είναι οικογενειακό σχέδιο, κοινωνική προσδοκία, συχνά υπαρξιακή επένδυση.
Το ουσιαστικό ζητούμενο δεν είναι η υπεράσπιση ή η απόρριψη ενός συγκεκριμένου μοντέλου. Είναι η διασφάλιση ότι οποιαδήποτε αλλαγή δεν θα απομακρύνει τον πυρήνα της εκπαίδευσης από τον θεμελιώδη της σκοπό: να διευρύνει δυνατότητες, όχι να περιορίζει προσβάσεις.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, πέρα από θεσμούς, προγράμματα και συστήματα, το ερώτημα παραμένει απλό και αμείλικτο:
Το σχολείο που χτίζουμε, για ποια παιδιά ανοίγει δρόμους – και για ποια τους στενεύει;
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Καταγγελία για αδιανόητες απειλές σε βάρος αναπληρωτή εκπαιδευτικού από άλλον εκπαιδευτικό
Ηλεκτρική κουβέρτα: Το μεγάλο λάθος που κάνουμε όλοι στο κρεβάτι
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
