Η λυματολάσπη στο επίκεντρο της επιβάρυνσης
Ένα από τα βασικά κανάλια μέσω των οποίων τα μικροπλαστικά καταλήγουν στα χωράφια είναι η λυματολάσπη, το υπόλειμμα που προκύπτει από την επεξεργασία αστικών λυμάτων. Επειδή είναι πλούσια σε θρεπτικά στοιχεία και έχει χαμηλό κόστος διάθεσης, χρησιμοποιείται ευρέως ως λίπασμα.
Στην Ευρώπη παράγονται κάθε χρόνο περίπου 8–10 εκατομμύρια τόνοι λυματολάσπης, εκ των οποίων σχεδόν το 40% διασκορπίζεται σε αγροτικές εκτάσεις. Έρευνα του Cardiff University εκτιμά ότι τα ευρωπαϊκά εδάφη ενδέχεται να αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες δεξαμενές μικροπλαστικών παγκοσμίως, με δεκάδες χιλιάδες τόνους να καταλήγουν κάθε χρόνο στα χωράφια.
Σε μονάδα επεξεργασίας λυμάτων στη νότια Ουαλία, επιστήμονες κατέγραψαν εκατοντάδες εκατομμύρια σωματίδια μικροπλαστικών ημερησίως να εισέρχονται στο σύστημα. Το μεγαλύτερο ποσοστό δεν παρέμενε στο καθαρισμένο νερό, αλλά συγκεντρωνόταν στη λάσπη που τελικά διοχετευόταν στη γεωργία.
Παράλληλα, ανάλυση της Environmental Working Group στις ΗΠΑ διαπίστωσε ότι τεράστιες εκτάσεις αγροτικής γης έχουν επιβαρυνθεί με PFAS, τις λεγόμενες "αιώνιες χημικές ουσίες" που συνδέονται με πλαστικά προϊόντα και δύσκολα αποδομούνται στο περιβάλλον.
Μικροπλαστικά που μένουν για δεκαετίες στο έδαφος
Η παραμονή αυτών των σωματιδίων στο χώμα δεν είναι παροδική. Μελέτη του Philipps-Universität Marburg εντόπισε μικροπλαστικά σε βάθος έως και 90 εκατοστών, σε αγροτεμάχια όπου είχε εφαρμοστεί λυματολάσπη πάνω από τρεις δεκαετίες νωρίτερα. Η γεωργική κατεργασία του εδάφους φαίνεται να διευκολύνει την περαιτέρω διασπορά τους.
Επιπλέον, η βροχή μεταφέρει τα ανώτερα στρώματα του εδάφους σε ποτάμια και υπόγεια ύδατα. Καναδική μελέτη έδειξε ότι σχεδόν όλα τα μικροπλαστικά που βρίσκονταν σε καλλιεργούμενες εκτάσεις κατέληξαν τελικά σε υδάτινα οικοσυστήματα μέσω απορροής.
Πώς εισέρχονται στις καλλιέργειες
Το κρίσιμο ερώτημα είναι με ποιον τρόπο τα μικροπλαστικά περνούν από το έδαφος στα ίδια τα φυτά. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2020 στην Κατάνια της Σικελίας εντόπισε μικροπλαστικά και νανοπλαστικά σε φρούτα και λαχανικά που πωλούνταν σε σούπερ μάρκετ. Μεταξύ των φρούτων, τα μήλα εμφάνισαν τα υψηλότερα επίπεδα, ενώ στα λαχανικά τα καρότα βρέθηκαν περισσότερο επιβαρυμένα.
Σύμφωνα με ευρήματα του Leiden University, τα φυτά απορροφούν κυρίως τα πολύ μικρά νανοσωματίδια μέσω μικροσκοπικών ατελειών στις ρίζες. Η πλειονότητα των σωματιδίων παραμένει στο ριζικό σύστημα, ωστόσο ένα μικρό ποσοστό μεταφέρεται προς τα φύλλα και τους καρπούς. Αυτό ενδέχεται να σημαίνει ότι τα ριζώδη λαχανικά παρουσιάζουν αυξημένη πιθανότητα επιβάρυνσης.
Μέχρι στιγμής δεν έχει διαπιστωθεί άμεση επίδραση στην ανάπτυξη των καλλιεργειών. Ωστόσο, οι ειδικοί εκφράζουν ανησυχία ότι η σταδιακή διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών σε ακόμη μικρότερα νανοσωματίδια θα μπορούσε να αυξήσει την απορρόφησή τους από τα φυτά στο μέλλον.
Πιθανές επιπτώσεις στην υγεία
Οι συνέπειες για τον άνθρωπο δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Μελέτη του University of Hull που εξέτασε δεδομένα από 17 έρευνες διαπίστωσε ότι τα επίπεδα μικροπλαστικών που προσλαμβάνουμε μέσω τροφίμων και νερού πλησιάζουν εκείνα που σε εργαστηριακές συνθήκες συνδέθηκαν με κυτταρικές βλάβες.
Ορισμένες χημικές ουσίες που σχετίζονται με τα πλαστικά έχουν συσχετιστεί με ορμονικές διαταραχές, αυξημένο κίνδυνο καρκίνου, καρδιαγγειακά προβλήματα και επιπλοκές στην εμβρυϊκή ανάπτυξη. Επιπλέον, τα μικροπλαστικά ενδέχεται να προκαλούν οξειδωτικό στρες και φλεγμονώδεις αντιδράσεις.
Ρυθμιστικές παρεμβάσεις και διλήμματα
Ορισμένες χώρες έχουν ήδη κινηθεί προς την απαγόρευση της χρήσης λυματολάσπης ως λιπάσματος. Η Ολλανδία προχώρησε σε απαγόρευση από το 1995, η Ελβετία το 2003, ενώ η πολιτεία Μέιν στις ΗΠΑ έλαβε αντίστοιχη απόφαση το 2022 λόγω αυξημένων επιπέδων PFAS.
Ωστόσο, μια πλήρης κατάργηση της πρακτικής εγείρει νέα ερωτήματα, καθώς ενδέχεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερη εξάρτηση από συνθετικά λιπάσματα, τα οποία επίσης επιβαρύνουν το περιβάλλον. Εναλλακτικές λύσεις που εξετάζονται περιλαμβάνουν την καύση λυματολάσπης σε περιπτώσεις υψηλής ρύπανσης ή την απομάκρυνση συγκεκριμένων ρυπογόνων συστατικών πριν από τη διάθεσή της.
Ένα ζήτημα που απαιτεί άμεση προσοχή
Οι ειδικοί τονίζουν ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα για την ακριβή καταγραφή της έκτασης του προβλήματος και των μακροπρόθεσμων επιπτώσεών του. Τα μικροπλαστικά δεν θεωρούνται πλέον απλώς ένας περιβαλλοντικός ρύπος, αλλά ένα φαινόμενο που ενδέχεται να χρειαστεί αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ για εργαζόμενους ιδιωτικού: Ξεκινούν 10/3 οι αιτήσεις
