Τα Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία παρουσιάζονται ως μια στοχευμένη εκπαιδευτική καινοτομία: αναβαθμισμένες υποδομές, εμπλουτισμένο πρόγραμμα, έμφαση στις δεξιότητες και σε σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές. Σε μια περίοδο που το δημόσιο σχολείο δοκιμάζεται, η συζήτηση γύρω από αυτά κινείται συχνά ανάμεσα στον ενθουσιασμό και την καχυποψία. Ωστόσο, πέρα από προθέσεις και επικοινωνιακά αφηγήματα, αναδύεται ένα θεμελιώδες ερώτημα: ποιο μοντέλο δημόσιου σχολείου υπηρετείται τελικά και με ποιες αξιακές προϋποθέσεις;
Η επιλογή μαθητών ως «καινοτομία»
Για πρώτη φορά με τόσο σαφή τρόπο εισάγεται στο δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα η έννοια της επιλογής μαθητών με βάση δεξιότητες, ετοιμότητα και δυνατότητα προσαρμογής σε ένα απαιτητικό σχολικό περιβάλλον. Η επιλογή αυτή παρουσιάζεται ως στοιχείο αναβάθμισης. Αξίζει όμως να τεθεί ένα απλό ερώτημα: πότε στο παρελθόν θεωρήθηκε η επιλογή μαθητών χαρακτηριστικό ποιοτικού δημόσιου σχολείου;
Ιστορικά, η δημόσια εκπαίδευση συγκροτήθηκε πάνω στην αρχή της καθολικής πρόσβασης. Η ποιότητά της δεν μετριόταν από το ποιον απέκλειε, αλλά από το πώς ανταποκρινόταν στη μαθητική ανομοιογένεια. Υπό αυτό το πρίσμα, η επιλογή δεν αποτελεί παιδαγωγική τομή, αλλά μετατόπιση φιλοσοφίας. Από το σχολείο που προσαρμόζεται στους μαθητές, στο σχολείο όπου οι μαθητές οφείλουν να προσαρμοστούν.
Πόροι, ρόλοι και ευθύνες
Συχνά γίνεται λόγος για αυξημένους πόρους στα Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία. Η αποσαφήνιση είναι αναγκαία. Οι πόροι που διαθέτει το Ίδρυμα Αλέξανδρος Ωνάσης αφορούν πρωτίστως κτιριακές και υλικοτεχνικές υποδομές. Το ανθρώπινο δυναμικό παραμένει εξ ολοκλήρου ευθύνη του κράτους. Οι εκπαιδευτικοί υπηρετούν ως δημόσιοι υπάλληλοι, μισθοδοτούνται και ασφαλίζονται από το κράτος.
Το γεγονός αυτό δεν είναι δευτερεύον. Αποτυπώνει γιατί το πρόθεμα «Δημόσια» προηγείται. Το κράτος παραχωρεί το σύνολο του ανθρώπινου κεφαλαίου και αναλαμβάνει ακέραια τη θεσμική και εργασιακή ευθύνη. Η σύμπραξη, επομένως, δεν δημιουργεί ένα νέο σχολείο, αλλά αναδιοργανώνει το ίδιο δημόσιο σχολείο με διαφορετικούς όρους.
Και εδώ προκύπτει ένα εύλογο πολιτικό ερώτημα: αν η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στο δημόσιο σχολείο, γιατί αυτό δεν γίνεται με ανοιχτές, διαφανείς προσκλήσεις προς όλους; Γιατί δεν ενισχύεται συνολικά το σύστημα, αντί να δημιουργούνται επιμέρους κατηγορίες σχολείων;
Η ουσία της συμπερίληψης
Το κεντρικό ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι οι πόροι. Είναι η ουσία της συνεκπαίδευσης και της συμπερίληψης. Η συμπερίληψη δεν αποτελεί τεχνική απαίτηση ούτε διαχειριστική υποχρέωση του Υπουργείου Παιδείας. Είναι θεμελιώδης αρχή ενός κράτους πρόνοιας, το οποίο οφείλει να αντιμετωπίζει όλα τα παιδιά ως ισότιμους φορείς δικαιωμάτων.
