Λεωνίδας Βουρλιώτης Σε μια νέα, αποκαλυπτική παρέμβαση προχωρούν γονείς μαθητών του Πειραματικού Λυκείου της Αθήνας, επανερχόμενοι στο ζήτημα των ομαδικών αποβολών που έχει προκαλέσει σάλο στην εκπαιδευτική κοινότητα.
Με τη δεύτερη επιστολή τους, την οποία το alfavita.gr δημοσιεύει αυτούσια, οι γονείς ξεκαθαρίζουν ότι η κίνησή τους δεν αποτελεί κάλυψη στην παραβατικότητα, αλλά μια θεσμική μάχη για την υπεράσπιση της παιδαγωγικής δικαιοσύνης και της αξιοπρέπειας των παιδιών τους.
«Συλλογικές ποινές από τον περασμένο αιώνα»
Οι γονείς, που ζητούν ρητά η επιστολή να δημοσιευθεί ανώνυμα, προκειμένου να μη στοχοποιηθούν τα παιδιά τους, καταγγέλλουν ότι η επιβολή οριζόντιων ποινών σε ομάδες μαθητών, χωρίς την απαραίτητη εξατομίκευση και χωρίς να έχει προηγηθεί το δικαίωμα της ακρόασης, δεν συνιστά πειθαρχικό μέτρο αλλά «διοικητική αυθαιρεσία».
Επικαλούμενοι διεθνή παιδαγωγικά μοντέλα (Skinner, CASEL), υπογραμμίζουν ότι τέτοιες πρακτικές έχουν εγκαταλειφθεί προ δεκαετιών, καθώς το μόνο που επιτυγχάνουν είναι ο κλονισμός της εμπιστοσύνης των μαθητών προς τον θεσμό του σχολείου.
Βαρύτατες καταγγελίες για προσβολές και απαξίωση
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν τα σημεία της επιστολής που αναφέρονται σε συμπεριφορές εντός της σχολικής μονάδας.
Οι γονείς κάνουν λόγο για χρήση υποτιμητικών χαρακτηρισμών όπως «ζώα» και «μηδενικά» προς τους μαθητές, δημόσια απαξίωση εκλεγμένων μαθητικών εκπροσώπων και πρακτικές «διχασμού» στην κοινότητα, όπως η συλλογή υπογραφών από μαθητές εναντίον συμμαθητών τους.
Το αίτημα για διαφάνεια στα Πειραματικά Σχολεία
Στην επιστολή τονίζεται ότι ειδικά στα Πειραματικά σχολεία, τα οποία οφείλουν να λειτουργούν ως «φάροι» σύγχρονων εκπαιδευτικών μεθόδων, η τήρηση της νομιμότητας και της διαφάνειας είναι αδιαπραγμάτευτη.
Οι γονείς σημειώνουν ότι παρά τα επανειλημμένα έγγραφα αιτήματά τους, δεν έλαβαν ποτέ απαντήσεις για την παιδαγωγική τεκμηρίωση των ποινών ή για τα στοιχεία που οδήγησαν στις αποβολές, ενώ καταγγέλλουν και τη στέρηση εκπαιδευτικών επισκέψεων.
Ήδη έχουν κατατεθεί επώνυμες αναφορές προς όλες τις αρμόδιες αρχές, με τους γονείς να δηλώνουν αποφασισμένοι να προστατεύσουν την προσωπικότητα των παιδιών τους με κάθε νόμιμο μέσο, διεκδικώντας ένα σχολείο που βασίζεται στον διάλογο και όχι στην καταστολή.
Ακολουθεί η πλήρης ανακοίνωση των γονέων
«Ομαδικές αποβολές σε Πειραματικό Λύκειο: Δεύτερη τοποθέτηση με στόχο την διαφάνεια και την αποκατάσταση της αλήθειας»
Αρχικά, θα θέλαμε να διευκρινίσουμε ότι η αρχική μας επιστολή:
Είχε ως στόχο να συμβάλλει σε μια σφαιρική, τεκμηριωμένη και παιδαγωγικά ώριμη προσέγγιση ενός ζητήματος που είναι σύνθετο, πολυπαραγοντικό και απαιτεί πολυφωνία, διαφάνεια και τήρηση των θεσμικών εγγυήσεων.
