Νίκος Τσούλιας Η εργασία από την ίδια την κοινωνική σύστασή της προϋποθέτει την ύπαρξη ενός περιβάλλοντος, που θα δίνει τη δυνατότητα στους εργαζόμενους να λειτουργούν με προϋποθέσεις σεβασμού του ρόλου τους και με την εξασφάλιση των απαραίτητων προϋποθέσεων για την κοινωνική αποστολή κάθε εργασίας.
Ιδιαίτερα στην εκπαίδευση, όπου το εκπαιδευτικό έργο στηρίζεται κυρίως στη δράση των εκπαιδευτικών και απευθύνεται σε παιδιά και σε νέους, οι εργασιακές συνθήκες αποτελούν κρίσιμο παράγοντα άσκησης καλών πρακτικών.
Σήμερα, οι εκπαιδευτικοί βρίσκονται στη χειρότερη συγκριτικά θέση καθ’ όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο. Η κυβέρνηση της ΝΔ και η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας έχουν εγκαταλείψει το δημόσιο σχολείο και τον εκπαιδευτικό.
Ασκούν σκληρή νεοφιλελεύθερη πολιτική για την ιδιωτικοποίηση της εκπαίδευσης ακόμα και με όρους προκλητικά προνομιακούς. Η πανεπιστημιακή εκπαίδευση αποδομείται. Ξένα funds έχουν ήδη εισβάλλει στην ιδιωτική εκπαίδευση. Το πρόταγμά τους είναι σαφές. Η εκπαίδευση είναι, κατ’ αυτούς, μπίζνες – όχι δημόσιο αγαθό.
Το οικονομικό στάτους των εκπαιδευτικών σε μεγάλο μέρος των βρίσκεται στα όρια της φτώχειας. Ο αυταρχισμός θυμίζει εποχές της δεκαετίας του 1960. Οι διώξεις είναι μόνιμη επιλογή της Διοίκησης. Αντί να στηριχθούν ολόπλευρα σε καιρούς τόσο δύσκολους όσο και προκλητικούς, επιτάσσονται σε ένα φάσκιωμα υπαλληλοποίησης παλιών δεκαετιών. Δημιουργείται κλίμα αμφισβήτησής τους και υπονόμευσής τους.
Όλα αυτά τα αυταρχικά δεδομένα επικυριαρχούν στο σχολείο, και μάλιστα με πολλαπλασιαστικό τρόπο. Αντί η πολιτεία να λάβει μέτρα στήριξης του σχολείου κινήθηκε σε αντίθετη κατεύθυνση. Ουσιαστικά το εγκατέλειψε και επιδόθηκε σε αντιεκπαιδευτικά μέτρα και σε αυταρχισμούς, σε γραφειοκρατικές μεθόδους και σε απανωτές ελεγκτικές ρυθμίσεις. Η ρητορική της ηγεσίας του Υπουργείου εξαντλήθηκε σε θεωρητικολογίες και σε δήθεν καινοτομίες, που δεν έχουν κανένα αντίκρισμα στη λειτουργία του σχολείου.
Ο εκπαιδευτικός βρέθηκε ξαφνικά σε ένα άλλο σχολείο με τα όριά του διαπερατά στη λειτουργία του. Είχε προηγηθεί η απαξίωσή του μέσα από τους μισθούς φτώχειας, τις διώξεις, την έλλειψη υποστηρικτικών μέτρων.
Πολλές έρευνες έχουν καταδείξει μια απλή πραγματικότητα. Η επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών διαβρώνει τη συναισθηματική τους λειτουργία, τους επηρεάζει στην όλη παιδαγωγική τους λειτουργία και στη μαθησιακή διαδικασία. Φαλκιδεύει το πολιτιστικό και κοινωνικό έργο τους.
Οι αιτίες προέρχονται από το ασφυκτικό πλαίσιο που τους επιφυλάσσει η αντιεκπαιδευτική εκπαιδευτική πολιτική της κυβέρνησης και από το βαρύ φορτίο με εξωδιδακτικό κυρίως περιεχόμενο – που εν πολλοίς είναι εκτός των καθηκόντων τους.
Ας αναρωτηθούμε. Ποια μπορεί να είναι η ποιότητα των εργασιακών συνθηκών για έναν εκπαιδευτικό που υπηρετεί ταυτόχρονα σε 4 και σε 5 σχολεία, και μάλιστα απέχοντα αρκετά μεταξύ τους;
Η λειτουργία των εκπαιδευτικών ως παιδαγωγών και επιστημόνων προϋποθέτει την παιδαγωγική ελευθερία τους. Αυτό είναι και το βασικό στοιχείο, που προκύπτει από τις έρευνες, από την ιστορία και την κοινωνιολογία της εκπαίδευσης. “Η ελευθερία εξαρτάται από τις συνθήκες εργασίας, που υποστηρίζονται κοινωνικά και επιστημονικά”, τόνιζε ο Ντιούι.
