Μελέτη που πραγματοποιήθηκε από ερευνητικές ομάδες τριών αμερικανικών πανεπιστημίων υπογραμμίζει ότι τόσο τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα όσο και τα τσιγάρα σχεδιάζονται με τρόπο που ενθαρρύνει τη συνεχή κατανάλωση και ενισχύει την εξάρτηση. Οι επιστήμονες εντοπίζουν κοινά στοιχεία στις επιπτώσεις που έχουν στον οργανισμό, αλλά και στις στρατηγικές που εφαρμόζουν οι βιομηχανίες για να τα καταστήσουν πιο ελκυστικά.
Στην κατηγορία των UPFs ανήκουν προϊόντα που προκύπτουν από έντονη βιομηχανική επεξεργασία και περιέχουν συστατικά όπως γαλακτωματοποιητές, τεχνητές χρωστικές και αρωματικές ύλες. Αναψυκτικά, πατατάκια και συσκευασμένα μπισκότα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα τροφίμων που έχουν κατακλύσει τις αγορές παγκοσμίως.
Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στις 3 Φεβρουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό Milbank Quarterly, αξιοποιεί δεδομένα από τους τομείς της διατροφής, της μελέτης του εθισμού και της ιστορίας της δημόσιας υγείας. Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι παραγωγοί επιδιώκουν να ρυθμίσουν τη σύνθεση των προϊόντων με τρόπο που ενεργοποιεί γρήγορα τα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, αυξάνοντας την επιθυμία για κατανάλωση.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις διαφημιστικές πρακτικές. Όροι όπως "χωρίς ζάχαρη" ή "χαμηλά λιπαρά" συχνά δημιουργούν την εντύπωση ενός πιο υγιεινού προϊόντος, λειτουργώντας ως μορφή παραπλάνησης που καθυστερεί τη λήψη περιοριστικών μέτρων. Παρόμοια τακτική είχε χρησιμοποιηθεί τη δεκαετία του 1950 με τα φίλτρα στα τσιγάρα, τα οποία προβάλλονταν ως πιο ασφαλή χωρίς να προσφέρουν ουσιαστική προστασία.
Η Ashley Gearhardt, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και ειδική στην ψυχολογία του εθισμού, σημειώνει ότι πολλοί ασθενείς περιγράφουν μια σχέση εξάρτησης με τέτοιου είδους τρόφιμα. Όπως αναφέρει, αρκετοί παραδέχονται ότι αισθάνονται έντονες λιγούρες και δυσκολεύονται να περιορίσουν την κατανάλωση, παρότι γνωρίζουν τις πιθανές συνέπειες.
Κατά την ίδια, το φαινόμενο ακολουθεί ένα γνώριμο μοτίβο: αρχικά η ευθύνη αποδίδεται αποκλειστικά στον καταναλωτή, όμως με τον χρόνο αποκαλύπτονται οι μηχανισμοί που χρησιμοποιεί η βιομηχανία για να ενισχύσει την εξάρτηση. Το γεγονός ότι η τροφή αποτελεί βασική ανάγκη καθιστά ακόμη δυσκολότερη την αποφυγή ενός περιβάλλοντος γεμάτου τέτοιες επιλογές.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι είναι απαραίτητο να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στα ιδιαίτερα επιβαρυντικά υπερ-επεξεργασμένα προϊόντα και σε άλλες κατηγορίες τροφίμων, αντίστοιχα με τον τρόπο που διαχωρίζονται τα αλκοολούχα ποτά από τα υπόλοιπα ροφήματα.
Όπως αναφέρουν, τα UPFs πληρούν βασικά κριτήρια που συνδέονται με την έννοια του εθισμού, καθώς μπορούν να οδηγήσουν σε καταναγκαστική κατανάλωση. Παράλληλα, οι αρνητικές επιπτώσεις τους στην υγεία είναι εμφανείς, ακόμη και πέρα από τη συζήτηση για τον εθιστικό τους χαρακτήρα.
Με βάση τα παραπάνω, οι συγγραφείς προτείνουν την αξιοποίηση πρακτικών που εφαρμόστηκαν στον έλεγχο του καπνού, όπως περιορισμούς στη διαφήμιση, νομικές παρεμβάσεις και ευρύτερες πολιτικές δημόσιας υγείας, ώστε να μειωθεί η βλάβη. Στόχος είναι η μετατόπιση της ευθύνης από τον καταναλωτή προς τη βιομηχανία τροφίμων.
Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλοι οι ειδικοί την ίδια ένταση ανησυχίας. Ο καθηγητής Martin Warren από το Quadram Institute επισημαίνει ότι παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν φαρμακολογικό εθισμό ή αν απλώς εκμεταλλεύονται τη συνήθεια, την ευκολία και την αίσθηση ανταμοιβής.
Επιπλέον, τίθεται το ζήτημα αν οι αρνητικές συνέπειες οφείλονται στα ίδια τα προϊόντα ή στο γεγονός ότι αντικαθιστούν πιο θρεπτικές επιλογές, πλούσιες σε φυτικές ίνες, μικροθρεπτικά συστατικά και προστατευτικές ενώσεις. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θεωρείται καθοριστική για το αν η ρύθμιση πρέπει να ακολουθήσει το μοντέλο του καπνού ή να εστιάσει στη συνολική βελτίωση της διατροφής.
Από την πλευρά του, ο Dr. Githinji Gitahi, επικεφαλής του οργανισμού Amref Health Africa, προειδοποιεί ότι το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη διάσταση στην Αφρική. Όπως τονίζει, εταιρείες εκμεταλλεύονται τα αδύναμα ρυθμιστικά πλαίσια και τις μεταβαλλόμενες καταναλωτικές συνήθειες, επιβαρύνοντας περαιτέρω ήδη πιεσμένα συστήματα υγείας. Χωρίς έγκαιρες παρεμβάσεις, ο αυξανόμενος αριθμός μη μεταδοτικών ασθενειών ενδέχεται να οδηγήσει σε σοβαρές δυσλειτουργίες των υπηρεσιών περίθαλψης.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
