Κατερίνα Καρυτινού
Η περίοδος από τα 2 έως τα 6 χρόνια θεωρείται ιδιαίτερα καθοριστική για την εξέλιξη του λόγου και της επικοινωνίας. Σε αυτό το διάστημα, κάθε παιδί αναπτύσσεται με τον δικό του ρυθμό, γι' αυτό και τα αναμενόμενα αναπτυξιακά σημάδια διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία.
Κατά τη βρεφική περίοδο, ιδιαίτερη σημασία έχουν η βλεμματική επαφή, η αντίδραση όταν το παιδί ακούει το όνομά του, η αλληλεπίδραση με τους γονείς και τα οικεία πρόσωπα, τα χαμόγελα και το βάβισμα.
Στην προσχολική ηλικία, ένα παιδί αναμένεται να κατανοεί και να χρησιμοποιεί περισσότερες από 60 λέξεις, ενώ σταδιακά αρχίζει να σχηματίζει φράσεις για να εκφράσει τις ανάγκες και τις σκέψεις του. Σύμφωνα με τα βασικά αναπτυξιακά ορόσημα, η πρώτη λέξη εμφανίζεται περίπου στον πρώτο χρόνο ζωής και οι πρώτες φράσεις γύρω στα 2 έτη.
Κατά τη νηπιακή ηλικία, το λεξιλόγιο διευρύνεται σημαντικά. Το παιδί είναι πλέον σε θέση να συμμετέχει σε συζητήσεις και να αφηγείται σύντομες ιστορίες. Μέχρι την ηλικία των 6 ετών, αναμένεται να έχει κατακτήσει την ορθή προφορά όλων των φθόγγων της ελληνικής γλώσσας, με αποτέλεσμα η ομιλία του να είναι πλέον καθαρή και κατανοητή.
Κατερίνα Πασσή
Υπάρχουν αρκετές συμπεριφορές που ενδέχεται να υποδηλώνουν ότι ένα παιδί χρειάζεται αξιολόγηση από λογοθεραπευτή. Μία από αυτές είναι η απουσία ομιλίας μέχρι την ηλικία των 2 ετών ή η δυσκολία των τρίτων να κατανοήσουν όσα λέει.
Επίσης, αν το παιδί φαίνεται να αγνοεί όταν του μιλούν ή παρουσιάζει υπερβολική αντίδραση ή καθόλου αντίδραση σε δυνατούς ήχους, είναι σημαντικό να διερευνηθεί η κατάσταση. Άλλες ενδείξεις μπορεί να είναι η συνεχής επανάληψη λέξεων και φράσεων, η επανάληψη συλλαβών μέσα στις λέξεις, όπως στην περίπτωση της λέξης «πατάτα» που μπορεί να προφέρεται ως «τατάτα», αλλά και ο ασυνήθιστα γρήγορος ρυθμός ομιλίας.
Ορισμένα παιδιά δυσκολεύονται να μιμηθούν εκφράσεις του προσώπου ή κινήσεις, ενώ άλλα αντιμετωπίζουν προβλήματα κατά τη μάσηση και την κατάποση, καταβάλλοντας μεγαλύτερη προσπάθεια ή χρειάζοντας περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν τη διαδικασία.
Η παρέμβαση λογοθεραπευτή μπορεί επίσης να αποδειχθεί χρήσιμη όταν το παιδί κάνει συχνά γραμματικά και εκφραστικά λάθη ή δεν προφέρει σωστά συγκεκριμένους φθόγγους, όπως τα /σ/, /ρ/, /ξ/ και /π/. Σημάδια που χρειάζονται προσοχή είναι ακόμη η αντικατάσταση ή η παράλειψη συλλαβών και γραμμάτων μέσα στις λέξεις.
Τέλος, δυσκολίες μπορεί να παρατηρηθούν στην περιγραφή πρόσφατων γεγονότων ή στην αφήγηση μιας απλής ιστορίας. Σημαντική ένδειξη αποτελούν και τα μπλοκαρίσματα κατά την ομιλία, όπως όταν το παιδί δυσκολεύεται να ξεκινήσει μια λέξη και επαναλαμβάνει έναν ήχο ή μια συλλαβή.
