Ποια είναι τα πρώτα σημάδια;
Στα βρέφη και τα νήπια, ορισμένες ενδείξεις αφορούν κυρίως την κοινωνική επαφή και την επικοινωνία. Για παράδειγμα, μπορεί να παρατηρηθεί ότι ένα παιδί:
δεν διατηρεί εύκολα βλεμματική επαφή,
δεν ανταποκρίνεται συστηματικά στο όνομά του,
δεν ανταλλάσσει χαμόγελα ή εκφράσεις με τους γονείς,
δεν χρησιμοποιεί χειρονομίες, όπως το δείξιμο ή ο χαιρετισμός,
δεν ακολουθεί με το βλέμμα αυτό που του δείχνει κάποιος,
δεν προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή των άλλων,
δυσκολεύεται να μιμηθεί κινήσεις ή εκφράσεις,
δεν συμμετέχει εύκολα σε κοινωνικό παιχνίδι,
δεν ζητά βοήθεια ή δεν χρησιμοποιεί τρόπους επικοινωνίας για να εκφράσει αυτό που χρειάζεται.
Ωστόσο, ένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν σημαίνει ότι ένα παιδί έχει αυτισμό. Η αξιολόγηση βασίζεται στο συνολικό αναπτυξιακό προφίλ και στον συνδυασμό συμπεριφορών.
Η ηλικία παίζει ρόλο
Ορισμένες αναπτυξιακές διαφορές μπορεί να γίνουν πιο εμφανείς όσο μεγαλώνει το παιδί. Γι' αυτό η παρακολούθηση της ανάπτυξης είναι σημαντική ήδη από τη βρεφική ηλικία.
Το CDC συστήνει γενικό αναπτυξιακό έλεγχο στους 9, 18 και 30 μήνες και ειδικό έλεγχο για αυτισμό στους 18 και 24 μήνες. Παράλληλα, οι γονείς μπορούν να ζητήσουν αξιολόγηση οποιαδήποτε στιγμή έχουν ανησυχίες για την ανάπτυξη του παιδιού.
Στους πρώτους μήνες
Σε πολύ μικρή ηλικία είναι δύσκολο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα μόνο από μία συμπεριφορά. Παρ' όλα αυτά, μπορεί να χρειάζεται συζήτηση με τον παιδίατρο όταν υπάρχουν επίμονες δυσκολίες στην κοινωνική ανταπόκριση, όπως περιορισμένο κοινωνικό χαμόγελο ή μειωμένο ενδιαφέρον για πρόσωπα και αλληλεπίδραση.
Από τους 12 έως τους 18 μήνες
Σε αυτή την περίοδο μπορούν να γίνουν περισσότερο εμφανείς ορισμένες διαφορές στην κοινωνική επικοινωνία. Ενδεικτικά, μπορεί να παρατηρηθούν:
περιορισμένη βλεμματική επαφή,
μικρότερη ανταπόκριση στο όνομα,
λιγότερες χειρονομίες,
περιορισμένο βάβισμα ή προσπάθειες επικοινωνίας,
μεγαλύτερη ενασχόληση με αντικείμενα παρά με ανθρώπους,
δυσκολία στην κοινή προσοχή,
μικρότερη διάθεση για μίμηση,
ασυνήθιστος τρόπος παιχνιδιού.
Ορισμένα παιδιά μπορεί επίσης να παρουσιάζουν επαναλαμβανόμενες κινήσεις, όπως το χτύπημα ή το πέταγμα των χεριών. Μια τέτοια συμπεριφορά από μόνη της δεν αποτελεί διάγνωση.
Όταν υπάρχουν δυσκολίες στον λόγο
Ένα από τα συχνότερα θέματα που οδηγούν τους γονείς στον παιδίατρο είναι η καθυστέρηση στην ανάπτυξη της ομιλίας.
Ένα παιδί μπορεί να έχει περιορισμένο λεξιλόγιο, να δυσκολεύεται να εκφράσει ανάγκες ή να επαναλαμβάνει λέξεις και φράσεις που ακούει, φαινόμενο γνωστό ως ηχολαλία.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ένα παιδί χάνει δεξιότητες που είχε ήδη αποκτήσει, όπως λέξεις ή τρόπους επικοινωνίας. Η απώλεια αναπτυξιακών δεξιοτήτων είναι λόγος για άμεση συζήτηση με τον παιδίατρο.
Παράλληλα, η διαφορετική ανάπτυξη του λόγου δεν σημαίνει αυτόματα αυτισμό. Οι δυσκολίες στην ομιλία μπορεί να έχουν πολλές διαφορετικές αιτίες και χρειάζονται εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Τι μπορεί να αλλάξει όσο μεγαλώνει το παιδί;
Στα μεγαλύτερα παιδιά, τα χαρακτηριστικά μπορεί να αφορούν περισσότερο τις κοινωνικές σχέσεις, την επικοινωνία και την ευελιξία της συμπεριφοράς.
