Χρήστος Κάτσικας Ο Αλέξης Μητρόπουλος είναι διακεκριμένος Έλληνας πανεπιστημιακός, νομικός (εργατολόγος). Καθηγητής Εργατικού Δικαίου, και πρόεδρος της Ένωσης για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους (ΕΝΥΠΕΚΚ). Γνωστός για τη νομική του προσφορά στα εργασιακά δικαιώματα και τις παρεμβάσεις του για ασφαλιστικά/εργατικά ζητήματα.
Σε μια περίοδο που οι νέες συντάξεις πιέζονται προς τα κάτω και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας επηρεάζουν άμεσα τα μελλοντικά ασφαλιστικά δικαιώματα, ο καθηγητής Εργατικού Δικαίου και πρόεδρος της ΕΝΥΠΕΚΚ Αλέξης Μητρόπουλος μιλά στο alfavita.gr και φωτίζει –με νομική τεκμηρίωση– τη «διαδρομή» που, όπως υποστηρίζει, οδηγεί σε χαμηλότερες αποδοχές και φτωχότερες συντάξεις.
Με αφετηρία τις μνημονιακές τομές (μειώσεις, κατάργηση δώρων, χαμηλά ποσοστά αναπλήρωσης) και κεντρικό σημείο τη μέθοδο υπολογισμού της σύνταξης με βάση τον μέσο όρο αποδοχών ολόκληρου του εργασιακού βίου, ο κ. Μητρόπουλος περιγράφει έναν μηχανισμό «σωρευτικής απομείωσης» που –κατά την οπτική του– γίνεται πιο ορατός μετά το 2022. Ενδεικτικά, επικαλείται τα πρόσφατα στοιχεία του συστήματος «ΗΛΙΟΣ», σύμφωνα με τα οποία η μέση κύρια σύνταξη τον Ιανουάριο 2026 διαμορφώνεται στα 865,58 ευρώ και η μέση επικουρική στα 196,40 ευρώ.
Κομβικό μέρος της συνέντευξης αφορά τις πρόσφατες ρυθμίσεις για την απαλλαγή εισφορών στις προσαυξήσεις πρόσθετης εργασίας (υπερωρίες, νυχτερινά, Κυριακές/αργίες). Ο καθηγητής εξηγεί πώς, όταν οι προσαυξήσεις δεν «γράφονται» ασφαλιστικά, μειώνεται το ασφαλιστικό αποτύπωμα του μισθού και, κατ’ επέκταση, υπονομεύεται η μελλοντική σύνταξη – ιδιαίτερα σε ένα σύστημα όπου όλα κρίνονται από το σύνολο του εργασιακού βίου.
Παράλληλα, συνδέει πολιτικά τη ρύθμιση αυτή με τη γενίκευση της Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας, υποστηρίζοντας ότι λειτουργεί ως «αντιστάθμισμα» προς την εργοδοσία σε ένα περιβάλλον αυστηρότερου ελέγχου των πραγματικών ωραρίων. Στο ίδιο πλαίσιο, εκφράζει ανησυχία και για τις αλλαγές στην ετήσια άδεια αναψυχής (κατάτμηση/«σπάσιμο» σε περισσότερα τμήματα και μεταβολές στη διαδικασία δήλωσης), προειδοποιώντας για επιπτώσεις στην ανάπαυση και στην υγεία των εργαζομένων.
Η συνέντευξη που ακολουθεί δεν είναι απλώς μια παρέμβαση για «νούμερα» και άρθρα νόμων: είναι ένα συνολικό σχόλιο για το πώς η εργασιακή πραγματικότητα (χαμηλοί μισθοί, ευελιξία, πρόσθετη εργασία) μετατρέπεται σε συνταξιοδοτική πραγματικότητα, με όρους που –κατά τον κ. Μητρόπουλο– προδιαγράφουν διεύρυνση της «συνταξιοδοτικής φτώχειας» τα επόμενα χρόνια.
