Σχόλιο - διαφωνία, στο θέμα Δ4 της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης Γ’ Λυκείου.

 

Θέμα Δ4: «Η φυσιολογική πρωτεΐνη, που παράγεται από την έκφραση του πρώτου δομικού γονιδίου του οπερονίου της λακτόζης, αποτελείται από 1024 αμινοξέα. Μια γονιδιακή μετάλλαξη αντικατάστασης μιας βάσης στο παραπάνω τμήμα DNA οδηγεί στην παραγωγή μιας πρωτεΐνης με 1022 αμινοξέα, δηλαδή μικρότερης κατά δύο αμινοξέα. Να εξηγήσετε με ποιο τρόπο μπορεί να συμβεί αυτό». (Μονάδες 6)

 

Απάντηση της επιτροπής Παιδείας της ΠΕΒ: «Μπορεί να έγινε αντικατάσταση μιας βάσης στο κωδικόνιο έναρξης 5΄–ATG–3΄ με αποτέλεσμα αυτό να μετατραπεί σε μία τριπλέτα που δεν σηματοδοτεί την έναρξη. Ως κωδικόνιο έναρξης της πρωτεϊνοσύνθεσης θα μπορούσε πλέον να λειτουργήσει η μεθεπόμενη τριπλέτα βάσεων ATG (AUG στο mRNA), με αποτέλεσμα το mRNA που θα παραχθεί να έχει δύο λιγότερα κωδικόνια, άρα και το πρωτεϊνικό προϊόν δύο λιγότερα αμινοξέα. Παρατήρηση: Στην εκφώνηση του υποερωτήματος: «…στο παραπάνω τμήμα DNA…». Η διατύπωση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ότι αναφέρεται σε ολόκληρο το δομικό γονίδιο του οπερονίου της λακτόζης. Σε μια τέτοια προσέγγιση είναι δεκτή και μια εναλλακτική απάντηση. Ειδικότερα, ότι η μετάλλαξη οδήγησε στην δημιουργία κωδικονίου λήξης, δύο κωδικόνια πριν από το αρχικό κωδικόνιο λήξης αυτού του γονιδίου, με αποτέλεσμα πάλι το πρωτεϊνικό προϊόν να έχει δύο λιγότερα αμινοξέα. Αυτό, φυσικά, αποτελεί υπόθεση σύμφωνη με μια τέτοιου τύπου ανάγνωση της εκφώνησης». 

 

Πολύ σωστή η παρατήρηση της ΠΕΒ η οποία δεν στερεί από τον καλά διαβασμένο μαθητή τη σχολή της 1ης ίσως προτίμησής του. Αυτόν που κατέληξε στο σωστό αποτέλεσμα, δηλ. εξήγησε τη δημιουργία πρωτεΐνης με δύο αμινοξέα λιγότερα και απλά θεώρησε ότι η μετάλλαξη γίνεται μέσα στο γονίδιο και όχι σώνει και καλά στο τμήμα DNA που έδινε το θέμα. 

Η γνώμη συντονιστών και βαθμολογητών ανά την Ελλάδα είναι ότι ο μαθητής πρέπει να «τιμωρηθεί» με τουλάχιστον 3 μόρια (τα μισά του ερωτήματος Δ4) γιατί δεν ασχολήθηκε λέει με το συγκεκριμένο τμήμα παρά το γεγονός ότι κατέληξε στο σωστό αποτέλεσμα. 

Οπότε θα ήθελα να τους ρωτήσω το εξής απλό: Στις ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους) κάτω από τα θέματα δεν αναγράφεται ότι «Κάθε απάντηση επιστημονικά τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή»; Με τα συγκεκριμένα δεδομένα ο μαθητής που απαντά «ότι δημιουργείται κωδικόνιο λήξης, (λόγω αντικατάστασης μιας βάσης) στο κωδικόνιο 1023, με αποτέλεσμα  παραγωγή πρωτεΐνης με 1022 αμινοξέα» δεν απαντά τεκμηριώνοντας επιστημονικά; Ή μήπως συνάδελφοι ακολουθούμε το δόγμα του «λέω και ξελέω»; 

Θα στερήσουμε από τον μαθητή την ιατρική γιατί πρέπει να κάνουμε το «χατίρι» στον θεματοδότη, δεχόμενοι σαν 100% σωστή την απάντηση που εκείνος είχε στο μυαλό του όταν «κατασκεύαζε» το συγκεκριμένο θέμα; Συγνώμη αλλά θα μου επιτρέψετε να διαφωνήσω πλήρως με το σκεπτικό σας. Κινούμενος στα πλαίσια αυτής της λογικής, αποχώρησα από την πειραματική βαθμολόγηση.

 

Ν. Μπαντής (ΠΕ04.04)