Η θεώρησή μας οφείλει να εστιάζει στη φύση και στην εξέλιξη της ίδιας της εργασίας. Η Education International με αφορμή την έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας διαμόρφωσε τη δική της πρόταση με τίτλο “Ένα μέλλον εργασίας για τους ανθρώπους, όχι για το ανθρώπινο κεφάλαιο”, στην οποία “αμφισβητεί την ιδέα ότι το μέλλον της εργασίας πρέπει να καθορίζεται από δυνάμεις της αγοράς σε συνδυασμό με μη καθοδηγούμενη τεχνολογία που αναπαράγει ψηφιακά το παρελθόν. Αντίθετα, βλέπει τις αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας ως ευκαιρίες για κοινωνική δικαιοσύνη, μεγαλύτερη ισότητα και καλές θέσεις εργασίας.”
Είναι ιδιαίτερα θετικό το ότι η ΟΛΜΕ αναδεικνύει το θέμα αυτό. Είναι μαζί με τον παιδαγωγικό ρόλο τους, τον μισθό και τη συλλογική τους δράση τα κύρια πεδία αναφοράς διαχρονικά στην ιστορία του κλάδου μας.
Ειδικές Προτάσεις
- Μέτρα για να μη νιώθει απροστάτευτος ο εκπαιδευτικός. Η αμφισβήτηση στο έργο του τον κλονίζει ψυχολογικά. Απαιτούνται θεσμοί και πολιτικές, που θα διασφαλίζουν την απρόσκοπτη λειτουργία του.
- Ισοτίμηση των δικαιωμάτων μεταξύ των εκπαιδευτικών, μόνιμων και αναπληρωτών. Δεν μπορεί να παράγουν το ίδιο έργο και να έχουν τις ίδιες ευθύνες αλλά οι αναπληρωτές να υπολείπονται ακόμα και σε στοιχειώδη δικαιώματα.
- Οι υπηρεσιακές μεταβολές να χαρακτηρίζονται από διαφάνεια και από λογοδοσία. Τα πάντα να κρίνονται με βάση τα από κοινού με την εκπαιδευτική κοινότητα συμφωνηθέντα κριτήρια.
Βασικές επιλογές
- Η συσπείρωση των εκπαιδευτικών στα συνδικαλιστικά τους όργανα. Το όλο θέμα δεν είναι προσωπική υπόθεση – αυτή ενισχύει τη γενική εικόνα.
- Η ανάδειξη των Συλλόγων Διδασκόντων ως θεσμό που θα σηκώνει το βάρος των λειτουργιών του σχολείου. Η συλλογικότητά του να γίνει πεδίο προστασίας των εκπαιδευτικών έναντι του αυταρχισμού και των φαινομένων βίας. Ο εκπαιδευτικός να έχει συλλογική αναφορά. Να μην αισθάνεται μόνος. Οι Σύλλογοι οφείλουν να αναπτύξουν συστηματικό διάλογο και πολιτικές συνεργασίας με τους Συλλόγους Γονέων και με τις Μαθητικές Κοινότητες για την όλη λειτουργία του σχολείων.
- Ενίσχυση του Παιδαγωγικού μας ρόλου και του αξιακού ουμανιστικού φορτίου – πέραν της ελλειμματικής προσέγγισης της πολιτείας. Συστηματική λειτουργία του πολιτισμού στο σχολείο.
- Αλλαγή της σημερινής νεοφιλελεύθερης πολιτικής της Ν.Δ. Το όλο πρόβλημα δεν είναι μόνο συνδικαλιστικό – είναι και πολιτικό. Γιατί η εικόνα ενός απαξιωμένου και αυταρχικά ελεγχόμενου εκπαιδευτικού είναι εικόνα ευθείας υπονόμευσης της δημόσιας εκπαίδευσης. Θεωρώ ότι μια προοδευτική κυβέρνηση μπορεί να δώσει καλύτερες δυνατότητες στον αγώνα του κλάδου μας, να ανοίξει δρόμους δημοκρατικής προοπτικής.
(Η εισήγησή μου στην Ημερίδα της ΟΛΜΕ στο Πνευματικό Κέντρο της Αθήνας – 5 Μαΐου 2026)
* τ. Πρόεδρος ΟΛΜΕ (1996-2003), Δρ. Ειδικής Αγωγής ΕΚΠΑ
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Συναγερμός ΕΦΕΤ: Ανάκληση σε πασίγνωστη φέτας λόγω Λιστέριας
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
