Λεωνίδας Βουρλιώτης Σε πλήρη λειτουργία τέθηκε το ψηφιακό αποθετήριο για τις Δράσεις Ενεργού Πολίτη από το Υπουργείο Παιδείας και το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ).
Η πρωτοβουλία στοχεύει στην ανάδειξη της Τοπικής Ιστορίας και Γεωγραφίας, προσφέροντας στους μαθητές τη δυνατότητα να ανακαλύψουν το παρελθόν και την ταυτότητα του τόπου τους μέσα από σύγχρονα, βιωματικά εργαλεία.
Ήδη, στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://act.digitalschool.gov.gr, έχουν αναρτηθεί περισσότερες από 140 δράσεις, οι οποίες σχεδιάστηκαν από τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης όλης της επικράτειας.
Η πλατφόρμα αναμένεται να εμπλουτίζεται σταδιακά, καθώς ολοκληρώνεται η επιστημονική επιμέλεια του υλικού και από τις υπόλοιπες περιφέρειες της χώρας.
Το νέο πρόγραμμα σπουδών δεν περιορίζεται στα στενά όρια της σχολικής αίθουσας. Το διαθέσιμο υλικό απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς, μαθητές και γονείς, προωθώντας τη συνεργατική μάθηση και τη βαθύτερη σύνδεση του σχολείου με τον κοινωνικό του περίγυρο. Μέσω αυτών των δράσεων, η τοπική ιστορία παύει να είναι ένα στείρο μάθημα και μετατρέπεται σε ένα ζωντανό πεδίο έρευνας και δράσης για τους «πολίτες του αύριο».
Ο οδηγός του ΙΕΠ: Πρακτικές απαντήσεις για την υλοποίηση
Προκειμένου να διευκολυνθεί η καθημερινή πρακτική των εκπαιδευτικών, η επιστημονική ομάδα του ΙΕΠ εξέδωσε έναν αναλυτικό Οδηγό Ερωτήσεων και Απαντήσεων (Q&A). Ο οδηγός παρέχει σαφείς κατευθύνσεις και τεχνοκρατική υποστήριξη για την εφαρμογή των δράσεων, λύνοντας απορίες σχετικά με τη μεθοδολογία και τα στάδια υλοποίησης των προγραμμάτων.
Με την ενεργοποίηση αυτών των εργαλείων, επιδιώκεται η συνεχής βελτίωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, η ενίσχυση της κριτικής σκέψης των παιδιών και η καλλιέργεια της κοινωνικής ευθύνης μέσα από τη γνώση του άμεσου γεωγραφικού και ιστορικού τους περιβάλλοντος.
Δείτε αναλυτικά τον Οδηγό του ΙΕΠ.
Αναλυτικός Οδηγός ερωτήσεων και απαντήσεων
Δράσεις Ενεργού Πολίτη στην Τοπική Ιστορία και Τοπική Γεωγραφία
https://act.digitalschool.gov.gr/
Οι δράσεις Τοπικής Ιστορίας και Τοπικής Γεωγραφίας αποτελούν μια στοχευμένη παιδαγωγική πρωτοβουλία, με σαφή προσανατολισμό στη βιωματική και διερευνητική προσέγγιση της μάθησης. Η φιλοσοφία τους εδράζεται στην πεποίθηση ότι ο «τόπος» –το άμεσο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον των μαθητών/τριών– αποτελεί ένα ζωντανό εργαστήριο μάθησης. Μέσα από αυτές τις δράσεις, οι μαθητές/τριες μαθαίνουν για την ιστορία και τη γεωγραφία του τόπου τους και ταυτόχρονα γίνονται ενεργοί/ές ερευνητές/τριες της κοινότητάς τους, συνδέοντας το τοπικό με το εθνικό και το παγκόσμιο, και αναπτύσσοντας δεξιότητες, στάσεις και αξίες που θεμελιώνουν την ιδιότητα του ενεργού και υπεύθυνου πολίτη.
