Λεωνίδας Βουρλιώτης Σύμφωνα με μελέτη του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, οκτώ στους δέκα μαθητές θεωρούν ότι δεν θα είχαν πετύχει στις Πανελλαδικές χωρίς τη βοήθεια φροντιστηρίων ή ιδιαίτερων μαθημάτων. Το εύρημα αυτό αποτυπώνει με σαφήνεια μια διαδεδομένη πεποίθηση που προβάλλει την εξάρτηση του εξεταστικού συστήματος από τη λεγόμενη «σκιώδη εκπαίδευση» και θέτει σοβαρά ερωτήματα για τον ρόλο του δημόσιου σχολείου.
Ένα παράλληλο – και ακριβό – σύστημα
Το 2023 οι ελληνικές οικογένειες δαπάνησαν τουλάχιστον 871 εκατομμύρια ευρώ για φροντιστήρια και ιδιαίτερα μαθήματα, το υψηλότερο ποσό της τελευταίας δεκαετίας. Το πραγματικό νούμερο εκτιμάται ακόμη μεγαλύτερο, καθώς μεγάλο μέρος των ιδιαίτερων μαθημάτων πραγματοποιείται χωρίς αποδείξεις.
Από αυτά, τα 614 εκατομμύρια αφορούν οργανωμένα φροντιστήρια, ενώ η δαπάνη για ιδιαίτερα –αν και καταγεγραμμένη στα 257 εκατομμύρια– θεωρείται υποεκτιμημένη. Η αύξηση αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη μετά την πανδημία, γεγονός που αποδίδεται στην ανάγκη των μαθητών να καλύψουν μαθησιακά κενά που δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο των lockdown.
Ανθεκτικότητα μέσα στην κρίση
Η τελευταία δεκαετία υπήρξε ιδιαίτερα δύσκολη για τα ελληνικά νοικοκυριά: οικονομική κρίση, πανδημία, πληθωρισμός και ενεργειακή ακρίβεια. Παρ’ όλα αυτά, οι δαπάνες για φροντιστήρια παρέμειναν υψηλές.
Ενδεικτικά, ενώ από το 2013 έως το 2021 σημειώθηκε μείωση, από το 2022 και μετά καταγράφεται απότομη αύξηση, επιβεβαιώνοντας ότι η εκπαίδευση –και ειδικά η προετοιμασία για τις Πανελλαδικές– αποτελεί προτεραιότητα για τις ελληνικές οικογένειες, ακόμη και υπό οικονομική πίεση.
Πανελλαδικές: ο καθοριστικός παράγοντας
Το 94,6% των συνολικών δαπανών αφορά τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, κάτι που αποδεικνύει πως το βάρος των Πανελλαδικών καθορίζει σχεδόν αποκλειστικά τη ζήτηση για φροντιστηριακή υποστήριξη.
Ωστόσο, αξιοσημείωτη είναι και η αύξηση στη ζήτηση για φροντιστήρια στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, όπου οι δαπάνες τετραπλασιάστηκαν μέσα σε μια δεκαετία. Η τάση αυτή συνδέεται με την ενίσχυση του ανταγωνισμού ήδη από μικρές ηλικίες, ιδιαίτερα λόγω της αυξημένης ζήτησης για εισαγωγή σε Πρότυπα Σχολεία.
Εκπαίδευση δύο ταχυτήτων
Τα στοιχεία αναδεικνύουν και μια έντονη κοινωνική ανισότητα. Η μέση μηνιαία δαπάνη για φροντιστήρια ανέρχεται στα 180 ευρώ, ωστόσο οι διαφορές είναι μεγάλες: τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα δαπανούν κάτω από 70 ευρώ, ενώ τα υψηλότερα ξεπερνούν τα 250 ευρώ.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι τα νοικοκυριά με εισόδημα έως 750 ευρώ διαθέτουν έως και το 24,1% του ετήσιου εισοδήματός τους για φροντιστήρια, σε αντίθεση με μόλις 3,3% για τα υψηλότερα εισοδήματα. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει μια εκπαίδευση δύο ταχυτήτων, όπου η επιτυχία συνδέεται όλο και περισσότερο με την οικονομική δυνατότητα.
Το πραγματικό ερώτημα
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι σαφής: το εκπαιδευτικό σύστημα λειτουργεί σε δύο επίπεδα, με το φροντιστήριο να αποτελεί ουσιαστικά αναγκαίο συμπλήρωμα – αν όχι προϋπόθεση – επιτυχίας.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο ποιος κρατά το «κλειδί» των Πανελλαδικών, αλλά αν μπορεί ποτέ να επιστρέψει αυτό το «κλειδί» στο δημόσιο σχολείο. Γιατί όσο η επιτυχία εξαρτάται από την εξωσχολική υποστήριξη, τόσο απομακρύνεται η προοπτική μιας πραγματικά ισότιμης εκπαίδευσης.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γιατί η ώρα έχει 60 λεπτά: Η αρχαία απόφαση που «ρυθμίζει» ακόμη τη ζωή μας
Υπ. Παιδείας: Καταβολή αποζημίωσης σε εκπαιδευτικό μετά από 14 χρόνια. Ο λόγος
Σχολεία: Πέντε μέρες χωρίς μαθήματα μετά το Πάσχα - Το πρόγραμμα
