Στην πραγματική ζωή είμαστε αντιφατικοί. Μπορούμε μια ημέρα να είμαστε δυνατοί και την επόμενη ευάλωτοι, κοινωνικοί και άλλοτε μοναχικοί, όμορφοι και ατημέλητοι, γεμάτοι αυτοπεποίθηση αλλά και ανασφάλεια. Ο πραγματικός άνθρωπος δεν είναι ένα σταθερό πορτρέτο. Είναι κάτι ζωντανό, μεταβαλλόμενο, γεμάτο αποχρώσεις. Στα social media όμως καλούμαστε σχεδόν καθημερινά να κάνουμε μια επιλογή: ποια πλευρά μας θα δείξουμε;
Δεν ανεβάζουμε ολόκληρη τη ζωή μας. Επιλέγουμε στιγμές. Επιλέγουμε φωτογραφίες. Επιλέγουμε λέξεις. Διαλέγουμε ακόμη και ποια συναισθήματα θα γίνουν δημόσια και ποια θα μείνουν κρυφά. Μια φωτογραφία τραβιέται δέκα φορές και ανεβαίνει εκείνη στην οποία θεωρούμε ότι φαινόμαστε καλύτερα. Από ένα ταξίδι εκατοντάδων μικρών στιγμών δημοσιεύονται οι τρεις πιο εντυπωσιακές. Από μια δύσκολη εβδομάδα μπορεί να εμφανιστεί μόνο ένα χαμογελαστό βράδυ. Μέχρι εδώ δεν υπάρχει τίποτε παράξενο. Όλοι επιλέγουμε τι δείχνουμε στους άλλους. Το ζήτημα αρχίζει όταν αυτή η επιλογή γίνεται κατασκευή ταυτότητας.
Κάποιος θέλει να παρουσιάζεται ως ταξιδευτής. Κάποιος άλλος ως διανοούμενος. Άλλος ως άνθρωπος που περνάει πάντα καλά. Κάποιος ως επιτυχημένος επαγγελματίας, άλλος ως καλλιεργημένος, γοητευτικός, αντισυμβατικός, κοινωνικά ευαισθητοποιημένος, αστείος ή αιώνια νέος. Και σιγά σιγά δημιουργείται μια περσόνα. Η περσόνα δεν είναι αναγκαστικά ψεύτικη. Αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον. Συνήθως αποτελείται από πραγματικά κομμάτια του χαρακτήρα μας. Απλώς παίρνουμε ορισμένα από αυτά, τα φωτίζουμε υπερβολικά και αφήνουμε όλα τα υπόλοιπα στο σκοτάδι.
Ένας άνθρωπος μπορεί πράγματι να αγαπά τα ταξίδια. Όταν όμως αρχίσει να παρουσιάζει διαρκώς τον εαυτό του ως «εκείνον που ταξιδεύει», κάποια στιγμή μπορεί να αισθανθεί ότι πρέπει να συνεχίσει να ταξιδεύει για να συντηρεί αυτή την εικόνα. Κάποιος μπορεί πράγματι να είναι χαρούμενος και αισιόδοξος, αλλά όταν έχει χτίσει μια δημόσια εικόνα μόνιμης ευτυχίας δυσκολεύεται ακόμη και να παραδεχτεί ότι περνά μια άσχημη περίοδο.
Και τότε συμβαίνει κάτι παράδοξο: δεν παρουσιάζουμε πλέον τη ζωή που ζούμε· Αρχίζουμε να ζούμε τη ζωή που ταιριάζει σε αυτό που παρουσιάζουμε. Εδώ βρίσκεται ίσως η βαθύτερη μορφή του ψηφιακού ναρκισσισμού.
Ο Νάρκισσος της αρχαίας μυθολογίας κοιτούσε την αντανάκλασή του στο νερό. Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει έναν πολύ πιο σύνθετο καθρέφτη. Δεν βλέπει απλώς την εικόνα του. Βλέπει την εικόνα του μαζί με την αντίδραση των άλλων απέναντί της.Πόσοι την είδαν; Πόσοι την επιβράβευσαν; Ποιοι σχολίασαν; Ποιοι δεν σχολίασαν; Γιατί αυτή η ανάρτηση άρεσε περισσότερο από την προηγούμενη; Κάπως έτσι η ταυτότητα αρχίζει να διαμορφώνεται όχι μόνο από αυτό που αισθανόμαστε ότι είμαστε, αλλά και από αυτό που παρατηρούμε ότι οι άλλοι επιβραβεύουν. Ένας άνθρωπος δημοσιεύει κάτι αυθόρμητα και βλέπει μεγάλη ανταπόκριση. Το επαναλαμβάνει. Μετά το εξελίσσει. Σιγά σιγά καταλαβαίνει ποια εκδοχή του αρέσει περισσότερο στο κοινό του. Και χωρίς να υπάρχει κάποια συνειδητή απόφαση, αρχίζει να δίνει περισσότερο χώρο ακριβώς σε αυτήν. Το κοινό, με έναν παράξενο τρόπο, αρχίζει να συμμετέχει στην κατασκευή της προσωπικότητάς του.Το πιο δύσκολο είναι ότι κάποτε δεν ξέρουμε πλέον πού τελειώνει ο άνθρωπος και πού αρχίζει η περσόνα.
Βγαίνουμε κάπου επειδή πραγματικά θέλουμε να πάμε ή επειδή «θα βγει ωραίο story»; Αγοράζουμε κάτι επειδή μας αρέσει ή επειδή ταιριάζει στην εικόνα που έχουμε δημιουργήσει; Γράφουμε μια άποψη επειδή την πιστεύουμε βαθιά ή επειδή γνωρίζουμε ότι το κοινό μας θα συμφωνήσει; Ακόμη και οι κοινωνικές μας θέσεις, οι παρέες μας, το χιούμορ μας, η αισθητική μας μπορούν κάποτε να μπουν σε αυτή τη διαδικασία επιμέλειας της δημόσιας εικόνας.Ο άνθρωπος γίνεται ταυτόχρονα πρωταγωνιστής, σκηνοθέτης και υπεύθυνος επικοινωνίας του ίδιου του εαυτού του.Και αυτό είναι εξαντλητικό.
Γιατί η πραγματική ζωή δεν μπορεί πάντα να ακολουθεί το σενάριο. Υπάρχουν ημέρες που δεν είμαστε ενδιαφέροντες. Δεν έχουμε κάτι εντυπωσιακό να πούμε. Δεν είμαστε όμορφοι. Δεν είμαστε παραγωγικοί. Δεν είμαστε χαρούμενοι. Δεν βρισκόμαστε σε κάποιο εξωτικό μέρος. Απλώς υπάρχουμε. Αλλά η περσόνα πρέπει συνεχώς να τροφοδοτείται.Εκεί μπορεί να γεννηθεί μια βαθιά απόσταση ανάμεσα στο «ποιος είμαι» και στο «ποιος έχω δείξει ότι είμαι».
Και ίσως αυτό να είναι πολύ πιο σημαντικό από τα likes. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ζητάμε την επιβεβαίωση των άλλων. Είναι ότι κάποτε χρειαζόμαστε την επιβεβαίωση των άλλων για την ίδια την εικόνα που έχουμε δημιουργήσει για τον εαυτό μας!
Χρειάζεται, λοιπόν, να αντισταθούμε σε αυτή την τάση της εποχής για να μη χάσουμε τελείως τον εαυτό μας και την πραγματική μας ταυτότητα πριν πιστέψουμε και οι ίδιοι πως είμαστε κάποιος άλλος και πριν ο ψεύτικος εαυτός καταπιεί τον αληθινό.
