Το κινητό έχει αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό το πορτοφόλι ακόμη και στις συναλλαγές μεταξύ γνωστών ανθρώπων. Κάποιος πληρώνει το εστιατόριο και οι υπόλοιποι του στέλνουν το μερίδιό τους, ένας γονέας καλύπτει ένα έξοδο του παιδιού του, δύο σύντροφοι μοιράζονται τους λογαριασμούς του σπιτιού ή ένας συγγενής βοηθά οικονομικά ένα άλλο μέλος της οικογένειας.
Με το IRIS όλα αυτά μπορούν να γίνουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Εκεί όμως γεννιέται και το ερώτημα που απασχολεί όλο και περισσότερους φορολογουμένους: πότε μια πίστωση στον τραπεζικό λογαριασμό είναι απλώς μια καθημερινή συναλλαγή και πότε αποκτά φορολογική σημασία;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στο κουμπί «IRIS». Βρίσκεται στον πραγματικό λόγο για τον οποίο άλλαξαν χέρια τα χρήματα.
Το ερώτημα δεν είναι «πόσα έστειλες;» αλλά «γιατί τα έστειλες;»
Η ηλεκτρονική μεταφορά χρημάτων δεν είναι από μόνη της δωρεά. Για να κριθεί η φορολογική αντιμετώπιση μιας συναλλαγής, σημασία έχει η πραγματική οικονομική σχέση ανάμεσα στα δύο πρόσωπα.
Αν, για παράδειγμα, ένας εργαζόμενος αγοράσει δύο εισιτήρια για μια συναυλία και ο φίλος του του επιστρέψει αργότερα το κόστος του δεύτερου εισιτηρίου, αυτό δεν αποκτά χαρακτήρα δωρεάς επειδή η επιστροφή έγινε μέσω κινητού.
Το ίδιο ισχύει όταν ένας συγκάτοικος πληρώνει τον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος και ο άλλος του μεταφέρει το ποσό που του αναλογεί. Υπάρχει οικονομικός λόγος για τη συναλλαγή: κατανομή μιας κοινής δαπάνης.
Διαφορετική είναι η εικόνα όταν κάποιος παραχωρεί σε άλλο πρόσωπο ένα χρηματικό ποσό χωρίς αντάλλαγμα και με σκοπό την οικονομική ενίσχυσή του. Τότε μπορεί να ενεργοποιούνται οι κανόνες της φορολογίας δωρεών ή γονικών παροχών. Η ΑΑΔΕ αναφέρει ότι τα περιουσιακά στοιχεία που αποκτώνται με δωρεά ή γονική παροχή υπάγονται στο αντίστοιχο φορολογικό πλαίσιο.
Υπάρχει όριο στο IRIS κάτω από το οποίο «δεν κοιτάζει» η Εφορία;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Δεν υπάρχει ένας γενικός φορολογικός κανόνας που να λέει ότι κάθε μεταφορά έως Χ ευρώ μέσω IRIS είναι αυτομάτως αδιάφορη για την Εφορία. Η φύση της συναλλαγής δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το ποσό.
Αυτό σημαίνει ταυτόχρονα ότι δεν πρέπει να δημιουργείται η εντύπωση πως κάθε μεταφορά 20, 50 ή 100 ευρώ μεταξύ δύο προσώπων αποτελεί δωρεά που απαιτεί φορολογική διαδικασία.
Η ουσία προηγείται: άλλο η επιστροφή μιας δαπάνης, άλλο η κάλυψη καθημερινών οικογενειακών αναγκών και άλλο η μεταβίβαση ενός σημαντικού κεφαλαίου σε κάποιον προκειμένου να αυξηθεί η περιουσία του.
Η περίπτωση που αφορά χιλιάδες οικογένειες
Ας υποθέσουμε ότι μια κόρη εργάζεται στην Αθήνα και πρέπει να πληρώσει 1.200 ευρώ για ένα επαγγελματικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Η μητέρα της αποφασίζει να της καλύψει ολόκληρο το ποσό.