1.1. Τι είναι οι δράσεις Τοπικής Ιστορίας και Τοπικής Γεωγραφίας στο πλαίσιο των Δράσεων Ενεργού Πολίτη;
Οι δράσεις αυτές αποτελούν μέρος της ευρύτερης εκπαιδευτικής στρατηγικής για την καλλιέργεια της ενεργού πολιτειότητας. Εντάσσονται οργανικά στο πλαίσιο των υφιστάμενων γνωστικών αντικειμένων της Ιστορίας και της Γεωγραφίας (Πρωτοβάθμια) και της Ιστορίας και Γεωλογίας-Γεωγραφίας (Δευτεροβάθμια). Δεν αποτελούν διακριτά ή ξεχωριστά μαθήματα στο ωρολόγιο πρόγραμμα, αλλά στοχευμένες βιωματικές δραστηριότητες που εμπλουτίζουν τη διδασκαλία αυτών των αντικειμένων, συνδέοντας τη θεωρία με την πράξη και την τοπική κοινωνία.
1.2. Ποιος είναι ο κύριος παιδαγωγικός στόχος αυτών των δράσεων;
Ο κεντρικός στόχος είναι η καλλιέργεια της ιδιότητας του ενεργού πολίτη μέσω της μελέτης του τόπου. Πιο συγκεκριμένα, οι δράσεις αποσκοπούν:
Στην ανάπτυξη ιστορικής και γεωγραφικής συνείδησης.
Στην κατανόηση της σχέσης του ανθρώπου με τον χώρο και τον χρόνο.
Στην ευαισθητοποίηση για σύγχρονες προκλήσεις (π.χ. κλιματική κρίση, κοινωνική συνοχή).
Στην ενίσχυση της κριτικής σκέψης και της ικανότητας για ανάληψη δράσης προς όφελος της κοινότητας.
Στη σύνδεση της σχολικής μάθησης με τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης.
1.3. Γιατί ο «τόπος» αποτελεί κεντρικό άξονα μάθησης σε αυτές τις δράσεις;
Ο «τόπος» (η γειτονιά, το χωριό, η πόλη, η περιοχή) αποτελεί το πιο οικείο πεδίο αναφοράς για τους/τις μαθητές/τριες. Η μάθηση που βασίζεται στον τόπο (Place-Based Education):
Παρέχει αυθεντικές εμπειρίες μάθησης.
Ενισχύει την αίσθηση του «ανήκειν».
Κάνει τη γνώση πιο ουσιαστική και σχετική με τη ζωή τους.
Δημιουργεί ισχυρότερα κίνητρα για δέσμευση και φροντίδα του περιβάλλοντος και της κοινωνίας.
2.1. Ποια ανάγκη οδήγησε στον σχεδιασμό των δράσεων Τοπικής Ιστορίας και Τοπικής Γεωγραφίας;
Η πρωτοβουλία προέκυψε από την ανάγκη να ενισχυθεί η μελέτη της Τοπικής Ιστορίας και Γεωγραφίας με έναν πιο ενεργητικό, διερευνητικό και συμμετοχικό τρόπο. Στόχος ήταν να δημιουργηθεί ένα συνεκτικό πλαίσιο δράσεων που θα καλύπτει ολόκληρη τη χώρα, αναδεικνύοντας την ιδιαιτερότητα κάθε περιοχής, ενώ ταυτόχρονα θα υπηρετεί κοινούς παιδαγωγικούς στόχους.
2.2. Ποιοι φορείς συνεργάστηκαν για τη διαμόρφωσή τους;
Η υλοποίηση των δράσεων αποτελεί αποτέλεσμα στενής συνεργασίας μεταξύ:
Του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΥΠΑΙΘΑ).
Του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ), το οποίο είχε την επιστημονική εποπτεία και τον συντονισμό.
Των Διευθύνσεων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης από όλη την Ελλάδα, οι οποίες ανέλαβαν τον σχεδιασμό των δράσεων σε τοπικό επίπεδο.
