Όλο και περισσότερες οικογένειες βρίσκονται αντιμέτωπες με σύνθετα ζητήματα κληρονομιάς, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου ένας άνθρωπος φεύγει από τη ζωή χωρίς να έχει συντάξει διαθήκη. Το ποιοι θεωρούνται νόμιμοι κληρονόμοι, ποια δικαιώματα έχουν οι σύζυγοι ή οι σύντροφοι και τι συμβαίνει όταν δεν υπάρχουν συγγενείς είναι ερωτήματα που απασχολούν χιλιάδες πολίτες.
Σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, η κληρονομική διαδοχή ακολουθεί συγκεκριμένη σειρά συγγενών, η οποία λειτουργεί σαν «πυραμίδα». Η περιουσία μεταβιβάζεται διαδοχικά από τη μία κατηγορία στην επόμενη και μόνο όταν δεν εντοπίζεται κανένας νόμιμος συγγενής περνά στο Δημόσιο.
Πρώτοι στη σειρά βρίσκονται ο επιζών σύζυγος και τα παιδιά του θανόντος. Αν υπάρχει ένα παιδί, ο σύζυγος λαμβάνει το ένα τρίτο της περιουσίας και το υπόλοιπο αποδίδεται στο παιδί. Σε περίπτωση περισσότερων παιδιών, ο σύζυγος δικαιούται το ένα τέταρτο και το υπόλοιπο μοιράζεται ισόποσα.
Αν δεν υπάρχουν παιδιά, η κληρονομιά περνά στους γονείς, τα αδέλφια και στους απογόνους των αδελφών. Στη συνέχεια ακολουθούν οι παππούδες, οι γιαγιάδες και οι συγγενείς επόμενων βαθμίδων.
Σε περίπτωση που δεν εντοπίζεται κανένας συγγενής, ολόκληρη η περιουσία περιέρχεται στον επιζώντα σύζυγο. Αν δεν υπάρχει ούτε σύζυγος ούτε συγγενικό πρόσωπο, τότε το Δημόσιο αποκτά την κληρονομιά, χωρίς όμως να επιβαρύνεται με χρέη πέρα από την αξία της περιουσίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αλλαγές που εξετάζονται στο νέο νομοθετικό πλαίσιο, καθώς επιχειρείται να καλυφθούν κενά που αφορούν κυρίως τις σύγχρονες μορφές συμβίωσης. Οι νέες ρυθμίσεις δίνουν, υπό προϋποθέσεις, μεγαλύτερη προστασία σε συντρόφους που ζούσαν επί χρόνια μαζί χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Το νέο σχέδιο νόμου
Με βάση τις προτεινόμενες αλλαγές, ένας σύντροφος ενδέχεται να αποκτήσει δικαιώματα στην οικοσκευή, προσωρινή παραμονή στην κοινή κατοικία ή ακόμη και οικονομική αποζημίωση, εφόσον αποδεικνύεται ουσιαστική συμβολή στη ζωή και τη φροντίδα του θανόντος. Σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορεί ακόμη και να διεκδικήσει μέρος της περιουσίας δικαστικά.
Παράλληλα, το νέο σχέδιο νόμου εισάγει για πρώτη φορά στην Ελλάδα τις λεγόμενες «κληρονομικές συμβάσεις». Πρόκειται για συμφωνίες που επιτρέπουν σε κάποιον να ρυθμίσει από όσο ζει τον τρόπο με τον οποίο θα μεταβιβαστεί η περιουσία του μετά θάνατον.
Με αυτό το εργαλείο, ο διαθέτης θα μπορεί να οργανώνει εγκαίρως τη διαδοχή της περιουσίας του, αποφεύγοντας μελλοντικές συγκρούσεις μεταξύ συγγενών ή προβλήματα σε οικογενειακές επιχειρήσεις. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα σε υποψήφιους κληρονόμους να παραιτούνται εκ των προτέρων από μελλοντικά δικαιώματα κληρονομιάς.
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι οι αλλαγές αυτές επιχειρούν να προσαρμόσουν το οικογενειακό και κληρονομικό δίκαιο στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες, όπου οι μορφές συμβίωσης έχουν διαφοροποιηθεί σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν.