Η συνέντευξη του Πανεπιστημιακού Αλέξη Μητρόπουλου
Χρήστος Κάτσικας - alfavita.gr: Ποιες αιτίες (μισθολογικές και θεσμικές) αναφέρονται ως «αλυσίδα» που οδήγησε σε χαμηλότερες νέες συντάξεις μετά το 2019 και ιδιαίτερα μετά το 2022;
Αλέξης Μητρόπουλος: Πριν φτάσουμε στο 2019, οφείλουμε να θυμίσουμε ότι κυρίως με τους ν. 4046/2012 (β’ Μνημόνιο) και τον εφαρμοστικό του ν. 4093/2012, οι ελληνικές συντάξεις μειώθηκαν δραματικά, καταργήθηκαν αρκετά επιδόματα και κυρίως τα τρία (3) βασικά Επιδόματα-Δώρα (Χριστουγέννων, Πάσχα και Αδείας), θεσμοθετήθηκε το εφεύρημα της «προσωπικής διαφοράς» καθώς και τα χαμηλά ποσοστά αναπλήρωσης. Με τις παρεμβάσεις του α’ αλλά κυρίως του β’ Μνημονίου, όλα τα είδη των συνταξιοδοτικών παροχών μειώθηκαν τουλάχιστον κατά 50%.
Ταυτόχρονα οι αυξήσεις στις συντάξεις απαγορεύτηκαν μέχρι 31-12-2022 (ν. 4475/2017), οι μισθοί μειώθηκαν, καταργήθηκαν αρκετά επιδόματα (κυρίως τα οικογενειακά), «πάγωσαν» και οι τριετίες την περίοδο 2012-2023 ενώ στην ελληνική αγορά εργασίας κυριαρχεί η μερική και η εκ περιτροπής απασχόληση, η οποία, από 6% προ Μνημονίων, εκτινάχθηκε στο 22% σήμερα.
Το σημαντικότερο όμως πλήγμα επήλθε με τα άρθρα 8 και 28 του ν. 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου) που όχι μόνο η νέα τότε (2019) κυβέρνηση δεν κατήργησε, αλλά διατήρησε και θωράκισε με τον ν. 4670/2020 (νόμος Βρούτση).
Σύμφωνα με τις πανομοιότυπες διατάξεις τους, ο υπολογισμός τής σύνταξης γίνεται πλέον με βάση τον μέσο όρο των μηνιαίων αποδοχών ΟΛΟΚΛΗΡΟΥ του εργασιακού βίου και όχι του τελευταίου έτους ή της τελευταίας πενταετίας, όπως ίσχυε μέχρι τότε. Η θέσπιση αυτού τού μέτρου («ρήτρα Τσίπρα») είναι η εφαρμογή τού απόλυτου νεοφιλελευθερισμού στο Ελληνικό Σύστημα Συντάξεων. Πρόκειται περί μιας ακραίας νεοφιλελεύθερης αρχής-«θεσμού» που οδηγεί σε συνεχή δραστική μείωση τις συντάξεις και σε διευρυνόμενη «συνταξιοδοτική φτώχεια» («pension poverty»), σε όλους τους σημερινούς και μελλοντικούς συνταξιούχους.
Σύμφωνα με υπολογισμούς της ΕΝΥΠΕΚΚ, μετά το 2028 ο μέσος όρος ειδικά των νέων κύριων συντάξεων που προέρχονται κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα, θα ανέρχεται κατά μέσο όρο σε 700-800 €. Καταλυτικά θα επηρεαστούν οι μελλοντικές συντάξεις λόγω των χαμηλών μισθών, κυρίως του 1/4 του εργατικού δυναμικού που σήμερα ασχολείται στις ποικιλώνυμες μορφές εργασιακής ευελιξίας. Επίσης χαμηλές θα είναι οι μελλοντικές συντάξεις όσων αμείβονται με τον κατώτατο μισθό ενώ πολύ χαμηλές θα είναι οι συντάξεις των ελευθέρων επαγγελματιών-αγροτών αφού 9 στους 10 εξ αυτών επιλέγουν τη χαμηλότερη ασφαλιστική κλάση προκειμένου να καταβάλλουν χαμηλότερες ασφαλιστικές εισφορές.