Δεν υπήρξε προϊόν διάθεσης αντιπαράθεσης, αλλά έκφραση θεσμικού ενδιαφέροντος και γονεϊκής ευθύνης, με στόχο την προστασία του παιδαγωγικού ρόλου του σχολείου και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μαθητών στο πλαίσιο της δημοκρατικής εκπαιδευτικής λειτουργίας.
Δεν αναφέρθηκε σε συγκεκριμένο σχολείο, καθώς στόχος μας ήταν να αναδείξουμε ένα ζήτημα αρχής, που αφορά συνολικά στην δημόσια εκπαίδευση. Εκφράζουμε την ειλικρινή ελπίδα ότι οι περιγραφόμενες πρακτικές δεν αντανακλούν ευρύτερες εκπαιδευτικές πραγματικότητες.
Συμφωνούμε απολύτως ότι: ✔ η συμπερίληψη δεν σημαίνει ανοχή στην σοβαρή παραβατικότητα, ✔ το σχολείο οφείλει να διασφαλίζει την ασφάλεια και την απρόσκοπτη εκπαίδευση των μαθητών.
Η κριτική μας προς το σχολείο δεν αποτελεί προσπάθεια «ακύρωσης των ορίων», δεν υπερασπίζεται «παραβατικές» πράξεις, ούτε αμφισβητεί το δικαίωμα του σχολείου να τιμωρεί όταν αυτό είναι αναγκαίο. Η δική μας επιστολή τεκμηριώνει τα παρακάτω:
Α. Απόρριψη συλλογικών χαρακτηρισμών και συλλογικών ποινών στην σύγχρονη εκπαίδευση Είναι αυτονόητο ότι δεν είναι ούτε λογικά ούτε πραγματικά δυνατόν να διαπράττουν ταυτόχρονα την ίδια πράξη εννέα μαθητές (επτά του ενός τμήματος και δύο του άλλου) χωρίς να υπάρχει σαφής, εξατομικευμένη διαπίστωση για τον καθένα. Όταν δεν υπάρχει συγκεκριμένος χρόνος, τόπος και πράξη για κάθε μαθητή, η συλλογική αποβολή δεν αποδεικνύει πειθαρχία αλλά αποδεικνύει αδυναμία του σχολείου να διαχειριστεί την πραγματικότητα. Η οριζόντια απόδοση ευθύνης σε ομάδα μαθητών, χωρίς συγκεκριμένο χρόνο, τόπο, πράξη και αποδεικτικά στοιχεία για κάθε πρόσωπο, δεν συνιστά παιδαγωγική αντιμετώπιση αλλά διοικητική αυθαιρεσία.
