Καθισμένη στα έδρανα της Φιλοσοφικής σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, ανάμεσα σε αναλύσεις για την ομηρική γλώσσα και τη λατινική μετρική, η απόσταση ανάμεσα στο αμφιθέατρο και τη σχολική αίθουσα του 2026, μοιάζει με χάσμα γενεών. Από τη μία, η μελέτη αρχαίων κειμένων στο αμφιθέατρο και από την άλλη ένας έφηβος που επικοινωνεί με memes και βίντεο των 10 δευτερολέπτων. Πώς θα συναντηθούν αυτοί οι δύο κόσμοι;
Η σχολή της Φιλολογίας προσφέρει βαθιά γνώση, αλλά συχνά μένει «εγκλωβισμένη» σε μια στείρα ακαδημαϊκότητα. Μας μαθαίνουν τι είναι το κείμενο, αλλά όχι πώς να πείσουμε έναν δεκαπεντάχρονο ότι αυτό το κείμενο έχει κάτι να του πει σήμερα. Ως φιλόλογος, διαπιστώνω ότι η προσοχή των παιδιών έχει αλλάξει. Η παραδοσιακή ανάλυση κειμένου στο σχολείο φαντάζει στα μάτια τους «αρχαιολογία». Οι φοιτητές της Φιλολογίας εκπαιδευόμαστε να ερμηνεύουμε το βάθος των κειμένων, τη στιγμή που οι μελλοντικοί μας μαθητές «εκπαιδεύονται» από έναν αλγόριθμο να καταναλώνουν πληροφορίες σε nanosecond.
Το ερώτημα που γεννιέται δεν είναι αν η Φιλολογία παραμένει χρήσιμη, αλλά αν εμείς οι ίδιοι είμαστε προετοιμασμένοι να «μεταφράσουμε» την αξία της σε μια γενιά που θεωρεί το scrolling φυσική κίνηση και την ανάγνωση ενός ολόκληρου βιβλίου… άθλο. Η Maryanne Wolf έχει προειδοποιήσει πως η «βαθιά ανάγνωση» απειλείται. Όταν όμως αυτό το βλέπεις μπροστά στα μάτια σου, η θεωρία γίνεται μια σκληρή πραγματικότητα.
Οι σημερινοί μαθητές αποτελούν Digital Natives (ψηφιακοί αυτόχθονες), ενώ η Φιλολογία -όπως διδάσκεται- είναι Digital Immigrant (ψηφιακός μετανάστης) που προσπαθεί ακόμα να μάθει τη γλώσσα τους. Παράλληλα, οι σημερινοί φιλόλογοι ανταγωνιζόμαστε τα social media, όπως επιβεβαιώνω από τις συζητήσεις με τους μαθητές μου. Επομένως, είναι τρομακτικό, θα έλεγα και συνάμα προκλητικό, να είσαι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στον Ευριπίδη και το TikTok!
Και κάπου εδώ, το άρθρο αυτό μετατρέπεται στο μανιφέστο μιας νέας φιλολόγου που ανησυχεί, αναζητώντας διέξοδο. Η λύση δεν βρίσκεται στην άρνηση της ψηφιακής πραγματικότητας, αλλά στην ενσωμάτωσή της στη σχολική αίθουσα. Ο σύγχρονος φιλόλογος πρέπει να πάψει να είναι ο μοναδικός κάτοχος της «αυθεντίας» και να γίνει ένας ικανός επιμελητής περιεχομένου που θα παρακινήσει τους μαθητές να ξεχωρίζουν το βάθος από την επιφάνεια.
Αν η σχολή μας δίνει το «τι», η δική μας πρόκληση είναι να εφεύρουμε το «πώς»: να χρησιμοποιήσουμε τα memes για να εξηγήσουμε την ειρωνεία, να τολμήσουμε να μεταφράσουμε την ψυχογραφία ενός ομηρικού ήρωα μέσα από το τι θα ανέβαζε στο προφίλ του στο Instagram και, τέλος, να τονίσουμε την σημασία της κριτικής σκέψης ως το μοναδικό αντίδοτο στα «fake news» των αλγορίθμων.
Η Φιλολογία δεν πεθαίνει· απλώς αναζητά νέους μεταφραστές. Πρέπει να βγει από τη «γυάλα» της και να γίνει πιο επικοινωνιακή στον έφηβο του 2026. Ίσως έτσι έρθει μια επανάσταση, τη στιγμή που ένας μαθητής θα ανακαλύψει ότι ο αρχαίος λόγος μπορεί να εξηγήσει το δικό του, σύγχρονο υπαρξιακό κενό.
Άρα, τελικά, μήπως χρειάζεται ο Παπαδιαμάντης στην εποχή του ατελείωτου scrolling;
Μάιρα Τρικαλίτη,
Φοιτήτρια Φιλολογίας ΕΚΠΑ
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
ΣΟΚ στην Καλλιθέα: Καθηγήτρια Γυμνασίου συνελήφθη για διακίνηση ναρκωτικών σε μαθητές
Πίνακες εκπαιδευτικών ΑΣΕΠ: Το «στοίχημα» για τη Μεγάλη Εβδομάδα
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
