Το σχολείο οφείλει να είναι ένας χώρος μάθησης, καλλιέργειας και δημοκρατικής συνύπαρξης. Ένας χώρος όπου οι μαθητές/-τριες αισθάνονται ασφαλείς για να αναπτυχθούν, να εκφραστούν και να διαμορφώσουν την προσωπικότητά τους. Όμως, η ασφάλεια και η αξιοπρέπεια στο σχολικό περιβάλλον δεν αφορά μόνο τους/τις μαθητές/-τριες. Αφορά εξίσου και τους/τις εκπαιδευτικούς, οι οποίοι αποτελούν τον πυρήνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας.
Με αφορμή τον τραγικό θάνατο εκπαιδευτικού που φέρεται να υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο ύστερα από έντονη ψυχολογική πίεση και εκφοβισμό που δεχόταν από μαθητές της, αναδεικνύεται με δραματικό τρόπο ένα ζήτημα που συχνά παραμένει στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης: το φαινόμενο της βίας και του εκφοβισμού απέναντι στους/τις εκπαιδευτικούς. Αν και ο σχολικός εκφοβισμός συνήθως συζητείται ως πρόβλημα μεταξύ μαθητών/-τριών, η πραγματικότητα δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί μπορεί επίσης να γίνουν στόχοι συστηματικής απαξίωσης, προσβολών, απειλών ή οργανωμένων συμπεριφορών πίεσης.
Η βία κατά των εκπαιδευτικών δεν περιορίζεται μόνο σε περιστατικά μέσα στην τάξη. Έχει πολλαπλές πηγές και μορφές. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν οι περιπτώσεις λεκτικής επιθετικότητας, απαξίωσης ή συστηματικού εκφοβισμού από μαθητές/-τριες, που συχνά εκδηλώνονται με προσβολές, απειλές, ειρωνείες, καταγραφή βίντεο χωρίς συναίνεση ή δημόσια διαπόμπευση μέσω κοινωνικών δικτύων και φτάνουν ακόμη και στην άσκηση σωματικής βίας.
Από την άλλη πλευρά, οι εκπαιδευτικοί συχνά βρίσκονται αντιμέτωποι με πιέσεις και από άλλους παράγοντες του σχολικού οικοσυστήματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διοικητική ιεραρχία λειτουργεί με τρόπο τιμωρητικό ή υπερβολικά γραφειοκρατικό, δημιουργώντας ένα κλίμα ελέγχου και φόβου αντί για υποστήριξη. Οι εκπαιδευτικοί μπορεί να αισθάνονται ότι βρίσκονται διαρκώς υπό πίεση για αξιολογήσεις, αναφορές και διαδικασίες που δεν συνοδεύονται από την απαραίτητη παιδαγωγική στήριξη.
Παράλληλα, δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις έντονων πιέσεων από γονείς, οι οποίοι – μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένων προσδοκιών και ανταγωνισμού – αντιμετωπίζουν τον/την εκπαιδευτικό ως «υπεύθυνο» για κάθε δυσκολία ή αποτυχία του παιδιού τους. Η επιθετική αμφισβήτηση, οι δημόσιες καταγγελίες ή ακόμη και οι απειλές δημιουργούν ένα κλίμα σύγκρουσης που υπονομεύει την παιδαγωγική συνεργασία σχολείου και οικογένειας.
Τέλος, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και ο τρόπος με τον οποίο ορισμένα μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν περιστατικά που αφορούν σχολεία. Συχνά, μεμονωμένες περιπτώσεις παρουσιάζονται με τρόπο γενικευτικό ή δραματοποιημένο, ενισχύοντας μια συνολική εικόνα απαξίωσης του εκπαιδευτικού επαγγέλματος. Έτσι, δημιουργείται ένα περιβάλλον όπου ο εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι βρίσκεται διαρκώς στο στόχαστρο.
Οι συνέπειες αυτών των πιέσεων είναι βαθιές και πολυεπίπεδες. Η συνεχής ψυχολογική επιβάρυνση οδηγεί πολλούς εκπαιδευτικούς σε επαγγελματική εξουθένωση, άγχος και αίσθηση ανασφάλειας. Η παιδαγωγική πρωτοβουλία περιορίζεται όταν ο εκπαιδευτικός φοβάται ότι κάθε του επιλογή μπορεί να αποτελέσει αφορμή για επίθεση ή δημόσια αμφισβήτηση.
Ταυτόχρονα, η ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας επηρεάζεται αρνητικά. Η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε μαθητές/-τριες και εκπαιδευτικούς – βασικό στοιχείο κάθε αποτελεσματικής μάθησης – υπονομεύεται όταν κυριαρχεί ένα κλίμα φόβου ή απαξίωσης.
Σε ευρύτερο επίπεδο, η συστηματική υπονόμευση του κύρους των εκπαιδευτικών πλήττει την ίδια τη δημόσια εκπαίδευση. Όταν οι άνθρωποι που καλούνται να διαμορφώσουν τις επόμενες γενιές αισθάνονται απροστάτευτοι, το σχολείο χάνει την ισορροπία και τη σταθερότητά του.
Η αντιμετώπιση του φαινομένου απαιτεί μια ολοκληρωμένη πολιτική που θα αναγνωρίζει τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος.