Επιπροσθέτως, οι συλλογικοί χαρακτηρισμοί μαθητών και η απόδοση συλλογικών ευθυνών έχουν εγκαταλειφθεί στην σύγχρονη παιδαγωγική, τουλάχιστον από τα μέσα του προηγούμενου αιώνα (Skinner, 1965), καθώς δεν ευθυγραμμίζονται με τεκμηριωμένα μοντέλα σχολικής πειθαρχίας και ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης. «Η χρήση τιμωρητικών πρακτικών σε μαθητές στα σχολεία μπορεί να αποτελεί ένδειξη ελλείψεων στη διδακτική αποτελεσματικότητα και στη διαχείριση της σχολικής πειθαρχίας» (“The practice of punishment on pupils in schools is a reflection of poor teaching and discipline”) (Elbla, 2012:1656). Εκτεταμένες έρευνες σε διεθνές επίπεδο δείχνουν ότι οι ομαδικές ποινές (collective punishment) και οι γενικευμένοι χαρακτηρισμοί:
Α1. Παραβιάζουν την αρχή της δίκαιης διαδικασίας (fairness & due process), διότι δεν εξατομικεύουν την ευθύνη ούτε την αναλογικότητα της κύρωσης, οδηγώντας σε αίσθημα αδικίας και μειωμένη εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς (Anfara, Evans, & Lester, 2013· Blum, 2010). Α2. Διαταράσσουν την κοινωνική συνοχή της τάξης, ενισχύοντας μηχανισμούς επίρριψης ευθυνών μεταξύ μαθητών αντί συνεργατικής επίλυσης συγκρούσεων, σε αντίθεση με τις αρχές της Επανορθωτικής Δικαιοσύνης που στοχεύουν στην αποκατάσταση σχέσεων (Costello, Wachtel & Wachtel, 2019· Wachtel, 2013). Α3. Στερούνται μαθησιακής και συμπεριφορικής αξίας, καθώς η κύρωση δεν συνδέεται αιτιακά με την ατομική πράξη, άρα δεν λειτουργεί ως μηχανισμός τροποποίησης συμπεριφοράς σύμφωνα με την θεωρία της ενίσχυσης (Skinner, 1965). Α4. Επιδρούν αρνητικά στο σχολικό κλίμα και στην κινητοποίηση των μαθητών, προκαλώντας παθητικότητα ή αντίσταση στους κανόνες και μειώνοντας την αίσθηση του «ανήκειν» στη σχολική κοινότητα (Bear, 2020· Bear, 2010· Bear & Soltys (2020)· Thapa et al., 2013).
Εναλλακτικές τεκμηριωμένες προσεγγίσεις σχολικής πειθαρχίας Αντί της καταστολής, προτείνονται διεθνώς και εφαρμόζονται με επιτυχία μέθοδοι όπως: Ι. Επανορθωτική Δικαιοσύνη (Restorative Justice – RJ), που μετατοπίζει την εστίαση από την τιμωρία στην λογοδοσία και την αποκατάσταση συνεπειών μέσω δομημένου διαλόγου (Mirsky, 2011). ΙΙ. Θετική Πειθαρχία (Positive Discipline), βασισμένη στα μοντέλα Adler & Dreikurs, η οποία ενισχύει κοινωνικές δεξιότητες, υπευθυνότητα και αμοιβαίο σεβασμό, αξιοποιώντας εργαλεία συμμετοχής των μαθητών, όπως τα Class Meetings και οι «λογικές συνέπειες με νόημα» (Nelsen, Lott & Glenn, 2007). ΙΙΙ. Κοινωνική και Συναισθηματική Μάθηση (Social Emotional Learning) (SEL – CASEL Framework). Διδάσκοντας τις παρακάτω πέντε δεξιότητες ως μέρος του προγράμματος σπουδών (CASEL Framework: Αυτογνωσία (Self-Awareness), Αυτοδιαχείριση (Self-Management), Κοινωνική Επίγνωση (Social Awareness), Δεξιότητες Σχέσεων (Relationship Skills), Υπεύθυνη Λήψη Αποφάσεων (Responsible Decision-Making), (Graczyk, Matjasko, Weissberg, Greenberg, Elias, & Zins 2013), οι μαθητές αποκτούν τα εργαλεία για να διαχειρίζονται συγκρούσεις, να εκφράζουν συναισθήματα και να δείχνουν ενσυναίσθηση, μειώνοντας έτσι την ανάγκη για καταστολή. Η προσέγγιση αυτή λειτουργεί προληπτικά και έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει την ακαδημαϊκή επίδοση κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες, μειώνει σημαντικά την αντικοινωνική συμπεριφορά και ενισχύει την ενσυναίσθηση και τις δεξιότητες διαχείρισης συγκρούσεων (Durlak et al., 2011 – μετα-ανάλυση 213 σχολικών προγραμμάτων).
