Η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει με ταχύτατους ρυθμούς το τοπίο στην αγορά εργασίας και επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο οι νέοι προσεγγίζουν τις σπουδές και την επαγγελματική τους πορεία. Καθώς οι εφαρμογές της ΤΝ διεισδύουν σε ολοένα και περισσότερους τομείς της οικονομίας και της καθημερινότητας, το ερώτημα δεν είναι πλέον ποιο επάγγελμα θα έχει μέλλον, αλλά ποιες δεξιότητες θα επιτρέψουν σε κάποιον να παραμείνει ανταγωνιστικός σε ένα περιβάλλον συνεχών αλλαγών.
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο ομότιμος καθηγητής του Τμήματος Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γεώργιος Δουκίδης, περιγράφει τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην εκπαίδευση και την απασχόληση, εξηγώντας γιατί το πανεπιστημιακό πτυχίο εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εφόδιο, χωρίς όμως να είναι πλέον η μοναδική οδός προς την επαγγελματική επιτυχία.
Όπως επισημαίνει, η αξία των πανεπιστημιακών σπουδών παραμένει ισχυρή, καθώς «γιατί πολλά επαγγέλματα απαιτούν πτυχίο (γιατροί, μηχανικοί, δικηγόροι), οι πτυχιούχοι συνήθως εξακολουθούν να έχουν υψηλότερα εισοδήματα και χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας από όσους δεν έχουν ανώτατη εκπαίδευση, προσφέρει γνώσεις, αναλυτική σκέψη, επαφές και συχνά μεγαλύτερη επαγγελματική ευελιξία μακροπρόθεσμα, και τέλος σε πολλές κοινωνίες το πτυχίο εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένδειξη ικανότητας προς τους εργοδότες».
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η τεχνολογική πρόοδος και η ψηφιακή οικονομία έχουν δημιουργήσει νέες διαδρομές επαγγελματικής εξέλιξης, ακόμη και για όσους δεν διαθέτουν πανεπιστημιακό τίτλο. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Δουκίδης, «Η τεχνολογία και το διαδίκτυο έχουν δημιουργήσει νέες ευκαιρίες, χωρίς απαραίτητα πανεπιστημιακό τίτλο. Υπάρχουν επαγγέλματα με μεγάλη ζήτηση που βασίζονται σε τεχνικές δεξιότητες/πιστοποιήσεις/πρακτική εμπειρία, η επιχειρηματικότητα, οι ελεύθεροι επαγγελματίες και ορισμένοι κλάδοι της πληροφορικής επιτρέπουν σε ανθρώπους χωρίς πτυχίο να πετύχουν επαγγελματικά, τέλος η μαζικοποίηση της ανώτατης εκπαίδευσης έχει μειώσει το πλεονέκτημα που κάποτε έδινε απλώς η κατοχή ενός πτυχίου».
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι επαγγελματικές προοπτικές του μέλλοντος θα εξαρτώνται όλο και περισσότερο από την ικανότητα προσαρμογής και διαρκούς ανανέωσης των γνώσεων. «Η επιτυχία εξαρτάται όλο και περισσότερο από έναν συνδυασμό: γνώσεων και δεξιοτήτων, προσαρμοστικότητας και διαρκούς μάθησης, επαγγελματικής εμπειρίας, δικτύωσης και κοινωνικών δεξιοτήτων, ικανότητας να αξιοποιείς νέες τεχνολογίες. Έτσι, το πανεπιστήμιο δεν είναι πλέον το μοναδικό εισιτήριο που εγγυάται επιτυχία. Παραμένει όμως, ένας πολύ ισχυρός μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας, ιδιαίτερα για ανθρώπους που δεν διαθέτουν άλλες μορφές κεφαλαίου, όπως οικονομικές διασυνδέσεις, οικογενειακή επιχείρηση, ισχυρό επαγγελματικό δίκτυο».
