Χρήστος Δούκας Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΥΟ ΣΥΝΕΔΡΙΩΝ
Εκ πρώτης όψεως είναι δύο τελείως διαφορετικά συνέδρια που θα έπρεπε να παρακολουθήσει τις ίδιες μέρες (27-29 Μαρτίου), το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ και το 1ο Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας του Δήμου Αθηναίων.
Οι διαφορές μεταξύ των δυο συνεδρίων, είναι αυτές που διακρίνουν Λογοτεχνία και Πολιτική, αλλά μήπως υπάρχουν ομοιότητες και κοινά σημεία, αφού πολλοί είναι εκείνοι που “κυκλοφορούν” ή υπηρετούν με τον ένα ή άλλο τρόπο τους δυο χώρους;
Το ερώτημα αυτό απασχόλησε τον Αντόρνο ο οποίος απέρριψε την “πολιτικοποίηση” της λογοτεχνίας όπως την εννοούσε ο Σαρτρ («στρατευμένη τέχνη»), αλλά συγχρόνως ήταν από τους λίγους από την πλευρά της «κριτικής της λογοτεχνίας» που υποστήριζε μια “ιστορική” θέαση της πραγματικότητας μέσω της λογοτεχνίας, μια “ανάγνωσή” της απο την οπτική των ιστορικών γεγονότων.. Κατά προέκταση και η πολιτική πραγματικότητα μπορεί να απεικονίζεται μέσω της λογοτεχνίας όπως και η λογοτεχνία, να επιδρά, μέσω των αναζητήσεών της, στον πολιτικό λόγο.
Ρώτησε τον Λάσλο Κρασναχορκάι (βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας 2025), κεντρικό προσκεκλημένο του συνεδρίου, για τη δυναμική της λογοτεχνίας σε σχέση με άλλες περιοχές όπως η πολιτική.
Και ενώ στην απάντησή του ήταν ιδιαίτερα θερμός για τη σχέση της λογοτεχνίας με άλλες μορφές και ιδιαίτερα τη μουσική (Μπαχ), αλλά και τον κινηματογράφο, μιλώντας ακατάπαυστα για το φιλοσοφικό υπόστρωμα που άφησε η σεναριακή του καταγραφή στις περίφημες ταινίες του Μπέλλα Ταρ, ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικός για τη συνάφεια με την τέχνη της πολιτικής.
Είναι εμφανείς οι αρνητικές αντιδράσεις του τόσο για την επικρατούσα πολιτική κατάσταση στην Ουγγαρία, όσο και για το διεθνή χώρο. Και όταν του επισημάνθηκε το υπόβαθρο της πολιτικής που βρίσκεται στα έργα του με τις καυστικές αναφορές σε φαινόμενα ρατσισμού, ξενοφοβίας, ανθρώπινης απελπισίας κ.α. με τρόπο βέβαια που δεν επιδέχεται καμιά ελπίδα βελτίωσης, απάντησε: «Χρειάζεται να φτάσουμε στην απελπισία για να δούμε την ελπίδα». Μια θέση που επιδέχεται πολλών ερμηνειών, αναγνώσεων και απόψεων.
Με τις σκέψεις αυτές έφτασε στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Προσπάθησε να συνδυάσει τις λογοτεχνικές του πτήσεις με τα διαδραματιζόμενα εντός του συνεδρίου.
Αφήνοντας στην άκρη τις ομιλίες, τις διαδικασίες, τους συσχετισμούς και άλλα επιφανειακά, όσα έχουν ενδιαφέρον μόνο για τα κλειστά συστήματα, αλλά πολύ λιγότερο για την κοινωνική κατάσταση της απειλητικής κατάστασης στη χειμαζόμενη κοινωνία. Όπως έχει γράψει η Άρεντ, πολιτική είναι ό,τι γίνεται στο δημόσιο χώρο.
…αν λοιπόν σταθεί στην ουσία, τότε το νόημα του συνεδρίου και κατά προέκταση του δημόσιου λόγου ήταν η “εναλλακτική διακυβέρνηση” , απέναντι στην κυβέρνηση της δεξιάς (Αλλοίμονο η πρόταση έπρεπε να πληρωθεί με τίμημα στην «κομματική αριθμητική» για εκείνον που είχε την τόλμη (δήμαρχος αθηναίων), να την διεκδικήσει επίμονα και τελικά να κατοχυρωθεί ομόφωνα στο συνέδριο. Αλλά αυτές είναι οι σχέσεις εξουσιών που διαμορφώνουν οι πολιτικοί λόγοι, όπως θα υποδείκνυε ο Φουκώ).
Στο βάθος της εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης, υπάρχουν “κρυμμένες” αγωνίες και προσδοκίες που περιμένουν να εκφραστούν”. Είναι εκείνοι οι κρυμμένοι κόσμοι που διαβιούν εντός μας και κάποτε δεν βρίσκουν τα λόγια για να εκφραστούν.
Λένε ότι ένας ξύλινος λόγος δεν μπορεί να αποδώσει τους αθέατους κόσμους της προσωπικής και κοινωνικής ζωής, αλλά και ένας λόγος του “ορθολογισμού” ή της “κανονικοποίησης» εμφανίζεται πολύ «ελιτίστικος» ώστε να μπορεί να διεισδύσει σε περιοχές πολλαπλών επιρροών κοινωνικών, συναισθηματικών, λογικών και «παράλογων», πραγματικών και φαντασιακών. Αλλά τότε πώς μπορεί να εκφραστεί ένας ανάλογος πολιτικός λόγος;
Σκέφτηκε μήπως εδώ ακριβώς βρίσκεται ο συνδετικός κρίκος όπου ο λόγος (οι λέξεις), είναι η γέφυρα μεταξύ των δύο κόσμων.
Ρώτησε για το θέμα αυτό τον Δήμαρχο Αθηναίων που ήταν κεντρικός ομιλητής και στα δύο συνέδρια. “Στο κομματικό συνέδριο”, είπε, “ανέφερα το στίχο του Αναγνωστάκη, «σαν τις πρόκες να καρφώνονται οι λέξεις»..Ο στίχος επισημαίνει ότι ο λόγος δεν είναι απλώς επικοινωνία ή περιγραφή γεγονότων, αλλά δύναμη που διαμορφώνει σκέψεις, αντιλήψεις και κοινωνικές πραγματικότητες. Είναι ένας λόγος που «κατασκευάζει « την πραγματικότητα, για μια κοινωνική διεκδίκηση, μια κινητοποίηση για όσα μας δυναστεύουν και θέλουμε να αλλάξουμε».
Έφυγε από τα συνέδρια με μια σκέψη, μήπως φτάσουμε κάποτε σε μια κατάσταση όπου ένα λογοτεχνικό συνέδριο με πολιτικές προεκτάσεις και ένα πολιτικό συνέδριο που αγγίζει υπαρξιακά θέματα βρίσκονται κοντά και αλληλοσυμπληρώνονται, διατηρώντας την αυτονομία τους.
Ουτοπική σκέψη; Ίσως, αλλά το ζητούμενο βρίσκεται στο κοινό μήνυμα των συνέδρων, στα “συνέδρια” του κόσμου: «Πρέπει να δουλέψουμε για την ελπίδα»
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
