Το τελευταίο διάστημα διακινείται κείμενο εκπροσώπων Πτυχιούχων Χημικών Μηχανικών, στο οποίο γίνεται λόγος για «συστηματικό και αδικαιολόγητο αποκλεισμό» από διορισμούς και αναθέσεις μαθημάτων στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Η επίκληση αυτή, όμως, παρουσιάζει μια μονομερή ανάγνωση της πραγματικότητας.
Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας ΣτΕ 1685/2022 έκρινε μη νόμιμη την ανάθεση του μαθήματος της Χημείας σε πτυχιούχους που δεν κατέχουν πτυχίο Χημικού, οδηγώντας σε αναδιαμόρφωση των αναθέσεων. Στην πράξη, η Χημεία κατέληξε να ανατίθεται αποκλειστικά σε ΠΕ04.02 και σε ΠΕ85 μόνο εφόσον κατέχουν πτυχίο Χημικών Μηχανικών. Η εφαρμογή της απόφασης αυτής διαμόρφωσε το σημερινό καθεστώς πλήρους αποκλεισμού των λοιπών ειδικοτήτων του ΠΕ85.
Η προ τριετίας δικαστική κρίση αναγνώρισε πλήρη συνάφεια αποκλειστικά στους πτυχιούχους Χημικούς Μηχανικούς, ενώ για λοιπές ειδικότητες που υπάγονται στον ίδιο κλάδο έκρινε ότι διαθέτουν «μερική συνάφεια» με το αντικείμενο της Χημείας. Ωστόσο, παρά την αναγνώριση αυτής της μερικής συνάφειας, τα υπόλοιπα πτυχία αποκλείστηκαν πλήρως από τη διδασκαλία της Χημείας. Η έννοια της «μερικής συνάφειας» κατέληξε να εφαρμόζεται ως πλήρης αποκοπή από το αντικείμενο. Στην πράξη, η μερική συνάφεια μεταφράστηκε σε μηδενική ανάθεση — ούτε Α’ ούτε Β’. Αυτό δεν συνιστά στάθμιση. Συνιστά αποκλεισμό.
Επομένως, εάν γίνεται λόγος για «συστηματικό και αδικαιολόγητο αποκλεισμό», αυτός δεν αφορά μία μόνο ειδικότητα. Αφορά το σύνολο των λοιπών ειδικοτήτων που, παρά τη θεσμική αναγνώριση επιστημονικής σχέσης με τη Χημεία, βρέθηκαν εκτός διδασκαλίας.
Δεν τίθεται ζήτημα επιστημονικής επάρκειας των Χημικών Μηχανικών. Η ακαδημαϊκή τους κατάρτιση είναι δεδομένη και αδιαμφισβήτητη. Η διαφωνία αφορά τη θεσμική επιλογή διάσπασης του κλάδου ΠΕ85 σε υποκατηγορίες που παγιώνουν τον αποκλεισμό λοιπών συναφών ειδικοτήτων, παρότι ο ίδιος ο κλάδος συγκροτήθηκε νομικά ως σύνολο συγγενών επιστημονικών αντικειμένων. Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι ποιος «αποκλείστηκε» ή «αποκλείεται». Το ζήτημα είναι πώς μια αποσπασματική κρίση μετατράπηκε σε μηχανισμό οριζόντιου αποκλεισμού.
Ο δημόσιος διάλογος είναι θεμιτός. Όμως όταν η επιχειρηματολογία στηρίζεται σε συγκριτικές υποτιμήσεις άλλων κλάδων και σε αφηγήματα «ανωτερότητας», οφείλουμε να τοποθετηθούμε.
1. Η ρητορική της επιστημονικής υπεροχής
Στο κείμενο αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Οι Χημικοί Μηχανικοί κάνουν περισσότερα μαθηματικά από τους μαθηματικούς». Οι διατυπώσεις αυτές δεν αποτελούν επιχείρημα. Αποτελούν συγκριτική υποβάθμιση άλλων επιστημονικών κλάδων. Η Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση δεν λειτουργεί με όρους «ποιος έκανε περισσότερες ώρες μαθηματικά, φυσική ή χημεία». Οι αναθέσεις δεν είναι διαγωνισμός ύλης μεταξύ πανεπιστημιακών τμημάτων. Οφείλουν να διέπονται από θεσμικές ρυθμίσεις που λαμβάνουν υπόψη σαφή επιστημονική συνάφεια και ισορροπία μεταξύ κλάδων. Η επίκληση ακαδημαϊκής πλειοδοσίας δεν ενισχύει ένα αίτημα. Το αποδυναμώνει.
2. Η έννοια της «αδικίας» και η πραγματικότητα των συμπτύξεων
Στο ίδιο κείμενο γίνεται λόγος για «ανομοιογένεια της κατηγορίας ΠΕ85». Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν συμπτύξεις, ενοποιήσεις και ανακατανομές σε πλήθος ειδικοτήτων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Κανένας κλάδος δεν έμεινε ανεπηρέαστος από τη διαδικασία εξορθολογισμού. Όταν μια μεταρρύθμιση εφαρμόζεται οριζόντια, δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως στοχευμένη αδικία εις βάρος μίας μόνο ειδικότητας. Η διεκδίκηση εξαίρεσης από έναν κανόνα που εφαρμόστηκε καθολικά εγείρει ζήτημα ισονομίας.