Ο κ. Δουκίδης εκτιμά ότι η εποχή της μονοδιάστατης επαγγελματικής σταδιοδρομίας έχει παρέλθει. Ήδη, περισσότεροι από ένας στους τρεις αποφοίτους εργάζονται σε αντικείμενο διαφορετικό από εκείνο που σπούδασαν, ενώ η τάση αυτή αναμένεται να ενισχυθεί. Όπως εξηγεί, η συνεχής μάθηση και η απόκτηση νέων δεξιοτήτων επιτρέπουν μετακινήσεις μεταξύ διαφορετικών επαγγελματικών χώρων, με χαρακτηριστικά παραδείγματα αποφοίτους Ψυχολογίας που στρέφονται στη διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού, μαθηματικούς που δραστηριοποιούνται στην πληροφορική ή φιλολόγους που βρίσκουν διέξοδο στο ψηφιακό μάρκετινγκ.
Αναφερόμενος στην επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην αγορά εργασίας, ο καθηγητής σημειώνει ότι οι μεγαλύτερες αλλαγές αναμένεται να καταγραφούν κυρίως στα επαγγέλματα που παράγουν άυλο περιεχόμενο, όπως οι δικηγόροι, οι δημοσιογράφοι, οι λογιστές, οι προγραμματιστές και τα στελέχη μάρκετινγκ.
«Η ελληνική οικονομία είναι κυρίως στις υπηρεσίες και για αυτό παρατηρούμε μια εκτενή χρήση εργαλείων όπως το ChatGPT. Ήδη, βλέπουμε τα πρώτα αρνητικά αποτελέσματα πιθανόν λόγω της ΤΝ», αναφέρει, επισημαίνοντας ως παράδειγμα τη μείωση των ποσοστών πλήρους απασχόλησης νέων μηχανικών υπολογιστών στις Ηνωμένες Πολιτείες τα τελευταία χρόνια.
Παρά τις ανησυχίες, ο ίδιος θεωρεί ότι η ΤΝ δεν θα οδηγήσει στην εξαφάνιση επαγγελμάτων, αλλά στη μεταμόρφωσή τους. «Η ΤΝ αφαιρεί επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες και απελευθερώνει χρόνο για δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας όπως επικύρωση των αποτελεσμάτων των συστημάτων ΤΝ, ενορχήστρωση των υβριδικών ομάδων ανθρώπων με τους ΑΙ agents και ουσιαστική διακυβέρνηση στον αβέβαιο και υψηλού ρίσκου επιχειρηματικό οικοσύστημα που αρχίζει να δημιουργείται», τονίζει.
Μάλιστα, φέρνει ως παράδειγμα τον κλάδο της πληροφορικής, σημειώνοντας ότι: «Για παράδειγμα ένας προγραμματιστής του οποίου η συγγραφή κώδικα αυτοματοποιείται μέσω ΤΝ θα πρέπει να ασχολείται περισσότερο με ανάλυση απαιτήσεων και σχεδιασμό, επαλήθευση κώδικα και έλεγχο ποιότητας, ανασχεδιασμό διαδικασιών που αλλάζουν, διαχείριση αλλαγών και αντιστάσεων από τους εργαζόμενους που επηρεάζονται από το πληροφοριακό σύστημα».
Ενόψει της συμπλήρωσης των Μηχανογραφικών Δελτίων, ο κ. Δουκίδης καλεί τους υποψηφίους να μην επιλέγουν σχολές με αποκλειστικό κριτήριο το επάγγελμα που πιστεύουν ότι θα ακολουθήσουν. Όπως υπογραμμίζει, οι νέοι καλούνται να επιλέξουν πρωτίστως το γνωστικό αντικείμενο που τους ενδιαφέρει, έχοντας επίγνωση ότι η επαγγελματική τους πορεία πιθανότατα θα αλλάξει αρκετές φορές στη διάρκεια της ζωής τους. Παράλληλα, συνιστά να εξετάζουν προσεκτικά την ποιότητα των προγραμμάτων σπουδών, τις δυνατότητες πρακτικής άσκησης, τη σύνδεση των τμημάτων με την αγορά εργασίας, τα μεταπτυχιακά προγράμματα και τις διεθνείς συνεργασίες, στοιχεία που, όπως τονίζει, μπορεί να αποδειχθούν σημαντικότερα ακόμη και από τη θέση μιας σχολής στις βάσεις εισαγωγής.