Β. Η εφαρμογή της νομιμότητας δεν αποτελεί «νομικισμό» – αποτελεί παιδαγωγική συνέπεια Οι γονείς ενημερώθηκαν εκ των υστέρων, ενώ οι αποβολές είχαν ήδη αποφασιστεί και δρομολογηθεί, χωρίς:
πλήρη ενημέρωση ανά μαθητή,
δικαίωμα ακρόασης πριν την επιβολή των κυρώσεων,
προσκόμιση στοιχείων,
παιδαγωγική τεκμηρίωση ή κλιμάκωση μέτρων. Η επίκληση της αρχής της προηγούμενης ακρόασης και της εξατομικευμένης αιτιολόγησης:
δεν είναι εργαλειακή νομική πρακτική,
είναι θεσμική υποχρέωση του σχολείου και συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του μαθητή, ιδιαίτερα καθώς συνήθως είναι ανήλικος
και ταυτόχρονα, θεμέλιο της παιδαγωγικής δικαιοσύνης. Η μη τήρησή της δημιουργεί ελλείμματα νομιμοποίησης των μέτρων και πλήττει την εκπαιδευτική εμπιστοσύνη.
Γ. Παρατεταμένη προσβολή και απαξίωση της προσωπικότητας μαθητών Ως γονείς, έχουμε γίνει μάρτυρες – και αυτό καταγράφεται δημόσια στην κοινότητα:
χρήσης υποτιμητικών εκφράσεων, όπως «ζώα» και «μηδενικά»,
διακριτικής μεταχείρισης μαθητών,
απόδοσης του όρου «παραβατικοί» χωρίς ατομική τεκμηρίωση,
προσπάθειας περιθωριοποίησης μαθητών αντί της συμπερίληψής τους,
δημόσιας απαξίωσης εκλεγμένων μαθητικών εκπροσώπων ως «ανάξιων»,
συλλογής υπογραφών από μαθητές σε βάρος μαθητών, με αίτημα την παραδειγματική τιμωρία των τελευταίων. Τέτοιες πρακτικές δεν καλλιεργούν παιδαγωγικά όρια· καλλιεργούν ρήγματα στην κοινότητα. Και πράγματι αποτελούν αντικείμενο ποινικής διερεύνησης και αντιμετώπισης. Η αποτελεσματική διαχείριση της σχολικής τάξης θεμελιώνεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την συνεργασία και όχι στην καταστολή, τις προσβολές ή τις διχαστικές πρακτικές. Ο σεβασμός είναι μία κατάκτηση που οικοδομείται, όχι μια συμμόρφωση που επιβάλλεται.
Δ. Η διαφάνεια και η λογοδοσία δεν είναι προαιρετικές, ιδίως σε Πειραματικά σχολεία Συμφωνούμε ότι το ΠΣΠΑ, ως πρότυπο θεσμικό πλαίσιο, έχει ιδιαίτερη αποστολή. Ακριβώς όμως γι’ αυτό, όταν εφαρμόζονται:
συλλογικές κυρώσεις,
χωρίς προηγούμενη ακρόαση,
χωρίς προσκόμιση στοιχείων,
χωρίς αναλογία με την διαπιστωθείσα συμπεριφορά,
με απόρριψη επώνυμων καταθέσεων συμμαθητών,
και χωρίς απάντηση στα αιτήματα των γονέων για πρακτικά, στοιχεία και παιδαγωγική κλιμάκωση, τότε το σχολείο δεν λειτουργεί ως εργαστήριο σύγχρονων πρακτικών, αλλά ως χώρος τιμωρητικής μονοφωνίας, κάτι που καταγγέλλεται ρητά από τους γονείς.
Ε. Δεν δόθηκαν ποτέ απαντήσεις στα αιτήματά μας Ζητήσαμε εγγράφως:
την ειδική αιτιολόγηση των παιδαγωγικών μέτρων - ποινών,
τα στοιχεία για τις φερόμενες πράξεις,
την εμπλοκή ψυχολόγου, ΕΔΥ ή ΚΕΔΑΣΥ, Σχολικών Συμβούλων,
την τεκμηρίωση για την στέρηση εκπαιδευτικών επισκέψεων. Και καμία απάντηση δεν δόθηκε. Αυτό πλήττει την διαφάνεια, την νομιμότητα και την εμπιστοσύνη των μαθητών και των οικογενειών στον θεσμό.