Κατόπιν όλων των ανωτέρω, οι ελληνικές συντάξεις βαίνουν διαρκώς μειούμενες, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τις «Μηνιαίες Απεικονίσεις των Συνταξιοδοτικών Παροχών» που δημοσιεύει κάθε μήνα η ΗΔΙΚΑ ΑΕ με το Πληροφοριακό Σύστημα «ΗΛΙΟΣ». Σύμφωνα με τα πρόσφατα επίσημα στοιχεία για τον Ιανουάριο 2026, η μέση κύρια σύνταξη ανέρχεται σε 865,58 ευρώ (χαμηλότερη και από τον κατώτατο σήμερα βασικό μισθό) και η μέση επικουρική σε 196,40 ευρώ.
Χρήστος Κάτσικας - alfavita.gr: Πώς συνδέεται η κατάργηση ασφαλιστικών εισφορών στις προσαυξήσεις (υπερωρίες/νυχτερινά/Κυριακές-αργίες) με τη μελλοντική μείωση των νέων συντάξεων; Εξηγήστε μας τον μηχανισμό.
Αλέξης Μητρόπουλος: Η εξέλιξη των μισθών συναρτάται άμεσα με την εξέλιξη των συντάξεων. Το Εργασιακό-Ασφαλιστικό και το Συνταξιοδοτικό Σύστημα είναι αλληλένδετα και συνεξαρτώμενα. Η αύξηση/μείωση του μισθού ή του ασφαλιστικού βίου τού εργαζομένου έχει άμεσο αντίκτυπο στη μελλοντική του σύνταξη, πολύ περισσότερο που ισχύει η προαναφερόμενη «ρήτρα Τσίπρα» (σύνταξη με βάση τις αποδοχές ολόκληρου του εργασιακού βίου).
Με το άρθρο 41 του ν. 5184/2025 ψηφίστηκε η κατάργηση των ασφαλιστικών εισφορών στις προσαυξήσεις ΟΛΩΝ των μορφών πρόσθετης εργασίας (υπερεργασία, υπερωρίες, νυχτερινά, Κυριακές-αργίες). Από 6-3-2025, δηλαδή, αναφορικά με τους μισθωτούς τού ιδιωτικού τομέα με πλήρη απασχόληση, τα ποσά που αντιστοιχούν σε προσαυξήσεις των παραπάνω επιδομάτων ΔΕΝ υπόκεινται σε ασφαλιστικές εισφορές (εργατικές και εργοδοτικές). Εξάλλου, στην υπ’αριθ. 8/2025 Εγκύκλιο του ΕΦΚΑ αποσαφηνίζεται ότι οι προσαυξήσεις υπολογίζονται επί του νομίμου ημερομισθίου και όχι επί των τυχόν συμφωνημένων υψηλότερων αποδοχών.
Ακολούθησε και η ψήφιση του άρθρου 73 του ν. 5239/2025, σύμφωνα με το οποίο η απαλλαγή από την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών (δηλαδή η κατάργησή τους) εφαρμόζεται επί κάθε είδους προσαύξηση, δηλαδή επεκτείνεται και επί του συμφωνηθέντος ωρομισθίου για τις ώρες υπερεργασίας-υπερωρίας, καθώς και στις αναλογίες προσαυξήσεων νυχτερινής απασχόλησης, Κυριακής και αργιών που τυχόν θα συνυπολογιστούν στα ημερομίσθια Δώρων (Δώρο Χριστουγέννων, Δώρο Πάσχα, Επίδομα Αδείας). Επομένως, στην Αναλυτική Περιοδική Δήλωση (ΑΠΔ) που συντάσσει ο εργοδότης για το Πληροφοριακό Σύστημα του Υπουργείου Εργασίας («Εργάνη») θα πρέπει να δηλωθούν τα ποσά των Δώρων που έχουν υπολογισθεί βάσει των αποδοχών, οι οποίες όμως είχαν παρακράτηση ασφαλιστικών εισφορών και μάλιστα αναδρομικά αφού η ισχύς της νέας διάταξης του άρθρου 73 αρχίζει από 1-11-2025!
Συνεπώς είναι αυτονόητο ότι με τη μείωση των αποδοχών και του ασφαλιστικού βίου των εργαζομένων, θα επέλθει και μείωση των μελλοντικών τους συντάξεων.