Η συγκεκριμένη περίπτωση απέχει αρκετά από την επιστροφή του μισού λογαριασμού ενός δείπνου. Υπάρχει πραγματική οικονομική ενίσχυση από γονέα προς παιδί και, ανάλογα με τα πραγματικά δεδομένα, πρέπει να εξεταστεί στο πλαίσιο των κανόνων για τις γονικές παροχές.
Και εδώ εμφανίζεται μία από τις σημαντικότερες ρυθμίσεις της φορολογίας κεφαλαίου: για δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της Α' κατηγορίας έχει θεσπιστεί αφορολόγητο ποσό 800.000 ευρώ, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η σχετική εγκύκλιος της ΑΑΔΕ αφορά το καθεστώς που ισχύει για τις μεταβιβάσεις αυτές από την 1η Οκτωβρίου 2021.
Τα 800.000 ευρώ: Ποιοι καλύπτονται
Το μεγάλο αφορολόγητο δεν αφορά οποιουσδήποτε συγγενείς.
Στην Α' κατηγορία εντάσσονται οι στενότερες οικογενειακές σχέσεις που προβλέπει η φορολογική νομοθεσία, όπως σύζυγοι ή μέρη συμφώνου συμβίωσης, τέκνα, εγγόνια και γονείς.
Για τις χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές της συγκεκριμένης κατηγορίας, όμως, υπάρχει μία κρίσιμη προϋπόθεση για την εφαρμογή του αφορολόγητου: η μεταφορά πρέπει να αποδεικνύεται ότι πραγματοποιήθηκε μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
Με απλά λόγια, όποιος σχεδιάζει μια σημαντική οικονομική ενίσχυση προς παιδί, γονέα ή άλλο δικαιούχο της Α' κατηγορίας δεν πρέπει να θεωρεί αδιάφορο τον τρόπο με τον οποίο θα κινηθούν τα χρήματα.
Άλλο «σου χρωστάω 180 ευρώ» και άλλο «σου δίνω 18.000 ευρώ»
Μια χρήσιμη διάκριση φαίνεται σε δύο εντελώς διαφορετικές συναλλαγές.
Δύο ζευγάρια οργανώνουν μαζί ένα ταξίδι. Ένας από τους τέσσερις πληρώνει προκαταβολικά την ενοικίαση αυτοκινήτου και τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια. Οι υπόλοιποι του στέλνουν αργότερα τα ποσά που αντιστοιχούν στο δικό τους μερίδιο.
Η οικονομική λογική της κίνησης είναι σαφής: επιστρέφονται χρήματα για έξοδα που πραγματοποιήθηκαν για λογαριασμό περισσότερων προσώπων.
Αντίθετα, ένας γονέας που μεταφέρει ένα σημαντικό κεφάλαιο στο ενήλικο παιδί του ώστε εκείνο να χρηματοδοτήσει μια μεγάλη προσωπική αγορά πραγματοποιεί μια συναλλαγή με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά.
Το ότι και οι δύο κινήσεις μπορεί τεχνικά να εμφανιστούν ως τραπεζικές πιστώσεις δεν σημαίνει ότι έχουν τον ίδιο φορολογικό χαρακτήρα.
Το λάθος με τα μετρητά που μπορεί να κοστίσει
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ έχει οδηγήσει ορισμένους στην εντύπωση ότι ένας γονέας μπορεί απλώς να δώσει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό στο παιδί του χωρίς να έχει σημασία πώς πραγματοποιείται η μεταβίβαση.
Δεν είναι έτσι.
Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι για χρηματικές δωρεές ή γονικές παροχές μεταξύ προσώπων της Α' κατηγορίας που δεν πραγματοποιούνται με μεταφορά μέσω χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, εφαρμόζεται αυτοτελής φορολόγηση 10%.