2.3. Πώς οργανώθηκε η διαδικασία σχεδιασμού;
Η διαδικασία εξελίχθηκε σε τρία στάδια:
Πρόσκληση και Καθοδήγηση: Το ΙΕΠ απέστειλε κατευθυντήριες οδηγίες και πρότυπα σχεδιασμού προς όλες τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης.
Σχεδιασμός από τις Διευθύνσεις: Κάθε Διεύθυνση Εκπαίδευσης κλήθηκε να σχεδιάσει δύο δράσεις (μία για την Τοπική Ιστορία και μία για την Τοπική Γεωγραφία), προσαρμοσμένες στις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά της περιοχής ευθύνης της.
Επιστημονική Επιμέλεια: Οι προτάσεις των Διευθύνσεων υποβλήθηκαν στο ΙΕΠ, όπου η επιστημονική ομάδα προχώρησε στην επιμέλεια και την ένταξή τους στον ψηφιακό αποθετήριο.
3.1. Πώς συνδέονται οι δράσεις με τα ισχύοντα Προγράμματα Σπουδών;
Οι δράσεις είναι απόλυτα εναρμονισμένες με τα Νέα Προγράμματα Σπουδών.
Στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση: Συνδέονται άμεσα με ενότητες της Ιστορίας (π.χ. «Μελετώ την ιστορία του τόπου μου») και της Γεωγραφίας (π.χ. «Ο τόπος μου»).
Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση: Εμπλουτίζουν το μάθημα της Ιστορίας (π.χ. μέσω τοπικών πηγών και μαρτυριών) και της Γεωλογίας-Γεωγραφίας (π.χ. μελέτη τοπικών οικοσυστημάτων και ανθρωπογενών παρεμβάσεων).
3.2. Ποια είναι η δομή κάθε δράσης;
Κάθε δράση περιλαμβάνει:
Τίτλο και περιγραφή.
Σύνδεση με το Πρόγραμμα Σπουδών.
Προσδοκώμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα.
Προτεινόμενες δραστηριότητες (βήμα προς βήμα).
Πηγές και υλικά (εκπαιδευτικό υλικό, χάρτες, πηγές).
Σύνδεση με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ).
Προτάσεις για αξιολόγηση και διάχυση των αποτελεσμάτων.
3.3. Τι εννοούμε με τον όρο «διερευνητική μάθηση» σε αυτές τις δράσεις;
Οι μαθητές/τριες λειτουργούν ως ερευνητές/τριες. Ξεκινούν από ένα ερώτημα ή ένα πρόβλημα του τόπου τους, αναζητούν πληροφορίες, συλλέγουν δεδομένα (μέσω συνεντεύξεων, παρατήρησης πεδίου, μελέτης αρχείων), αναλύουν τα ευρήματα και καταλήγουν σε συμπεράσματα ή προτάσεις δράσης.
3.4. Πώς συνδέεται μια δράση με τους 17 Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ);
Οι ΣΒΑ αποτελούν το παγκόσμιο πλαίσιο για ένα καλύτερο μέλλον. Μια δράση Τοπικής Γεωγραφίας μπορεί να συνδέεται με τον Στόχο 11 (Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες) ή τον Στόχο 13 (Δράση για το Κλίμα). Μια δράση Τοπικής Ιστορίας μπορεί να συνδέεται με τον Στόχο 4 (Ποιοτική Εκπαίδευση) ή τον Στόχο 16 (Ειρήνη, Δικαιοσύνη και Ισχυροί Θεσμοί). Η σύνδεση αυτή βοηθά τους/τις μαθητές/τριες να κατανοήσουν ότι οι τοπικές τους ενέργειες έχουν παγκόσμιο αντίκτυπο.
4.1. Ποιος είναι ο ρόλος του/της εκπαιδευτικού στην υλοποίηση αυτών των δράσεων;
Ο/Η εκπαιδευτικός παύει να είναι ο μοναδικός φορέας της γνώσης και γίνεται:
Διευκολυντής/τρια: Καθοδηγεί τη διαδικασία και υποστηρίζει τις ομάδες.
Εμψυχωτής/τρια: Ενθαρρύνει τη συμμετοχή και τη δημιουργικότητα.
