Τα πρόσφατα επεισόδια στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης δεν είναι «κεραυνός εν αιθρία». Είναι το προβλέψιμο αποτέλεσμα μιας κοινωνίας με συσσωρευμένες αδικίες, άνιση κατανομή ευκαιριών, θεσμική κόπωση και πολιτικό λόγο που αναζητά εύκολους ενόχους. Κι όμως, κάθε φορά που κάτι συμβαίνει μέσα σε πανεπιστημιακό χώρο, στήνεται το ίδιο έργο: αγανάκτηση, ηθικός πανικός, και στο τέλος—τι σύμπτωση—αίτημα για «σκληρά μέτρα» που φυσικά δεν αγγίζουν τα αίτια.
Γιατί ζητούν ευθύνες από τους πρυτάνεις; Επειδή είναι βολικό. Ο πρύτανης είναι ο πλησιέστερος «θεσμικός» στόχος, εύκολα ονοματισμένος και πολιτικά αναλώσιμος. Όμως ας μιλήσουμε σοβαρά: οι πρυτανικές αρχές δεν δημιούργησαν την ανεργία των νέων, ούτε τη στεγαστική ασφυξία, ούτε τη διαρκή υποχρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης, ούτε την αίσθηση αδιεξόδου που γεννά θυμό. Το πανεπιστήμιο δεν είναι αποστειρωμένος θάλαμος· είναι πορώδες με την κοινωνία. Όταν η κοινωνία βράζει, ο ατμός θα φανεί και μέσα.
Η υποκρισία γίνεται κραυγαλέα όταν συγκρίνουμε αντιδράσεις. Επεισόδια γίνονται παντού στην πόλη—στις πλατείες, στα γήπεδα, σε γειτονιές όπως τα Εξάρχεια. Εκεί, συχνά, ο δημόσιος λόγος είναι πιο «ψύχραιμος» ή απλώς συνηθισμένος. Στο πανεπιστήμιο όμως, το θερμόμετρο ανεβαίνει απότομα. Γιατί; Επειδή το πανεπιστήμιο συμβολίζει. Είναι εύκολο να βαφτιστεί «εστία ανομίας» και να χρησιμοποιηθεί ως προκάλυμμα για μέτρα που αλλιώς δεν θα περνούσαν. Να λοιπόν η εύλογη καχυποψία: πώς ξέρουμε ότι τα επεισόδια δεν αξιοποιούνται—αν όχι υποκινούνται—ως πρόσχημα για αντι-ακαδημαϊκές παρεμβάσεις;
Ας το πούμε καθαρά: χρειάζονται μέτρα φύλαξης, όχι αστυνόμευσης. Η διαφορά δεν είναι λεκτική, είναι ουσιαστική. Η αστυνόμευση μεταφέρει την ένταση, ποινικοποιεί τη φοιτητική ζωή και διαβρώνει την ακαδημαϊκή ελευθερία. Η φύλαξη, αντίθετα, προλαμβάνει, προστατεύει υποδομές και ανθρώπους, και λειτουργεί με λογοδοσία και διαφάνεια.
Τι μπορεί, λοιπόν, να γίνει ώστε να μη ζούμε το ίδιο έργο ξανά και ξανά;Το επαναλαμβάνω 30 χρόνια τώρα, χωρίς κάτι να έχει γίνει μια και φαίνεται ότι κάποιους δεν βολεύει!
Πρώτον, επαγγελματική πανεπιστημιακή φύλαξη. Εκπαιδευμένο προσωπικό, ενταγμένο διοικητικά στο ίδρυμα, με σαφές πρωτόκολλο πρόληψης και αποκλιμάκωσης. Όχι «στρατιωτικοποίηση», αλλά παρουσία που αποτρέπει.
Δεύτερον, φωτισμός και υποδομές. Ο καλός φωτισμός, ο έλεγχος πρόσβασης σε ευαίσθητους χώρους εκτός ωραρίου, και η συντήρηση μειώνουν ευκαιρίες για επεισόδια χωρίς να περιορίζουν την ανοιχτότητα της πανεπιστημιούπολης.
Τρίτον, θεσμικός διάλογος με φοιτητές. Όχι προσχηματικές επιτροπές, αλλά μόνιμοι μηχανισμοί ακρόασης και διαμεσολάβησης. Όταν υπάρχουν κανάλια έκφρασης, η ένταση δεν εκρήγνυται. Το φοιτητικό κίνημα έχει υποχρέωση να συμμετέχει στην πρόληψη αντί να παρεπιδημεί.
Τέταρτον, κοινωνικές παρεμβάσεις εντός του ιδρύματος. Υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής στήριξης, πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες, ενίσχυση της φοιτητικής μέριμνας. Η πρόληψη δεν είναι «μαλακή πολιτική»· είναι αποτελεσματική πολιτική.
Πέμπτον, διαφάνεια και λογοδοσία. Κάθε περιστατικό να καταγράφεται, να αξιολογείται και να ανακοινώνεται χωρίς υπερβολές. Η υπερ-δραματοποίηση τρέφει την καχυποψία.
Έκτον, σαφές όριο στην πολιτική εκμετάλλευση. Όταν κάθε επεισόδιο γίνεται αφορμή για νομοθετικά άλματα, υπονομεύεται η εμπιστοσύνη. Οι αλλαγές να τεκμηριώνονται και να συζητούνται με την ακαδημαϊκή κοινότητα.
Το πανεπιστήμιο δεν χρειάζεται ρόπαλα· χρειάζεται εμπιστοσύνη, πόρους και θεσμούς που δουλεύουν. Αν θέλουμε λιγότερη βία, ας κοιτάξουμε τις αδικίες που τη γεννούν—όχι τους καθρέφτες όπου απλώς αντανακλάται. Και ας σταματήσουμε την υποκρισία: η ευθύνη δεν λύνεται με μετάθεση, αλλά με σοβαρή πολιτική που σέβεται τον ακαδημαϊκό χώρο και, κυρίως, τη δημοκρατία.
*Ομοτ.Καθηγητής ΕΜΠ, π.Πρύτανης, Γ.Γ.Ευρωπαικής Ένωσης Ομότιμων Καθηγητών
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
