Χρήστος Δούκας 
Η λέξη «Κρίση» επανέρχεται συνεχώς για να περιγράψει διαφορετικές καταστάσεις, από την προσωπική ζωή και τις κοινωνικές σχέσεις μέχρι την οικονομία, την πολιτική και τους θεσμούς. Όλοι μιλούν για την κρίση ή τις κρίσεις σαν ένα κοινό σύμπτωμα της εποχής, αλλά τι είναι κρίση;
Ας επικεντρωθούμε στη λεγόμενη κρίση της πολιτικής με την ευρύτερη έννοια της πολιτικής στον Αριστοτέλη, ως σύνδεση της προσωπικής, καθημερινής ζωής με τη συλλογική συμβίωση. Ως ομπρέλα που επεκτείνεται σε κάθε τομέα της ζωής-από τις προσωπικές, οικογενειακές σχέσεις, μέχρι τις κοινωνικές, πολιτικές σχέσεις σε εθνικό και πλανητικό επίπεδο.
Συνήθως μιλάμε για την κρίση της πολιτικής σαν να πρόκειται για ένα ατύχημα. Σαν να χάλασε μια μηχανή που μέχρι χθες λειτουργούσε άψογα. Που με την κατάλληλη επιδιόρθωση μπορεί να επανέλθει στην προηγούμενη ομαλή κατάσταση λειτουργίας. Αλλά η πολιτική δεν είναι μηχανή. Είναι λόγος, ανθρώπινες σχέσεις, ιδέες, φαντασία, αντιπαραθέσεις και συγκλίσεις. Όλα αυτά δηλαδή που δίνουν νόημα και ενέργεια στη ζωή.
Κάποτε οι συνθήκες της ζωής έρχονται σε αντίθεση με τις εξελίξεις που συμβαίνουν στο περιβάλλον, ώστε οι εσωτερικές δομές του συστήματος χρειάζεται να ανταποκριθούν δημιουργώντας ανώτερες συνθήκες λειτουργίας. Δεν υπάρχει οδός επιστροφής στο παρελθόν, παρά μόνο είτε η εσωτερική αναμόρφωση είτε η διαιώνιση της αδυναμίας ύπαρξης που θα είναι η παρακμή και το τέλος της πολιτικής.
Γιαυτό το λόγο δεν έχει σημασία να αναζητάμε λύσεις από παλαιά φθαρμένα υλικά, αλλά να επιδιώξουμε την ουτοπία μιας διαφορετικής πραγματικότητας-ας μη φοβόμαστε λέξεις όπως ουτοπία. Δεν πρόκειται βέβαια για μια ουτοπία της τελειότητας όπως την φαντάστηκε ο Πλάτων και πολλοί άλλοι μεταγενέστερα με τις γνωστές οδυνηρές εμπειρίες σε ορισμένες πρακτικές συλλήψεις. Αλλά μια ουτοπία διαφορετική όπως τη φαντάστηκε ο Μπλοχ, ή ο Tζέιμσον και πολλοί άλλοι, σαν αντίθεση με το παρόν, σαν υπόμνηση ότι υπάρχει εναλλακτική δυνατότητα. Θα πείτε και με το παρελθόν τι κάνουμε, με το παρελθόν που μπορεί να μας χάρισε μερικές ευτυχείς στιγμές και πάντα μας ακολουθεί στη μνήμη;
Μα αγαπητοί φίλοι/φίλες, το παρελθόν πραγματοποιήθηκε και έχει ήδη ενσωματωθεί στο παρόν, αφού το παρελθόν δεν είναι παρά παρόν που πέρασε όπως και το παρόν δεν είναι παρά μέλλον που έρχεται και το οποίο υπάρχει ήδη στο παρόν και ο κύκλος δεν κλείνει ποτέ-είναι συμπυκνωμένος χρόνος του παρόντος-παρελθόντος-μέλλοντος.
Οπότε το βλέμμα στρέφεται αενάως προς το παρόν-μέλλον αφού αυτό περιέχει τις πιο ευτυχείς συγκυρίες της μνήμης, αλλά συγχρόνως μας υπενθυμίζει πάντα αυτά που δεν έγιναν και η υποθήκη είναι να μπορέσουν να πραγματοποιηθούν όσα δεν απαντήθηκαν στο χτες που εμφανίζονται ξανά σήμερα με όρους μέλλοντος κτλ κτλ.-ας μας επιτραπεί ένας διδακτικός τόνος που απορρέει μόνο από την προβολή της συλλογικής δυνατότητας του μέλλοντος παρά την επιβολή της διαχείρισης του παρόντος.
Προς τι λοιπόν η προσκόλληση σε συνταγές που μας γυρίζουν πίσω, με αυτή την οσμή της ναφλαλίνης, να σκεπάζει τα ρετάλια που ανασύρονται από τη γκαρνταρόμπα για να φορεθούν σε ένα χορό μεταμφιεσμένων, σαν ταινία του φελίνι;
Δεν μπορούμε παρά να αναρωτηθούμε, τι θέλουν όλοι αυτοί που οργανώνουν ομιλίες σε καφετέριες, μπαρ, θέατρα και άλλους κοινόχρηστους χώρους για να επιδείξουν αυτό που λείπει, αυτό που διαπερνά τις καθημερινές λέξεις, συναναστροφές, ανάγκες και εμπειρίες, κάτι από οσμή δρόμου ή πλατείας, αλλά που δεν μεταφέρεται, δεν μεταφράζεται στις αίθουσες της απουσίας και των αναστολών.. Και αντί για τις ιδέες και πρακτικές της υπέρβασης του ουτοπικού, βλέπουμε να φυτρώνουν στη θέση τους νέοι σχηματισμοί-που επικυρώνουν ένα πλουραλισμό, άδειο, χωρίς αφηγήσεις.
Κάτι αποσιωπάται σε όλα αυτά, σαν να αποκρύβεται αυτό το «όχι ακόμα» του μπλοχ, κάτι που υπάρχει αλλά δεν μπορεί να εκφραστεί στην τρέχουσα συγκυρία. Μια ελπίδα της καθημερινότητας που φέρνει τα ίχνη του μέλλοντος. Μια ουτοπία της συλλογικής κίνησης σε κάτι που δεν έχει ολοκληρωθεί όπως για παράδειγμα η πρόκληση των ανισοτήτων, η κλιματική και ενεργειακή κρίση κ.α.
Αν υιοθετήσουμε τη λογική της ουτοπίας ως υπαρκτή δυνατότητα που δεν οδηγεί σε κόσμους εξιδανικευμένες αλλά σε αέναη συλλογική προσπάθεια, τότε θα οδηγηθούμε σε μια αντίληψη της ουτοπίας ως συλλογικής έκφρασης του «αιώνιου». Ως ανοιχτό κοινωνικό γίγνεσθαι, ως ανοιχτό κοινό χρόνο δυνατότητας και συλλογικού νοήματος. Όπως έγραψε ο μπόρχες «η αιωνιότητα αυτή δεν χρειάζεται να είναι προσωπική, δε χρειάζεται ονοματεπώνυμα..αφού συνεισφέρουμε μαζί στο μέλλον του κόσμου, στην αθανασία στη δική μας αθανασία».
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προσλήψεις εκπαιδευτικών – ΟΠΣΥΔ: Τα 6 βήματα για σωστά δικαιολογητικά και φάκελο
Πανελλήνιες 2026: Το έγγραφο «κλειδί» για την είσοδο στα εξεταστικά κέντρα
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