Έτσι, η επιλογή να δοθεί ένα μεγάλο ποσό «στο χέρι» μπορεί να έχει τελείως διαφορετικό φορολογικό αποτέλεσμα από μια σωστά τεκμηριωμένη τραπεζική γονική παροχή.
Αυτή είναι και μία από τις σημαντικότερες πρακτικές διαφορές που πρέπει να γνωρίζουν οι οικογένειες πριν μετακινήσουν μεγάλα ποσά.
Και αν πληρώσει ο γονέας απευθείας το έξοδο;
Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου τα χρήματα δεν περνούν καν από τον λογαριασμό του παιδιού.
Για παράδειγμα, ένας νέος αγοράζει ένα περιουσιακό στοιχείο και ο γονέας καταβάλλει απευθείας στον πωλητή μέρος του τιμήματος από τον δικό του τραπεζικό λογαριασμό.
Η ΑΑΔΕ έχει δώσει οδηγίες και για τέτοιες περιπτώσεις, αναγνωρίζοντας υπό προϋποθέσεις την απευθείας τραπεζική μεταφορά προς τον πωλητή ως τρόπο πραγματοποίησης χρηματικής δωρεάς ή γονικής παροχής, εφόσον προκύπτει και αποδεικνύεται η συγκεκριμένη συναλλαγή.
Επομένως, το βασικό δεν είναι υποχρεωτικά να «περάσει» πρώτα το ποσό από τον λογαριασμό του δικαιούχου. Εκείνο που έχει βαρύτητα είναι να υπάρχει η απαιτούμενη τραπεζική και φορολογική τεκμηρίωση.
Οι φίλοι δεν έχουν την ίδια φορολογική μεταχείριση με τα παιδιά
Ένα ακόμη λάθος είναι να αντιμετωπίζονται όλες οι μεταφορές μεταξύ γνωστών προσώπων με τον ίδιο τρόπο.
Η συγγενική σχέση παίζει καθοριστικό ρόλο στη φορολογία δωρεών.
Ένα σημαντικό ποσό που δίνεται από έναν γονέα στο παιδί του δεν αντιμετωπίζεται φορολογικά με τον ίδιο τρόπο όπως μια δωρεά του ίδιου ποσού από έναν φίλο σε φίλο ή μεταξύ πιο μακρινών συγγενών.
Η φορολογική νομοθεσία κατατάσσει τους δικαιούχους σε διαφορετικές κατηγορίες ανάλογα με τη σχέση τους με τον δωρητή και προβλέπει διαφορετική επιβάρυνση.
Άρα, το επιχείρημα «τα έστειλα μέσω τράπεζας, άρα δεν έχω φόρο» δεν αρκεί. Η τραπεζική διαδρομή αποτελεί ένα μέρος της εικόνας· το άλλο είναι ποιος δίνει σε ποιον και για ποιο λόγο.
Οι επαναλαμβανόμενες καταθέσεις αλλάζουν την εικόνα;
Μία μεμονωμένη επιστροφή χρημάτων για μια κράτηση ξενοδοχείου είναι εύκολο να εξηγηθεί.
Περισσότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια κατάσταση στην οποία ένας λογαριασμός δέχεται συστηματικά χρήματα από άλλο πρόσωπο, ιδιαίτερα όταν τα ποσά δεν συνδέονται εμφανώς με κοινές δαπάνες ή κάποια άλλη οικονομική υποχρέωση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συχνότητα δημιουργεί αυτομάτως φορολογητέα δωρεά. Σημαίνει όμως ότι, εφόσον χρειαστεί να εξεταστεί η προέλευση και ο χαρακτήρας των χρημάτων, τα πραγματικά περιστατικά και η αιτία των συναλλαγών αποκτούν μεγαλύτερη σημασία.