Η συνεκπαίδευση δεν εξαντλείται σε επιμέρους δομές υποστήριξης. Είναι μια βασική παιδαγωγική παραδοχή, σύμφωνα με την οποία το σχολείο σχεδιάζεται εξαρχής για να χωρά τη διαφορετικότητα: γνωστική, κοινωνική, πολιτισμική. Όχι να την αποφεύγει, ούτε να τη διαχειρίζεται εκ των υστέρων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η απουσία οποιασδήποτε πρόβλεψης συνεκπαίδευσης από το μοντέλο των Δημόσιων Ωνάσειων Σχολείων δεν μπορεί να θεωρηθεί τεχνική λεπτομέρεια. Συνιστά αξιακή επιλογή. Ένα σχολείο που βασίζεται στην επιλεξιμότητα και τη «συμβατότητα», δεν μπορεί να ενσωματώσει τη συμπερίληψη ως οργανικό του στοιχείο. Και εδώ τίθεται ένα ακόμα κρίσιμο ερώτημα: πώς δικαιολογείται η εξαίρεση της συμπερίληψης από έναν θεσμό που αυτοπροσδιορίζεται ως δημόσιος; Μήπως τελικά η επιλεκτική επίκλησή της μοιάζει περισσότερο ως διακηρυκτική βιτρίνα παρά ως καθολική αρχή;
Υπέρ της αναβάθμισης, όχι της κατηγοριοποίησης
Η παρούσα κριτική δεν στρέφεται κατά της καινοτομίας. Τη θεωρεί αναγκαία. Όμως το «τυπικό» δημόσιο σχολείο δεν υπολείπεται παιδαγωγικά. Σε όλα τα σχολεία εφαρμόζονται Εργαστήρια Δεξιοτήτων, Δράσεις Ενεργού Πολίτη και Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων. Οι μαθητές εκπαιδεύονται σε θέματα περιβάλλοντος, τεχνολογίας, τεχνητής νοημοσύνης και πολιτισμού. Η γνώση αυτή δεν προϋποτίθεται. Παρέχεται από το ίδιο το σχολείο.
Όταν, λοιπόν, το κράτος αρχίζει να διαφοροποιεί και να «ονοματίζει» τα δικά του σχολεία, δημιουργώντας την εντύπωση «καλών» και «λιγότερο καλών», το ζήτημα παύει να είναι παιδαγωγικό. Γίνεται θεσμικό.
Αντί επιλόγου...
Το δημόσιο σχολείο δεν κρίνεται από το ποιον επιλέγει, αλλά από το ποιον καταφέρνει να συμπεριλάβει. Η καθολική εκπαίδευση χωρίς εξαιρέσεις δεν είναι σύνθημα, αλλά ο πυρήνας της δημοκρατικής πολιτείας. Και αν αυτός ο πυρήνας μετατρέπεται σε ρητορική βιτρίνα, τότε το ερώτημα δεν αφορά μόνο τα Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία. Αφορά το ίδιο το νόημα του δημόσιου σχολείου.
* Με αφορμή την ξαφνική ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας του Πύργου, μέσω του Τύπου και σχετικής ανάρτησης του Δήμου Πύργου στην επίσημη σελίδα του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναφορικά με τη μετατροπή των 2ου Γυμνασίου και 2ου Λυκείου Πύργου σε Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία
Μπρη Αντωνία,
Δασκάλα – Διευθύντρια Δ.Σ. Βαρβάσαινας MEd, Εκπαίδευση με χρήση Νέων Τεχνολογιών MSc, Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γιατί τα Ταμεία σούπερ μάρκετ αργούν σκόπιμα;
«Αποκάλεσαν μαθητές "ζώα" και "μηδενικά"»: Σοκαριστικές καταγγελίες γονέων για Πειραματικό Λύκειο
Παν.Αιγαίου: Νέα Μοριοδοτούμενα σεμινάρια για Εκπαιδευτικούς με Υποτροφίες έως 5/2