Θεσμοθέτηση σαφών διαδικασιών προστασίας: Καθιέρωση μηχανισμών καταγγελίας περιστατικών εκφοβισμού ή παρενόχλησης εις βάρος εκπαιδευτικών, με διασφάλιση ανωνυμίας και προστασίας από αντίποινα. Τα συνδικαλιστικά σωματεία μπορούν να παρέχουν καθοδήγηση στα μέλη τους για τη σωστή χρήση αυτών των διαδικασιών και να παρακολουθούν την αποτελεσματικότητά τους.
Ψυχοκοινωνική υποστήριξη: Ενίσχυση των σχολικών δομών ψυχολογικής στήριξης με σχολικούς ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, οι οποίοι θα στηρίζουν εκπαιδευτικούς, μαθητές/-τριες και γονείς.
Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση: Προγράμματα για μαθητές/-τριες και γονείς σχετικά με τον σεβασμό των ορίων και των ρόλων μέσα στη σχολική κοινότητα και τη σημασία της συνεργασίας σχολείου και οικογένειας.
Υποστηρικτική διοίκηση: Η εκπαιδευτική διοίκηση οφείλει να λειτουργεί υποστηρικτικά και όχι τιμωρητικά απέναντι στους/τις εκπαιδευτικούς, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη και την παιδαγωγική αυτονομία.
Συλλογική προστασία: Τα συνδικαλιστικά σωματεία έχουν καθοριστικό ρόλο στην προάσπιση των εργασιακών δικαιωμάτων των εκπαιδευτικών, στη δημόσια υπεράσπιση της αξιοπρέπειας του επαγγέλματος και στη δημιουργία μηχανισμών αλληλεγγύης σε περιπτώσεις εκφοβισμού ή απειλών:
1. Παρέμβαση του Σωματείου στο σχολείο και στην οικεία διεύθυνση εκπαίδευσης. Παροχή συλλογικής προστασίας, π.χ. παρουσία συνδικαλιστικών εκπροσώπων σε συναντήσεις με γονείς ή διοίκηση ώστε ο/η εκπαιδευτικός να μην αισθάνεται μόνος/-η.
2.Καταγραφή και δημοσιοποίηση των περιστατικών με απόλυτο σεβασμό στην ανωνυμία καθώς και κινητοποιήσεις για να ασκηθεί πίεση προς το Υπουργείο, ώστε να ληφθούν μέτρα.
3. Παροχή νομικών συμβουλών για τα δικαιώματα του/της εκπαιδευτικού και τις διαδικασίες αντιμετώπισης του εκφοβισμού.
4.Ανάληψη νομικής εκπροσώπησης σε περίπτωση που το θέμα φτάσει σε επίσημες καταγγελίες ή πειθαρχικά συμβούλια ή δικαστήρια.
5.Ψυχολογική και συναισθηματική υποστήριξη. Οργάνωση συναντήσεων ή ομάδων υποστήριξης με άλλους εκπαιδευτικούς που έχουν αντιμετωπίσει παρόμοια περιστατικά. Παροχή ψυχολογικής καθοδήγησης, σε συνεργασία με ειδικούς, για να μειωθεί το στρες και η αίσθηση αδυναμίας του/της θιγόμενου/-ης εκπαιδευτικού.
6. Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση: Οργάνωση δράσεων για εκπαιδευτικούς, μαθητές/-τριες, γονείς σχετικά με τα όρια, τον σεβασμό των ρόλων, τον εκφοβισμό και τις συνέπειες. Καμπάνιες ευαισθητοποίησης για την ενίσχυση της κουλτούρας σεβασμού για όλους μέσα στο σχολείο.
Με άλλα λόγια, τα σωματεία οφείλουν να λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας και συνδικαλιστικής υποστήριξης, καλύπτοντας τόσο νομικές όσο και ψυχολογικές ανάγκες του/της εκπαιδευτικού, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη συλλογική προσπάθεια πρόληψης του εκφοβισμού και της βίας στα σχολεία.
Η προστασία των εκπαιδευτικών δεν είναι μόνο ζήτημα εργασιακών συνθηκών. Είναι ζήτημα ποιότητας της δημοκρατίας και της δημόσιας εκπαίδευσης. Το σχολείο πρέπει να αποτελεί μια κοινότητα όπου καλλιεργούνται ο αμοιβαίος σεβασμός, η ευθύνη και η συνεργασία. Η τραγική απώλεια μιας εκπαιδευτικού που αφιέρωσε τη ζωή της στη διδασκαλία αποτελεί μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι η κοινωνία δεν μπορεί να αδιαφορεί για τα φαινόμενα πίεσης, απαξίωσης και βίας κατά των εκπαιδευτικών μέσα στο σχολείο.
Η Πολιτεία, η σχολική κοινότητα, τα συνδικαλιστικά σωματεία, οι γονείς και τα μέσα ενημέρωσης οφείλουν να συμβάλουν ώστε το σχολείο να παραμείνει αυτό που πρέπει να είναι: ένας χώρος γνώσης, ασφάλειας, σεβασμού και αξιοπρέπειας για όλους.
* Εκπαιδευτικός, πρόεδρος της ΕΛΜΕ Νότιας Αθήνας, εκλεγμένη με την παράταξη των Συνεργαζόμενων Εκπαιδευτικών Κινήσεων
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Θεσσαλονίκη: Τραγικό τέλος για εκπαιδευτικό μετά από αιμορραγικό εγκεφαλικό
Voucher 750 ευρώ για εργαζόμενους ιδιωτικού: Ξεκινούν 10/3 οι αιτήσεις