Η πρόταση διάσπασης σε ΠΕ85.1 και ΠΕ85.2 δεν αφορά μόνο τις πολυτεχνικές ειδικότητες. Περιλαμβάνει και όλα τα αντίστοιχα τμήματα των πρώην ΤΕΙ. Ουσιαστικά, ζητείται θεσμική κατηγοριοποίηση που διαχωρίζει τους πτυχιούχους σε «επαρκείς» και «ανεπαρκείς» με κριτήριο όχι το περιεχόμενο των σπουδών τους, αλλά το συμβολικό κύρος του ιδρύματος αποφοίτησης.
3. Η σχέση Χημικών Μηχανικών και λοιπών ειδικοτήτων ΠΕ85
Χημικοί Μηχανικοί, Μεταλλειολόγοι Μηχανικοί και Μηχανικοί Ορυκτών Πόρων αποτελούν συγγενείς πολυτεχνικές ειδικότητες, με σημαντική αλληλοεπικάλυψη σε:
- διεργασίες και τεχνολογία υλικών
- εφαρμοσμένη φυσικοχημεία
- μαθηματική μοντελοποίηση
- μηχανική
Η συνύπαρξή τους στον κλάδο ΠΕ85 δεν ήταν τυχαία. Αντανακλούσε θεσμική αναγνώριση συνάφειας. Η τεχνητή αποστασιοποίηση από συναφείς ειδικότητες δεν ενισχύει τη θεσμική τεκμηρίωση· δημιουργεί εντύπωση επιλεκτικής διαφοροποίησης.
4. Η επιλεκτική επίκληση «αριστείας»
Στο κείμενο γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην ιστορική «αριστεία» της σχολής των Χημικών Μηχανικών. Η ποιότητα της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης δεν διασφαλίζεται μέσω άτυπων ιεραρχήσεων πτυχίων. Επιπλέον, επί σειρά ετών απόφοιτοι των πρώην Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων — τα οποία αποτελούσαν Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα τεχνολογικού τομέα της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης — βίωσαν τεκμηριωμένες ανισότητες ως προς τη θεσμική τους αναγνώριση. Η απαξιωτική στάση απέναντι σε ελληνικά ανώτατα ιδρύματα δεν μπορεί να εμφανίζεται ως υπεράσπιση ποιότητας. Εάν η συζήτηση αφορά την ακαδημαϊκή επάρκεια, αυτή οφείλει να εξετάζεται με ενιαία και αντικειμενικά κριτήρια — όχι με εσωτερικές ιεραρχήσεις.
5. Η συγκυρία και η ανάγκη θεσμικής ουδετερότητας
Η επιδίωξη διάσπασης του κλάδου δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά. Καταγράφεται διαχρονικά ως στόχος συγκεκριμένων κύκλων. Ωστόσο, η ένταση της διεκδίκησης συμπίπτει με περίοδο κατά την οποία τη διοικητική ευθύνη για τον συγκεκριμένο τομέα φέρει πρόσωπο με ακαδημαϊκή προέλευση από την ίδια ειδικότητα.
Σε ένα κράτος δικαίου, ακόμη και η εντύπωση ταύτισης διοικητικής ισχύος και κλαδικής επιδίωξης οφείλει να αποφεύγεται. Οι θεσμοί δεν πρέπει μόνο να είναι αμερόληπτοι· πρέπει και να φαίνονται αμερόληπτοι. Για τον λόγο αυτό, η αξιολόγηση της συνάφειας όλων των τίτλων του κλάδου ΠΕ85 οφείλει να πραγματοποιηθεί από ανεξάρτητο, ακαδημαϊκά σύνθετο όργανο, χωρίς σύγκρουση συμφερόντων.
Θεσμική Κατεύθυνση
Η λύση δεν είναι ο οριζόντιος αποκλεισμός ούτε η θεσμοποίηση διαχωρισμών. Η λύση μπορεί να αναζητηθεί σε:
- ποσοτική και ποιοτική αποτίμηση των μαθημάτων Χημείας σε όλα τα προγράμματα σπουδών των ειδικοτήτων ΠΕ85,
- θεσμοθέτηση αντικειμενικών κριτηρίων (ECTS, εργαστηριακή εκπαίδευση, παιδαγωγική επάρκεια),
- ιεράρχηση αναθέσεων με προτεραιότητα σε αμιγώς Χημικούς και Χημικούς Μηχανικούς,
- διατήρηση Β’ ανάθεσης ή περιορισμένου πεδίου για συναφείς ειδικότητες όπου τεκμηριώνεται επαρκής επιστημονική βάση.
Η εξισορρόπηση δεν επιτυγχάνεται με διαχωρισμούς. Επιτυγχάνεται με διαφανή και σαφή κριτήρια.
Επίλογος
Η συζήτηση για τις αναθέσεις και τη δομή των κλάδων οφείλει να διεξάγεται με θεσμική σοβαρότητα, όχι με συγκριτικές ιεραρχήσεις και συγκυριακές πιέσεις. Η ισονομία δεν μπορεί να ενεργοποιείται επιλεκτικά. Η επιστημονική συνάφεια δεν μετριέται με αφηγήματα υπεροχής. Και η εκπαιδευτική πολιτική δεν μπορεί να αναδιαμορφώνεται κάθε φορά που οι συσχετισμοί το επιτρέπουν. Εάν πράγματι επιδιώκεται αναδιάρθρωση, αυτή οφείλει να γίνει συνολικά, με διαφάνεια, αντικειμενικά κριτήρια και ουσιαστική συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων. Οτιδήποτε λιγότερο δεν συνιστά αποκατάσταση αδικίας. Συνιστά ανακατανομή ισχύος.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