Συνερευνητής/τρια: Ανακαλύπτει μαζί με τους/τις μαθητές/τριες πτυχές του τόπου.
4.2. Ποιος είναι ο ρόλος των μαθητών/τριών;
Οι μαθητές/τριες έχουν τον πρώτο λόγο. Συμμετέχουν ενεργά σε όλα τα στάδια:
Θέτουν ερωτήματα.
Σχεδιάζουν τη δράση τους.
Συνεργάζονται σε ομάδες.
Παράγουν πρωτότυπο έργο (ψηφιακά έργα, εκθέσεις, προτάσεις προς τον δήμο κ.λπ.).
5.1. Πού βρίσκονται αναρτημένες οι δράσεις;
Όλες οι δράσεις είναι προσβάσιμες στον επίσημο ψηφιακό αποθετήριο: https://act.digitalschool.gov.gr/.
5.2. Πώς μπορούν οι εκπαιδευτικοί να αναζητήσουν μια δράση;
Η πλατφόρμα προσφέρει δυνατότητες φιλτραρίσματος ανά:
Εκπαιδευτική βαθμίδα (Νηπιαγωγείο, Δημοτικό, Γυμνάσιο).
Θεματικό άξονα (Τοπική Ιστορία ή Τοπική Γεωγραφία).
Γνωστικό αντικείμενο.
Διεύθυνση Εκπαίδευσης.
5.3. Μπορεί ένα σχολείο να υλοποιήσει δράση που έχει σχεδιαστεί από άλλη Διεύθυνση Εκπαίδευσης;
Ναι, οι εκπαιδευτικοί έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν οποιαδήποτε δράση από τον αποθετήριο, ακόμα κι αν αυτή έχει σχεδιαστεί από άλλη Διεύθυνση, αρκεί να την προσαρμόσουν στα δεδομένα και την ιστορία του δικού τους τόπου.
6.1. Είναι υποχρεωτική η υλοποίηση αυτών των δράσεων;
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, η υλοποίηση των δράσεων Τοπικής Ιστορίας και Τοπικής Γεωγραφίας είναι υποχρεωτική για όλες τις σχολικές μονάδες της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας (Γυμνάσιο) Εκπαίδευσης. Κάθε σχολική μονάδα οφείλει να υλοποιεί τουλάχιστον μία δράση Τοπικής Ιστορίας και μία δράση Τοπικής Γεωγραφίας ανά σχολικό έτος.
6.2. Ποια είναι η ενδεικτική διάρκεια μιας δράσης; Κάθε δράση έχει σχεδιαστεί για να υλοποιείται σε περίπου 10 διδακτικές ώρες. Η διάρκεια αυτή μπορεί να κατανεμηθεί κατά τη διάρκεια του τριμήνου ή του τετραμήνου, ανάλογα με τον προγραμματισμό του σχολείου.
6.3. Πώς εντάσσονται οι δράσεις στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα;
Οι δράσεις υλοποιούνται εντός του χρόνου που προβλέπεται για τα αντίστοιχα γνωστικά αντικείμενα (Ιστορία, Γεωγραφία), αξιοποιώντας τις δυνατότητες για ευέλικτες μορφές διδασκαλίας, βιωματικές δραστηριότητες και εκπαιδευτικές επισκέψεις.
6.4. Πώς αξιολογούνται οι μαθητές/τριες σε αυτές τις δράσεις;
Η αξιολόγηση είναι κυρίως περιγραφική και διαμορφωτική. Εστιάζει στη διαδικασία, τη συμμετοχή, τη συνεργασία και την προσπάθεια. Εργαλεία όπως το ημερολόγιο δράσης, η αυτοαξιολόγηση και το portfolio είναι ιδιαίτερα χρήσιμα.
7.1. Ποιοι μαθητές συμμετέχουν;
Στις δράσεις συμμετέχουν όλοι οι μαθητές και όλες οι μαθήτριες του τμήματος ή της τάξης. Στόχος είναι η καθολική συμμετοχή και η συμπερίληψη.