ΣΤ. Δεν υπερασπιζόμαστε την «παραβατικότητα» – υπερασπιζόμαστε την αξιοπρέπεια και την ισονομία Όταν 9 μαθητές τιμωρούνται συλλογικά και 3 από αυτούς τιμωρούνται σχεδόν αμέσως, επίσης συλλογικά:
η ευθύνη δεν εξατομικεύεται,
το δικαίωμα απολογίας ή απόδειξης αθωότητας ακυρώνεται,
η εμπιστοσύνη κλονίζεται
και, τελικά, δεν προστατεύονται «οι πολλοί», αλλά εκτίθεται ολόκληρη η πλειοψηφία σε έναν θεσμό που δεν λειτουργεί με δικαιοσύνη και συνέπεια. Η παιδαγωγική δικαιοσύνη δεν είναι αντίθετη με την πειθαρχία. Είναι η μόνη βιώσιμη βάση για να λειτουργήσει η πειθαρχία.
Η ουσία της θέσης μας Δεν διεκδικούμε να μην υπάρχουν κανόνες και να μην λαμβάνονται μέτρα. Διεκδικούμε να λαμβάνονται μέτρα δίκαια, ατομικά αιτιολογημένα, τεκμηριωμένα, αναλογικά και με παιδαγωγική συνέπεια.
Η δική μας στάση
Έχουμε ήδη καταθέσει, επώνυμα, εκτενείς και τεκμηριωμένες αναφορές προς όλες τις αρμόδιες αρχές,
τα πραγματικά περιστατικά έχουν περιγραφεί αναλυτικά,
και τα έγγραφα αυτά έχουν τεθεί σε γνώση του Συλλόγου Διδασκόντων.
Δεν θα εμπλακούμε σε διαδικασίες ηθικής ή επικοινωνιακής νομιμοποίησης της παρανομίας,
και δεν θα επιτρέψουμε την συκοφάντηση των παιδιών μας ή ημών των ιδίων.
Θα επιδιώξουμε την προστασία της προσωπικότητάς τους και την δικαίωση της αξιοπρέπειας με κάθε νόμιμο μέσο.
Κλείνοντας, επισημαίνουμε ότι η παρέμβασή μας:
δεν είναι υπέρ της ανομίας,
είναι υπέρ της νομιμότητας, της δικαιοσύνης, της διαφάνειας, του διαλόγου και της προστασίας όλων των μαθητών,
αξίες που αποτελούν αναγκαία συνθήκη για ένα ασφαλές και συμπεριληπτικό σχολείο.
Η αποφυγή των παραδοσιακών, στερεοτυπικών τρόπων καταστολής είναι απαραίτητη, καθώς δεν επιφέρει οποιοδήποτε θετικό αποτέλεσμα στην διαχείριση των σχέσεων μεταξύ μαθητών ή/ μαθητών - εκπαιδευτικών. Αντιθέτως, η εσκεμμένη καλλιέργεια δεξιοτήτων ζωής ενδυναμώνει τους μαθητές και οικοδομεί ισχυρές σχέσεις συνεργασίας και αλληλεγγύης μεταξύ τους, συμβάλλοντας καθοριστικά στη δημιουργία ενός θετικού κλίματος ασφάλειας και συμπερίληψης εντός της σχολικής κοινότητας.»
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Διεθνής αγωνία: Αγνοείται 15χρονη Ελληνίδα, ήταν στο κλαμπ στο Κραν Μοντανά
Ποια καταστήματα ανοίγουν και ποια μένουν κλειστά στις 2 Ιανουαρίου
Παν.Αιγαίου: Νέα Μοριοδοτούμενα σεμινάρια για Εκπαιδευτικούς με Υποτροφίες έως 5/2