Αλέξανδρος Σταματόγλου
Η έναρξη λογοθεραπείας μπορεί να γίνει ύστερα από σύσταση γιατρού, όπως παιδιάτρου, παιδοψυχιάτρου, νευρολόγου ή ωτορινολαρυγγολόγου.
Παράλληλα, η αξιολόγηση από λογοθεραπευτή είναι χρήσιμη όταν παρατηρούνται δυσκολίες στην αναμενόμενη αναπτυξιακή πορεία του παιδιού. Μέσα από μια έγκαιρη εκτίμηση, οι γονείς μπορούν να λάβουν απαντήσεις στους προβληματισμούς τους και να ενημερωθούν για το αν χρειάζεται κάποια παρέμβαση.
Ευαγγελία Φωτοπούλου
Οι γονείς, και ιδιαίτερα οι μητέρες, συχνά αντιλαμβάνονται έγκαιρα τις δυσκολίες που μπορεί να παρουσιάζει το παιδί τους. Σύμφωνα με την ειδικό, είναι σημαντικό να εμπιστεύονται την παρατήρηση και το ένστικτό τους, χωρίς να επηρεάζονται υπερβολικά από τις απόψεις του περιβάλλοντός τους.
Εάν ένα βρέφος, ήδη από την ηλικία των 6 μηνών, δεν εμφανίζει διάθεση για επικοινωνία, οι γονείς μπορούν να ζητήσουν τη γνώμη ενός εξειδικευμένου λογοθεραπευτή. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το μωρό χρειάζεται να ξεκινήσει συνεδρίες λογοθεραπείας. Η αρχική συμβουλευτική καθοδήγηση μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να κατανοήσουν πώς να ενισχύσουν την επικοινωνία του παιδιού και πώς να παρακολουθούν την αναπτυξιακή του πορεία.
Από την ηλικία των 6 έως 9 μηνών, ορισμένα βασικά σημάδια επικοινωνιακής ανάπτυξης είναι:
Η βλεμματική επαφή.
Το χαμόγελο και το γέλιο ως εκφράσεις του προσώπου.
Η αναζήτηση της αγκαλιάς.
Το γέλιο και το κλάμα.
Οι κινήσεις της γνάθου και του στόματος, καθώς και οι μασητικές κινήσεις.
Το σήκωμα των χεριών.
Η αλλαγή της διάθεσης όταν μεταβάλλεται το περιβάλλον, ακόμη και σε καθημερινές περιστάσεις, όπως το μπάνιο ή η βόλτα.
Η ειδικός επισημαίνει ότι οι γονείς δεν πρέπει να παραμερίζουν τις ανησυχίες τους όταν παρατηρούν πως κάτι στην ανάπτυξη του παιδιού δεν εξελίσσεται όπως αναμένεται. Η συμβουλή ενός κατάλληλα καταρτισμένου επιστήμονα μπορεί να προσφέρει καθοδήγηση και να συμβάλει στην έγκαιρη αντιμετώπιση πιθανών δυσκολιών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ηλικία των 3 ετών και 6 μηνών. Εάν μέχρι τότε το παιδί δεν έχει αποκτήσει καθαρό και κατανοητό λόγο, η οικογένεια θα πρέπει να απευθυνθεί άμεσα σε λογοθεραπευτή. Όπως εξηγεί η Ευαγγελία Φωτοπούλου, σε αυτή την ηλικία η βασική δομή του προφορικού λόγου θα πρέπει να έχει ήδη διαμορφωθεί, τόσο σε φωνολογικό και αρθρωτικό όσο και σε συντακτικό επίπεδο.
Στη συνέχεια, η ανάπτυξη επικεντρώνεται κυρίως στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου και στη σταδιακή κατάκτηση πιο σύνθετων γλωσσικών δομών, ανάλογα με το επίπεδο σκέψης και αντίληψης του παιδιού.
Η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών και η αναζήτηση εξειδικευμένης καθοδήγησης μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην πορεία της ανάπτυξης. Αντίθετα, η παρατεταμένη αναβολή της αξιολόγησης ενδέχεται να οδηγήσει σε μια πιο δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία αντιμετώπισης, με μεγαλύτερο κόστος και πιθανές μακροχρόνιες επιπτώσεις.