Γι' αυτό είναι χρήσιμο οι καθημερινές μεταφορές να έχουν, όπου αυτό είναι δυνατό, μια κατανοητή αιτιολογία: «εισιτήρια», «λογαριασμός ρεύματος», «κράτηση ξενοδοχείου», «κοινά ψώνια».
Η περιγραφή δεν «βαφτίζει» φορολογικά μια συναλλαγή. Βοηθά όμως να αποτυπώνεται ο πραγματικός σκοπός της.
Όταν η υπόθεση γίνεται γονική παροχή, υπάρχει το myPROPERTY
Από τη στιγμή που δεν μιλάμε πλέον για μια απλή εξόφληση μεταξύ δύο ανθρώπων αλλά για πραγματική δωρεά ή γονική παροχή, υπάρχει συγκεκριμένη φορολογική διαδικασία.
Η ΑΑΔΕ διαθέτει μέσω του myPROPERTY τη δυνατότητα ψηφιακής υποβολής δηλώσεων δωρεών και γονικών παροχών, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων που αφορούν κινητά περιουσιακά στοιχεία και χρηματικά ποσά χωρίς συμβολαιογραφικό έγγραφο.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στις μεγάλες οικογενειακές μεταβιβάσεις, όπου το ζητούμενο δεν είναι απλώς να φύγουν τα χρήματα από έναν λογαριασμό και να εμφανιστούν σε έναν άλλο, αλλά να έχει ακολουθηθεί η διαδικασία που προβλέπεται για τη συγκεκριμένη πράξη.
Τέσσερις ερωτήσεις πριν πατήσετε «Αποστολή»
Για μια συνηθισμένη μεταφορά μέσω IRIS, ο φορολογούμενος μπορεί πρακτικά να αναρωτηθεί:
Υπάρχει συγκεκριμένο έξοδο που εξοφλώ ή επιστρέφω; Αν ναι, η συναλλαγή έχει διαφορετική βάση από μια δωρεά.
Δίνω τα χρήματα χωρίς να περιμένω κάτι πίσω; Όσο περισσότερο η απάντηση είναι «ναι» και όσο σημαντικότερο είναι το ποσό, τόσο περισσότερο χρειάζεται να εξεταστούν οι κανόνες δωρεάς ή γονικής παροχής.
Ποια είναι η σχέση μου με τον παραλήπτη; Η φορολογική αντιμετώπιση αλλάζει ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας.
Πρόκειται για σημαντική μεταβίβαση περιουσίας; Τότε δεν είναι συνετό να αντιμετωπίζεται σαν μια καθημερινή μεταφορά χρημάτων από κινητό. Η δήλωση και η τραπεζική τεκμηρίωση αποκτούν καθοριστική σημασία.
Τελικά, το IRIS δεν είναι αυτό που πρέπει να φοβίζει
Η μεγάλη αλλαγή που έφεραν οι άμεσες πληρωμές είναι ότι οι καθημερινές οικονομικές σχέσεις μεταξύ ιδιωτών περνούν πλέον όλο και περισσότερο μέσα από το τραπεζικό σύστημα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Εφορία αντιμετωπίζει ένα ποσό για καφέ, εισιτήρια ή κοινό λογαριασμό σαν δωρεά.
Σημαίνει όμως ότι η ηλεκτρονική ευκολία δεν καταργεί τους κανόνες που ήδη ισχύουν για τις πραγματικές μεταβιβάσεις χρημάτων.
Για έναν γονέα που στέλνει χρήματα στο παιδί του, για συγγενείς που αλληλοβοηθούνται ή για φίλους που μεταφέρουν ποσά μεταξύ τους, το βασικό ερώτημα παραμένει το ίδιο:
Τα χρήματα επιστρέφουν μια υποχρέωση ή αποτελούν πραγματική οικονομική παροχή;
Εκεί βρίσκεται η γραμμή που χωρίζει μια συνηθισμένη κίνηση στο IRIS από μια συναλλαγή που ενδέχεται να χρειάζεται φορολογική αντιμετώπιση.
