Χρήστος Κάτσικας Υπάρχουν λέξεις που δεν περιγράφουν απλώς μια κατάσταση· τη συμπυκνώνουν. Τη φορτίζουν. Την κάνουν σχεδόν απτή. Μία από αυτές είναι η «βροτολοιγός» — μια λέξη που κουβαλά μέσα της την ηχώ του πολέμου, της συμφοράς και της ανθρώπινης τραγικότητας.
Δεν είναι λέξη της καθημερινής μας ομιλίας. Κι όμως, κάθε φορά που τη συναντά κανείς, αισθάνεται το βάρος της.
Ετυμολογική ανατομία μιας βαριάς λέξης
Η «βροτολοιγός» είναι σύνθετη και προέρχεται από δύο αρχαιοελληνικές λέξεις:
βροτός: ο θνητός άνθρωπος, εκείνος που υπόκειται στον θάνατο
λοιγός: όλεθρος, καταστροφή, θανατικό
Η ίδια η λέξη, λοιπόν, σημαίνει κυριολεκτικά «εκείνος που φέρνει τον όλεθρο στους θνητούς». Ο εξολοθρευτής των ανθρώπων. Ο φορέας θανάτου.
Δεν πρόκειται απλώς για έναν φονιά. Η λέξη έχει συλλογική διάσταση. Δεν στοχεύει το άτομο, αλλά την ανθρωπότητα ως σύνολο. Είναι η δύναμη που θερίζει ζωές.
Από την επική ποίηση στο πεδίο της μάχης
Η λέξη συναντάται στην αρχαία επική ποίηση και κυρίως στην Ιλιάδα του Όμηρος. Εκεί αποδίδεται σε θεότητες με καταστροφική δράση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα: ο Άρης, ο θεός του πολέμου, που περιγράφεται ως «βροτολοιγός Άρης». Δεν είναι απλώς πολεμικός. Είναι εκείνος που σαρώνει το πεδίο της μάχης, που μετατρέπει τη σύγκρουση σε σφαγή.
Η λέξη, μέσα στον ομηρικό στίχο, λειτουργεί σχεδόν σαν πολεμικός ήχος. Δεν περιγράφει μόνο — απεικονίζει.
Μεταφορές και σύγχρονες σκιές
Αν και δεν χρησιμοποιείται συχνά στη νεοελληνική καθημερινότητα, η «βροτολοιγός» έχει έντονη μεταφορική δύναμη.
Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει:
Έναν πόλεμο που αφανίζει πληθυσμούς
Μια πανδημία που θερίζει ζωές
Έναν λιμό ή μια φυσική καταστροφή
Μια θεομηνία που αφήνει πίσω της ερείπια
Η λέξη ξεπερνά το πρόσωπο. Γίνεται φαινόμενο. Γίνεται κατάσταση.
Μια λέξη-καθρέφτης της ανθρώπινης μοίρας
Η «βροτολοιγός» φέρει μέσα της την επίγνωση της ανθρώπινης θνητότητας. Το πρώτο της συνθετικό — «βροτός» — υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος είναι εύθραυστος. Το δεύτερο — «λοιγός» — θυμίζει ότι ο όλεθρος καραδοκεί.
Είναι λέξη τραγική, αλλά και βαθιά ρεαλιστική. Δεν ωραιοποιεί. Δεν απαλύνει. Ονομάζει.
Κι ίσως εκεί βρίσκεται η δύναμή της.
Σε μια εποχή όπου οι λέξεις συχνά ελαφραίνουν για να μην πληγώσουν, η «βροτολοιγός» παραμένει βαριά. Ατόφια. Ανεπιτήδευτη. Μας συνδέει με μια γλώσσα που δεν φοβόταν να κοιτάξει κατάματα την ανθρώπινη μοίρα.
Και αυτό, από μόνο του, είναι ένα μικρό γλωσσικό μάθημα αντοχής.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
