Μπορεί ένας άνθρωπος να αλλάξει ουσιαστικά μετά τα 60; Για χρόνια, η αντίληψη ότι η προσωπικότητα σταθεροποιείται ήδη από την ενήλικη ζωή θεωρούνταν σχεδόν δεδομένη. Μια νέα μελέτη, ωστόσο, έρχεται να προσθέσει μια διαφορετική διάσταση, δείχνοντας ότι η προσωπική εξέλιξη δεν σταματά απαραίτητα με την ηλικία.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες στη Γερμανία και την Ελβετία, υπό την καθοδήγηση της Cornelia Wrzus από το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης και της Corina Aguilar-Raab από το Πανεπιστήμιο του Μάνχαϊμ. Τα αποτελέσματά της δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Communications Psychology.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν δύο βασικές πλευρές της προσωπικότητας: η συναισθηματική σταθερότητα και η εξωστρέφεια, χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι διαχειρίζονται το άγχος, τις κοινωνικές επαφές και τις καθημερινές προκλήσεις.
Ένα πρόγραμμα οκτώ εβδομάδων
Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 165 άτομα, μεταξύ των οποίων νεότεροι ενήλικες αλλά και άνθρωποι ηλικίας από 60 έως 80 ετών.
Οι συμμετέχοντες ακολούθησαν ένα οργανωμένο πρόγραμμα διάρκειας οκτώ εβδομάδων. Κάθε εβδομάδα συμμετείχαν σε συνεδρίες και πραγματοποιούσαν ασκήσεις σχεδιασμένες ώστε να τους βοηθήσουν να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα το άγχος και δύσκολες κοινωνικές καταστάσεις.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν τις αλλαγές πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγια αλλά και υπολογιστικά τεστ. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν για έναν ακόμη χρόνο, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν οι αλλαγές είχαν διάρκεια.
Το εύρημα που ξεχώρισε ήταν ότι οι αλλαγές που καταγράφηκαν στις κοινωνικο-συναισθηματικές συμπεριφορές ήταν, κατά μέσο όρο, παρόμοιες στις δύο ηλικιακές ομάδες.
Με άλλα λόγια, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες δεν παρουσίασαν μικρότερη δυνατότητα αλλαγής σε σχέση με τους νεότερους, παρά τις διαφορές που μπορεί να υπάρχουν στις μαθησιακές ικανότητες και στην ταχύτητα με την οποία αποκτώνται νέες δεξιότητες.
Το αποτέλεσμα αυτό αποτέλεσε έκπληξη για την ερευνητική ομάδα, καθώς η προηγούμενη επιστημονική βιβλιογραφία έχει δείξει ότι ορισμένες πλευρές της προσωπικότητας τείνουν να γίνονται πιο σταθερές όσο περνούν τα χρόνια.
Το κίνητρο φαίνεται να κάνει τη διαφορά
Ένα από τα στοιχεία που εξέτασαν οι ερευνητές ήταν ο βαθμός συμμετοχής των εθελοντών στις ασκήσεις του προγράμματος.
Οι μεγαλύτεροι συμμετέχοντες δήλωσαν, κατά μέσο όρο, ότι ασχολήθηκαν λίγο περισσότερο με το εκπαιδευτικό υλικό και τις εβδομαδιαίες δραστηριότητες. Η μεγαλύτερη αυτή εμπλοκή εκτιμάται ότι μπορεί να συνέβαλε σημαντικά στα αποτελέσματα.
Το εύρημα ενισχύει την άποψη ότι η ηλικία από μόνη της δεν καθορίζει την ικανότητα ενός ανθρώπου να εξελίσσεται. Η διάθεση για συμμετοχή, η εξάσκηση και η κατάλληλη υποστήριξη φαίνεται να αποτελούν σημαντικούς παράγοντες.
Η προσωπική ανάπτυξη δεν σταματά στα 60
Η μελέτη έρχεται να αμφισβητήσει την αντίληψη ότι μετά από μια συγκεκριμένη ηλικία η προσωπικότητα παραμένει αμετάβλητη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι αλλάζουν πλήρως χαρακτήρα ή ότι η ηλικία δεν επηρεάζει τη μάθηση. Τα ευρήματα δείχνουν, ωστόσο, ότι συγκεκριμένες κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες μπορούν να βελτιωθούν ακόμη και σε μεγαλύτερες ηλικίες, όταν υπάρχει συστηματική προσπάθεια και κίνητρο.
Σε μια εποχή κατά την οποία το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και όλο και περισσότεροι άνθρωποι παραμένουν ενεργοί σε μεγαλύτερες ηλικίες, το συμπέρασμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία: η προσωπική εξέλιξη μπορεί να συνεχίζεται πολύ πέρα από τα χρόνια της νεότητας.
