Στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου βρίσκεται η νέα ρύθμιση του υπουργείου Δικαιοσύνης για τις εταιρείες εξωτερικού (offshore), η οποία ενσωματώθηκε στο νομοσχέδιο για το Πόθεν Έσχες και προκαλεί έντονες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση.
Η τροπολογία επιχειρεί να εξορθολογίσει το ισχύον καθεστώς, καταργώντας την οριζόντια απαγόρευση συμμετοχής σε offshore για συζύγους, συγγενείς πρώτου βαθμού και λοιπά πρόσωπα που μπορεί να ενεργούν εκ μέρους πολιτικά εκτεθειμένων προσώπων (ΠΕΠ).
Τι αλλάζει με τη νέα ρύθμιση
Η απαγόρευση πλέον περιορίζεται μόνο σε εταιρείες που έχουν έδρα ή δραστηριότητα σε μη συνεργάσιμα φορολογικά κράτη ή σε φορολογικούς παραδείσους. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, στόχος είναι η προσαρμογή στους κανόνες αναλογικότητας και η προστασία της οικονομικής ελευθερίας τρίτων προσώπων που συνδέονται με ΠΕΠ, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αυτόματη σύγκρουση συμφερόντων.
Οι ανησυχίες για καταχρηστικές παρακάμψεις
Ωστόσο, νομικοί και ειδικοί σε θέματα διαφάνειας εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις. Εκτιμούν ότι η εξαίρεση των συγγενών και συνεργατών από την απαγόρευση μπορεί να ανοίξει το δρόμο για έμμεση συμμετοχή πολιτικών σε εταιρείες offshore, μέσω διαμεσολαβητικών σχημάτων όπως:
Holding εταιρείες με θυγατρικές σε φορολογικούς παραδείσους
Καταπιστεύματα (trusts) με αδιαφανή δικαιούχα πρόσωπα
Nominee μέτοχοι που αποκρύπτουν την πραγματική ιδιοκτησία
Ενδεικτικά παραδείγματα
Holding στο Λουξεμβούργο, θυγατρική στις Βερμούδες
Ένα πολιτικά εκτεθειμένο πρόσωπο ή συγγενής του συμμετέχει νόμιμα σε holding εταιρεία σε χώρα υψηλής διαφάνειας. Η εταιρεία αυτή όμως διαθέτει θυγατρική στις Βερμούδες, όπου μεταφέρεται η πραγματική οικονομική δραστηριότητα και κερδοφορία.
Startup στην Ιρλανδία, IP box στα Κέιμαν
Συγγενής βουλευτή συμμετέχει σε startup στην Ιρλανδία. Η εταιρεία μεταφέρει την πνευματική της ιδιοκτησία σε θυγατρική στα Νησιά Κέιμαν για φορολογική βελτιστοποίηση – πρακτική νόμιμη μεν, αλλά ουσιαστικά offshore.
Trust στο Guernsey
Εν διαστάσει σύζυγος υπουργού εμφανίζεται ως επωφελούμενος trust που διατηρεί μετοχές σε επενδυτικές εταιρείες παγκοσμίως. Η συμμετοχή είναι δύσκολο να εντοπιστεί και δεν απαγορεύεται ρητά από τη νέα ρύθμιση.
Κενά και ελλείψεις στον έλεγχο
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η εστίαση μόνο στην έδρα της εταιρείας δεν επαρκεί για την αποτροπή καταχρηστικών πρακτικών. Πολλά επενδυτικά σχήματα χρησιμοποιούν νομικά κελύφη σε χώρες υψηλής διαφάνειας, ενώ η ουσιαστική δραστηριότητα παραμένει σε offshore περιοχές.
Επιπλέον, απουσιάζει ουσιαστικός μηχανισμός εντοπισμού του πραγματικού δικαιούχου (UBO), με αποτέλεσμα η ευθύνη να εναπόκειται στους δηλούντες, χωρίς αξιόπιστη διασταύρωση. Αυτό αντίκειται στις διεθνείς καλές πρακτικές, όπως ορίζονται από την ευρωπαϊκή οδηγία DAC6 και τις συστάσεις της FATF για την αντιμετώπιση ξεπλύματος χρήματος και σύγκρουσης συμφερόντων.
Η νέα ρύθμιση για τις offshore φαίνεται να κινητοποιείται προς την κατεύθυνση του εξορθολογισμού, ωστόσο αφήνει σημαντικά «παράθυρα» για καταστρατήγηση μέσω έμμεσων δομών. Η απουσία αυστηρών μηχανισμών εντοπισμού και ελέγχου του πραγματικού δικαιούχου απειλεί να υπονομεύσει τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
