Χρήστος Κάτσικας Ένα ανησυχητικό σήμα εκπέμπει το εκπαιδευτικό σύστημα ενόψει της νέας σχολικής χρονιάς, καθώς το κύμα αποχωρήσεων εκπαιδευτικών το 2026 ξεπερνά τις 5.000. Πίσω από τους αριθμούς δεν κρύβεται απλώς μια φυσιολογική κινητικότητα λόγω συνταξιοδοτήσεων, αλλά μια βαθύτερη μετατόπιση που αποτυπώνει την κόπωση, τη γήρανση και τις πιέσεις που συσσωρεύτηκαν στον κλάδο την τελευταία δεκαετία.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, οι συνολικές αποχωρήσεις ανέρχονται σε 5.043, ακόμη και μετά την ανάκληση περίπου 449 αιτήσεων. Η κατανομή μεταξύ Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης είναι σχεδόν ισομερής, με 2.445 και 2.588 αποχωρήσεις αντίστοιχα. Ωστόσο, η «ισορροπία» αυτή είναι επιφανειακή. Στην πραγματικότητα, πίσω από τους αριθμούς διαφαίνονται κρίσιμες ανισότητες που ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα τη λειτουργία των σχολείων.
Στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, οι δάσκαλοι (ΠΕ70) καταγράφουν τη μεγαλύτερη «αιμορραγία», με περισσότερες από 1.700 αποχωρήσεις. Το στοιχείο αυτό προκαλεί εύλογο προβληματισμό, καθώς αφορά τον πυρήνα της σχολικής ζωής: τις βασικές τάξεις των δημοτικών σχολείων. Παράλληλα, οι αποχωρήσεις στην Ειδική Αγωγή, έναν ήδη επιβαρυμένο τομέα, εντείνουν τον φόβο ότι οι ανάγκες των πιο ευάλωτων μαθητών θα βρεθούν ξανά στο περιθώριο.
Στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, η εικόνα είναι εξίσου ανησυχητική. Οι φιλόλογοι (ΠΕ02) βρίσκονται στην κορυφή με 568 αποχωρήσεις, ενώ ακολουθούν μαθηματικοί και καθηγητές θετικών επιστημών. Πρόκειται για ειδικότητες που συνδέονται άμεσα με τα βασικά γνωστικά αντικείμενα του σχολείου, γεγονός που καθιστά τις απώλειες ακόμη πιο κρίσιμες. Δεν πρόκειται απλώς για αριθμητικά κενά, αλλά για κενά που αγγίζουν τον πυρήνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι αποχωρήσεις σε ειδικότητες υποστήριξης – ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, λογοθεραπευτές. Αν και αριθμητικά μικρότερες, οι απώλειες αυτές πλήττουν δομές που τα τελευταία χρόνια απέκτησαν κομβικό ρόλο στη διαχείριση σύνθετων κοινωνικών και ψυχολογικών ζητημάτων μέσα στο σχολείο. Σε μια περίοδο όπου η σχολική βία, η ψυχική υγεία και η κοινωνική ανισότητα βρίσκονται στο προσκήνιο, η αποδυνάμωση αυτών των δομών δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
Τι κρύβεται, όμως, πίσω από αυτό το μαζικό κύμα εξόδου;
Αναμφίβολα, ένα μέρος των αποχωρήσεων σχετίζεται με τη συνταξιοδότηση. Ωστόσο, η εικόνα δεν εξαντλείται εκεί. Η γήρανση του εκπαιδευτικού προσωπικού είναι αποτέλεσμα μιας μακράς περιόδου περιορισμένων διορισμών, ιδιαίτερα κατά τη μνημονιακή δεκαετία. Χιλιάδες εκπαιδευτικοί παρέμειναν για χρόνια εκτός συστήματος ή εργάστηκαν ως αναπληρωτές, εισερχόμενοι αργά στο μόνιμο προσωπικό. Σήμερα, ένα μεγάλο τμήμα του κλάδου φτάνει ταυτόχρονα στο όριο αποχώρησης.
Την ίδια στιγμή, η εργασιακή πίεση έχει αυξηθεί αισθητά. Οι απαιτήσεις της καθημερινότητας –διοικητικά καθήκοντα, ψηφιακές πλατφόρμες, αξιολογικές διαδικασίες– συνδυάζονται με την ένταση της τάξης και τις κοινωνικές προκλήσεις που μεταφέρονται στο σχολείο. Δεν είναι λίγοι εκείνοι που επιλέγουν να αποχωρήσουν μόλις συμπληρώσουν τα απαραίτητα έτη, ακόμη και αν η σύνταξή τους δεν είναι ιδανική.
Το αποτέλεσμα αυτής της συνθήκης είναι ήδη ορατό: η επόμενη σχολική χρονιά προμηνύεται απαιτητική. Η ανάγκη για αναπληρωτές αναμένεται αυξημένη, ενώ η πίεση για μόνιμους διορισμούς γίνεται εντονότερη. Παράλληλα, δεν αποκλείονται ανακατανομές προσωπικού και μετακινήσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν τη σταθερότητα των σχολικών μονάδων.
Το μεγάλο στοίχημα για το εκπαιδευτικό σύστημα είναι διπλό. Από τη μία, να καλυφθούν εγκαίρως τα κενά, ώστε να μην υπάρξουν λειτουργικές δυσλειτουργίες με την έναρξη της χρονιάς. Από την άλλη, να διαμορφωθεί μια πιο μακροπρόθεσμη στρατηγική που θα αντιμετωπίζει τις αιτίες του προβλήματος και όχι μόνο τα συμπτώματά του.
Γιατί το ζήτημα δεν είναι απλώς αριθμητικό. Είναι βαθιά ποιοτικό. Η εκπαίδευση δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους διαρκούς «αναπλήρωσης», ούτε να βασίζεται σε ένα προσωπικό που ανακυκλώνεται χωρίς σταθερότητα. Χρειάζεται συνέχεια, εμπειρία, σχέσεις που χτίζονται στον χρόνο.
Οι 5.000 αποχωρήσεις δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο. Είναι μια προειδοποίηση. Και όπως κάθε «καμπανάκι», αποκτά αξία μόνο αν ακουστεί εγκαίρως.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γιατί τα παράθυρα στις σχολικές αίθουσες μπαίνουν αριστερά των μαθητών