Χρήστος Κάτσικας - alfavita.gr: Γιατί το κείμενο χαρακτηρίζει τη ρύθμιση για τις εισφορές ως «αντιστάθμισμα» προς την εργοδοσία και ποια πολιτική/διαχειριστική ανάγκη αναφέρεται ως αφορμή (Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας);
Αλέξης Μητρόπουλος: Με το άρθρο 74 του ν. 4808/2021 θεσπίστηκε νομικό πλαίσιο για την ψηφιακή οργάνωση του χρόνου εργασίας και την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας (ΨΚΕ), το οποίο ξεκίνησε πιλοτικά στις 11-9-2024 στους κλάδους τής εστίασης και την 1-3-2025 επεκτάθηκε.
Η θέσπιση και η γενίκευση τού μέτρου αυτού προκάλεσε αντιδράσεις από τους εργοδότες, κυρίως για τους εξής δύο λόγους:
α) Κατέστη ευκολότερος ο ελεγκτικός μηχανισμός των επιχειρήσεων από την Επιθεώρηση Εργασίας ως προς την τήρηση του δηλωμένου ωραρίου ή των υπερωριών. Δηλαδή, ενώ μέχρι τότε το Π/Σ «Εργάνη» αρκούταν στην καταχώριση του εργοδότη για το ωράριο και τις υπερωρίες των εργαζομένων, τώρα, με τη χορήγηση ΨΚΕ σε αυτούς, καθίσταται εύκολος ο έλεγχος και η επιβολή προστίμων στις επιχειρήσεις.
β) Είναι γνωστό ότι στην ελληνική αγορά εργασίας, οι εργαζόμενοι εργάζονται αρκετές ώρες, πέραν του νομίμου ωραρίου τους, χωρίς οι ώρες αυτές να δηλώνονται επισήμως και να καταβάλλονται οι νόμιμες προσαυξήσεις. Οι εργαζόμενοι, αρκετές φορές, συναινούσαν σε αυτή την παρατυπία (αδήλωτες υπερωρίες) είτε χωρίς να πληρώνονται, είτε δεχόμενοι να λαμβάνουν κάποιο «αντίτιμο» («μαύρες» απολαβές») προκειμένου να μην δυσαρεστήσουν τον εργοδότη τους και να διατηρήσουν τη θέση εργασίας τους.
Με τη θέσπιση της ΨΚΕ, στη διαδικασία δήλωσης ωραρίου και υπερωριών εισέρχεται επιπρόσθετα και ο εργαζόμενος. Έτσι γίνεται κατανοητό ότι το μέτρο αυτό, δυσαρέστησε την εργοδοσία και προκάλεσε πλείστες όσες αντιδράσεις, οι οποίες, λίγο καιρό αργότερα, λειάνθηκαν με την κατάργηση των ασφαλιστικών εισφορών στις προσαυξήσεις όλων των μορφών πρόσθετης εργασίας. Είναι ηλίου φαεινότερο, επομένως, ότι θεσπίστηκε ως «αντιστάθμισμα» στους εργοδότες για τη γενικευμένη χρήση τής Ψηφιακής Κάρτας Εργασίας (ΨΚΕ).
Χρήστος Κάτσικας - alfavita.gr: Ποιες δύο βασικές αρνητικές συνέπειες για τον εργαζόμενο αναφέρονται όταν οι προσαυξήσεις πρόσθετης εργασίας δεν υπόκεινται σε εισφορές;
Αλέξης Μητρόπουλος: Όπως αναφέραμε παραπάνω, με τον ν. 5329/2025 (νόμος Κεραμέως), ως προς τον υπολογισμό τής μέλλουσας σύνταξης, μειώνεται ο ασφαλιστικός χρόνος των εργαζομένων και ο μηνιαίος μισθός τους, που αυτονόητα οδηγεί σε χαμηλότερη σύνταξη.
Επίσης, δεδομένου ότι στην ΑΠΔ δηλώνεται το ποσό των αποδοχών που υπόκειται σε ασφαλιστικές εισφορές, δηλαδή ο κατά μήνα «στεγνός» μισθός (χωρίς τις προσαυξήσεις πρόσθετης εργασίας κ.λπ.), είναι αυτονόητο ότι σε ετήσια βάση, θα επέλθουν μειώσεις και στα αναλογούντα Δώρα Χριστουγέννων, Πάσχα και Επιδόματος Αδείας.