7.2. Μπορούν να συνεργαστούν διαφορετικές τάξεις ή τμήματα;
Ναι, η συνεργασία ενθαρρύνεται. Μια δράση μπορεί να υλοποιηθεί από ένα τμήμα, από ολόκληρη την τάξη ή ακόμα και ως συνεργασία μεταξύ διαφορετικών τάξεων (π.χ. Ε' και Στ' Δημοτικού).
7.3. Πώς τεκμηριώνεται η υλοποίηση της δράσης;
Το σχολείο τηρεί αρχείο με το υλικό που παράγεται (φωτογραφίες, εργασίες μαθητών, ψηφιακά έργα). Συνιστάται η δημιουργία ενός «Φακέλου Δράσης» (e-portfolio) στον οποίο θα συγκεντρώνεται η πορεία και τα αποτελέσματα.
7.4. Πώς γίνεται η διάχυση των αποτελεσμάτων;
Είναι σημαντικό η δράση να «βγει» έξω από το σχολείο. Προτεινόμενοι τρόποι:
Ανάρτηση στην ιστοσελίδα του σχολείου.
Παρουσίαση στην τοπική κοινότητα ή τον δήμο.
Οργάνωση μιας μικρής έκθεσης ή εκδήλωσης.
8.1. Ποια είναι τα οφέλη για τους/τις μαθητές/τριες;
Μέσα από τη μελέτη του τόπου τους, οι μαθητές/τριες:
Διαμορφώνουν μια νέα, πιο κατανοητή εικόνα για τον κόσμο στον οποίο ζουν, αντιλαμβανόμενοι/ες τις αιτιακές σχέσεις μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος.
Υιοθετούν νέες στάσεις απέναντι στα κοινά, αναπτύσσοντας αίσθημα ευθύνης και σεβασμού για την κοινότητά τους.
Αναπτύσσουν ενδιαφέρον και κίνητρα για δράση, με στόχο την επίλυση σύγχρονων προκλήσεων που εντοπίζουν στο περιβάλλον τους. Αυτή η πορεία από την κατανόηση στην υιοθέτηση στάσεων και τελικά στη δράση αποτελεί τον πυρήνα της καλλιέργειας της ιδιότητας του ενεργού πολίτη.
8.2. Ποια είναι τα οφέλη για τους εκπαιδευτικούς;
Οι εκπαιδευτικοί έχουν την ευκαιρία να ανανεώσουν τις διδακτικές τους πρακτικές, να πειραματιστούν με νέες μεθόδους και να αναπτύξουν σχέσεις εμπιστοσύνης και συνεργασίας με τους/τις μαθητές/τριες σε ένα περιβάλλον εκτός της παραδοσιακής έδρας.
8.3. Πώς συμβάλλουν στη σύνδεση σχολείου και τοπικής κοινότητας;
Οι δράσεις λειτουργούν ως μια ισχυρή γέφυρα που συνδέει το σχολείο με την τοπική κοινότητα. Η εκπαίδευση που βασίζεται στον τόπο, από τη φύση της, αναπτύσσει ισχυρότερους δεσμούς των μαθητών/τριών με την κοινότητά τους. Αυτό επιτυγχάνεται διότι:
Ενισχύει την αίσθηση του «ανήκειν», καθώς οι μαθητές/τριες μαθαίνουν να εκτιμούν την κληρονομιά και τις ιδιαιτερότητες του τόπου τους.
Προάγει τη συνεργασία με τοπικούς φορείς (μουσεία, αρχεία, δήμο, περιβαλλοντικές οργανώσεις).
Καθιστά το σχολείο έναν ενεργό πυρήνα πολιτισμού και γνώσης για ολόκληρη την τοπική κοινωνία.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Το απλό βήμα που πρέπει να κάνετε πάντα στο μπρόκολο πριν το μαγείρεμα
«Κάλτσα»: Πώς λέγεται στα ελληνικά;
Γιατί δεν πρέπει να ξεφορτώνεστε τα γρατζουνισμένα πιάτα σας