Μπορεί να εμφανίζονται δυσκολίες:
στην κατανόηση κοινωνικών κανόνων,
στη δημιουργία και διατήρηση φιλιών,
στην κατανόηση μη λεκτικών σημάτων,
στη συμμετοχή σε παιχνίδι προσποίησης,
στην αλλαγή από μία δραστηριότητα σε άλλη,
στην αποδοχή αλλαγών στη ρουτίνα,
στην κατανόηση ή χρήση της γλώσσας ανάλογα με την κοινωνική περίσταση.
Παράλληλα, ορισμένα παιδιά μπορεί να έχουν πολύ έντονα και περιορισμένα ενδιαφέροντα ή να επαναλαμβάνουν συγκεκριμένες κινήσεις, λέξεις ή τρόπους χρήσης αντικειμένων.
Η κοινή προσοχή είναι σημαντική
Ένα βασικό κομμάτι της πρώιμης κοινωνικής ανάπτυξης είναι η κοινή προσοχή. Πρόκειται για την ικανότητα του παιδιού να μοιράζεται το ενδιαφέρον του με ένα άλλο άτομο.
Για παράδειγμα, όταν ένας γονιός δείχνει ένα αεροπλάνο στον ουρανό, το παιδί κοιτάζει προς την ίδια κατεύθυνση και στη συνέχεια μπορεί να κοιτάξει ξανά τον γονιό.
Αντίστοιχα, ένα παιδί μπορεί να δείξει ένα παιχνίδι που του αρέσει, όχι απλώς για να το αποκτήσει, αλλά για να μοιραστεί το ενδιαφέρον του με τον γονιό.
Η μειωμένη κοινή προσοχή αποτελεί μία από τις συμπεριφορές που μπορεί να αξιολογηθούν κατά τη διερεύνηση της ανάπτυξης.
Τι γνωρίζουμε για τα αίτια;
Ο αυτισμός δεν έχει μία και μοναδική αιτία. Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι συμμετέχουν πολλοί παράγοντες, μεταξύ των οποίων γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την πρώιμη ανάπτυξη του εγκεφάλου.
Δεν αποτελεί αποτέλεσμα «κακής ανατροφής» και δεν προκαλείται από τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν οι γονείς το παιδί.
Τα εμβόλια προκαλούν αυτισμό;
Όχι. Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία δεν δείχνουν αιτιώδη σχέση ανάμεσα στα εμβόλια και τον αυτισμό.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επανεξέτασε πρόσφατα τα διαθέσιμα δεδομένα και επιβεβαίωσε ότι δεν υπάρχει αιτιώδης σύνδεση μεταξύ των εμβολίων και της ΔΑΦ. Η αξιολόγηση περιλάμβανε μελέτες που δημοσιεύθηκαν από το 2010 έως τον Αύγουστο του 2025.
Η παλαιότερη μελέτη που είχε δημιουργήσει ανησυχίες για το MMR έχει αποσυρθεί και έχει κριθεί εσφαλμένη και δόλια.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση;
Δεν υπάρχει λόγος να περιμένουν οι γονείς μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία εάν κάτι στην ανάπτυξη του παιδιού τους προκαλεί ανησυχία.
Η συζήτηση με τον παιδίατρο μπορεί να γίνει οποιαδήποτε στιγμή υπάρχει προβληματισμός για την επικοινωνία, την κοινωνική αλληλεπίδραση, το παιχνίδι ή την απώλεια δεξιοτήτων. Ο αναπτυξιακός έλεγχος και τα ειδικά εργαλεία ανίχνευσης μπορούν να βοηθήσουν στον εντοπισμό παιδιών που χρειάζονται περαιτέρω αξιολόγηση.
Σημαντικό είναι να ξεχωρίζουμε την ανίχνευση από τη διάγνωση. Ένα εργαλείο screening δεν μπορεί από μόνο του να επιβεβαιώσει ότι ένα παιδί είναι αυτιστικό. Η διάγνωση απαιτεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση από κατάλληλους επαγγελματίες.
Η έγκαιρη υποστήριξη έχει σημασία
Η έγκαιρη αναγνώριση των αναγκών ενός παιδιού μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση σε κατάλληλες παρεμβάσεις και υποστήριξη. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι τεκμηριωμένες ψυχοκοινωνικές παρεμβάσεις μπορούν να βελτιώσουν την επικοινωνία και τις κοινωνικές δεξιότητες και να έχουν θετική επίδραση στην ποιότητα ζωής των αυτιστικών ανθρώπων και των οικογενειών τους.
Το σημαντικότερο μήνυμα για τους γονείς είναι ότι δεν χρειάζεται να περιμένουν μια επίσημη διάγνωση για να ζητήσουν βοήθεια όταν υπάρχουν ανησυχητικές ενδείξεις. Η παρατήρηση της ανάπτυξης, η έγκαιρη συζήτηση με τον παιδίατρο και, όπου χρειάζεται, η εξειδικευμένη αξιολόγηση μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να λάβει την υποστήριξη που χρειάζεται.