Επιπλέον, με τον νόμο Κεραμέως καταργήθηκαν και οι ασφαλιστικές εισφορές και επί όλων των πρόσθετων προσαυξήσεων από ΟΙΚΕΙΟΘΕΛΕΙΣ ΠΑΡΟΧΕΣ των εργοδοτών προς τους εργαζομένους καθώς και επί των πρόσθετων προσαυξήσεων που προβλέπονται από Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ)!
Από όλα τα ανωτέρω γίνεται κατανοητό ότι ο εργαζόμενος θα εργάζεται περισσότερο, χωρίς αυτό να αποτυπώνεται σε ανάλογο ασφαλιστικό βίο (κρατήσεις, ένσημα) και θα πληρώνεται λιγότερο με συνέπεια τη μείωση των Δώρων-Επιδομάτων αλλά και τη μείωση τής μελλοντικής του σύνταξης.
Χρήστος Κάτσικας - alfavita.gr:Τι αλλαγή εισάγεται από 1η Ιανουαρίου 2026 στην ετήσια άδεια αναψυχής στον ιδιωτικό τομέα και γιατί προκαλεί ανησυχία, σύμφωνα με την οπτική που παρουσιάζεται;
Αλέξης Μητρόπουλος: Ο θεσμός τής ετήσιας άδειας με αποδοχές των μισθωτών τού ιδιωτικού τομέα στη χώρα μας, που καθιερώθηκε αρχικά με τον αν.ν. 539/1945, είναι το σημαντικότερο εργατικό δικαίωμα (μαζί με το Δώρο Πάσχα και το Δώρο Χριστουγέννων) αφού ο εργαζόμενος στον ιδιωτικό τομέα λαμβάνει μισθό αλλά και Επίδομα Αδείας για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς μάλιστα να παρέχει εργασία. Στοχεύει στην ανανέωση και την αναπαραγωγή τής εργατικής δύναμης των εργαζομένων, αλλά και της οικογενειακής και προσωπικής τους ζωής, σύμφωνα με τη μαρξιστική αλλά και τη νεοφιλελεύθερη οικονομική διδασκαλία.
Με τα άρθρα 10 και 11 του ν. 5239/2025 (νόμος Κεραμέως), δίνεται η ευχέρεια στον εργοδότη για χρονική κατάτμηση («σπάσιμο») της άδειας αναψυχής σε περισσότερα των δύο τμήματα εντός τού ίδιου έτους ενώ η υποχρέωση για δήλωσή της (ΑΠΔ) μετακινείται στον επόμενο μήνα από τη λήψη της (κατάργηση υποχρέωσης προαναγγελίας). Μάλιστα ο νομοθέτης διατυπώνει την κατάτμηση αυτή, όλως παραπλανητικά, ως «δυνατότητα» του εργοδότη μετά από αίτηση του εργαζομένου.
Είναι φανερό ότι ο εργαζόμενος θα υποχρεούται να αιτείται την κατάτμηση της άδειάς του μετά από πίεση του εργοδότη και για να διατηρήσει τη θέση εργασίας του, σε βάρος της σωματικής, ψυχολογικής και νοητικής του ανάπαυσης και σε βάρος της οικογενειακής του ζωής. Οι εργοδότες θα πιέζουν τους εργαζομένους να λάβουν την άδεια αναψυχής κατά τα χρονικά διαστήματα που εξυπηρετεί τις ανάγκες της επιχείρησης, ενώ η κατάργηση τής προαναγγελίας δυσχεραίνει τους ελεγκτικούς μηχανισμούς
Η πλήρης σωματική και ψυχική αποφόρτιση δεν επέρχεται με λίγες ημέρες άδειας, με απλήρωτες ώρες απασχόλησης (μετακίνηση, προετοιμασία, υπερωρίες, νυχτερινά κ.λπ.), τη στιγμή που τα εργατικά ατυχήματα στη χώρα μας αυξάνονται με ραγδαίους ρυθμούς. Συνεπώς, το «σπάσιμο» της κανονικής άδειας σε περισσότερα τμήματα με μικρότερη διάρκεια εντός του ίδιου έτους, αποτελεί δυσμενή εξέλιξη για τους εργαζομένους.
----------------------------Αύριο το δεύτερο μέρος της συνέντευξης
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τέλος εποχής για τους δωρεάν τραπεζικούς λογαριασμούς
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
