Η παρουσία αερομεταφερόμενων σωματιδίων από τις ερήμους της Βόρειας Αφρικής πάνω από την ευρωπαϊκή ήπειρο προσλαμβάνει πλέον ανησυχητικές διαστάσεις. Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature επιβεβαιώνει ότι τα επεισόδια αφρικανικής σκόνης δεν γίνονται απλώς συχνότερα, αλλά κυρίως πολύ πιο έντονα, με άμεσες επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και την οικονομία.
Τα ευρήματα έδειξαν ...έξαρση
Η έρευνα, με επικεφαλή τον ερευνητή Πέτρο Βασιλάκο από το Ινστιτούτο Paul Scherrer (PSI) της Ελβετίας σε συνεργασία με ευρωπαϊκά ιδρύματα, αξιοποίησε δεδομένα δεκαετίας από περισσότερους από 100 σταθμούς μέτρησης, συνδυάζοντάς τα με μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης.
- Διπλασιασμός σε 250 χρόνια: Η ανάλυση πυρήνων πάγου από τις Άλπεις έδειξε ότι τα επίπεδα σκόνης στην Ευρώπη έχουν υπερδιπλασιαστεί από την εποχή της Βιομηχανικής Επανάστασης.
- Αύξηση 10% έως 25% τη δεκαετία 2012–2021: Καταγράφηκε μέση αύξηση 0,5 μg/m³ στον αέρα της Ευρώπης.
- Πρωταθλήτρια η Νότια Ευρώπη: Στην Ελλάδα, την Ιταλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία, η μέση συγκέντρωση φτάνει τα 5,3 μg/m³ — ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σχέση με την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη (2,1 μg/m³).
Η επιτάχυνση του φαινομένου αποδίδεται κυρίως στις ανθρώπινες δραστηριότητες και την κλιματική κρίση:
- Επέκταση της Σαχάρας: Η ερημοποίηση, η αποψίλωση των δασών και η υπερβόσκηστη στη Βόρεια Αφρική τροφοδοτούν την παραγωγή σκόνης.
- Κλιματική Αλλαγή: Οι υψηλότερες θερμοκρασίες ενισχύουν τους ανέμους και μεταβάλλουν τους αεροχειμάρρους, διευκολύνοντας τη μεταφορά των σωματιδίων σε μεγάλες αποστάσεις.
Οι επιπτώσεις στην υγεία
Σύμφωνα με την ερευνήτρια Julia Fussell από το Imperial College του Λονδίνου, η έκθεση σε σκόνη ερήμου συνεπάγεται σοβαρούς κινδύνους. Τις ημέρες με υψηλή συγκέντρωση σκόνης, ο κίνδυνος θανάτου από καρδιαγγειακά αίτια αυξάνεται κατά 2,5%. Ακόμη, παρατηρείται αύξηση σχεδόν 7% στις εισαγωγές στα νοσοκομεία για αναπνευστικά προβλήματα, λόγω επιδείνωσης του άσθματος, των αλλεργιών και των λοιμώξεων. Επιπρόσθετα, τα σωματίδια της σκόνης διανύουν χιλιάδες χιλιόμετρα, προσροφώντας στη διαδρομή επικίνδυνους ρύπους:
- Ιούς, βακτήρια και γύρη.
- Βιομηχανικά βαρέα μέταλλα.
- Αιθάλη, άνθρακα από καύση πετρελαίου και σωματίδια ασβεστίου από εργοτάξια.
Εκτός από την υγεία, η αφρικανική σκόνη επηρεάζει αρνητικά και τον ενεργειακό τομέα. Η παρουσία σκόνης στην ατμόσφαιρα μειώνει την ηλιακή ακτινοβολία (σκίαση), ενώ η επικάθισή της πάνω στα φωτοβολταϊκά πάνελ περιορίζει αισθητά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Καθώς η σκόνη της ερήμου αποτελεί φυσικό φαινόμενο που δεν μπορεί να ρυθμιστεί νομοθετικά όπως οι βιομηχανικές εκπομπές, οι επιστήμονες προτείνουν:
- Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης: Έκδοση ειδοποιήσεων για τις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού, ώστε να λαμβάνουν προληπτικά μέτρα τις ημέρες αιχμής.
- Προστασία ευπαθών ομάδων: Περιορισμό των μετακινήσεων και χρήση προστατευτικών μέσων κατά τη διάρκεια των επεισοδίων.
