Η έκφραση αποδίδεται στον Χίλωνα τον Λακεδαιμόνιο, έναν από τους επτά σοφούς της Αρχαίας Ελλάδας. Ο Χίλων ήταν Σπαρτιάτης πολιτικός, νομοθέτης, φιλόσοφος και ελεγειακός ποιητής, ο οποίος απέκτησε μεγάλη φήμη και ιδιαίτερη αναγνώριση για τη σοφία και τις εύστοχες παρατηρήσεις του.
Η φράση «Χρόνου φείδου» σημαίνει ουσιαστικά «κάνε οικονομία στον χρόνο σου» και υπενθυμίζει ότι ο χρόνος είναι πολύτιμος και χρειάζεται να αξιοποιείται με σύνεση.
Η φήμη και οι προφητικές συμβουλές του Χίλωνα
Ο Χίλων ήταν γνωστός και για άλλες ρήσεις του, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει η άποψή του ότι τα Κύθηρα θα ήταν προτιμότερο να μην υπήρχαν. Η συγκεκριμένη προειδοποίηση θεωρήθηκε ιδιαίτερα εύστοχη κατά την περίοδο των Μηδικών Πολέμων.
Τότε, ο Δημάρατος είχε προτείνει στον βασιλιά των Περσών, Ξέρξη, να συγκεντρώσει τον στόλο του στα Κύθηρα. Η συμβουλή αυτή, ευτυχώς για τους Έλληνες, δεν έγινε δεκτή. Σε διαφορετική περίπτωση, η εξέλιξη των γεγονότων θα μπορούσε να είχε οδηγήσει ακόμη και στην κατάκτηση ολόκληρης της Ελλάδας.
Η σημασία της συγκεκριμένης τοποθεσίας φάνηκε και αργότερα, κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Ο Νικίας εγκατέστησε στο νησί αθηναϊκή φρουρά, η οποία προκάλεσε σημαντικές απώλειες και προβλήματα στους Λακεδαιμόνιους.
Η απάντηση του Χίλωνα στον Αίσωπο
Ένα ακόμη περιστατικό που συνδέεται με τον Χίλωνα αφορά τη συνάντησή του με τον γνωστό μυθοποιό Αίσωπο. Όταν εκείνος τον ρώτησε τι κάνει ο Δίας, ο Χίλων απάντησε με τη φράση: «Ταπεινοί τα υψηλά και τα ταπεινά υψοί».
Με αυτά τα λόγια ήθελε να εκφράσει την ιδέα ότι η ζωή χαρακτηρίζεται από συνεχείς ανατροπές: όσα βρίσκονται ψηλά μπορούν να χαμηλώσουν, ενώ όσα θεωρούνται ασήμαντα μπορούν να αποκτήσουν μεγάλη αξία.
Τα γνωμικά που άφησε πίσω του
Ο Χίλων συνέθεσε ελεγειακούς στίχους που υπολογίζεται ότι αντιστοιχούσαν σε περίπου διακόσια έπη. Ωστόσο, κανένα από αυτά τα έργα δεν διασώθηκε μέχρι σήμερα.
Αντίθετα, έχουν διατηρηθεί ορισμένα από τα γνωμικά του, τα οποία ξεχωρίζουν για τη συντομία και το βαθύτερο νόημά τους. Άλλωστε, η διδασκαλία των επτά σοφών της αρχαιότητας εκφραζόταν κυρίως μέσα από σύντομα αποφθέγματα, γνωστά και ως «εις βραχέα ρήματα».
Η φράση «Χρόνου φείδου» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της παράδοσης: λίγες λέξεις αρκούν για να μεταφέρουν μια διαχρονική υπενθύμιση σχετικά με την αξία του χρόνου και την ανάγκη να μην αφήνεται να περνά ανεκμετάλλευτος.
