Πριν λιγότερο από δύο μήνες άκουσα με οργή και αηδία τις αποτρόπαιες δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου για το αποτρόπαιο έγκλημα, όπου ούτε λίγο ούτε πολύ προσπάθησε να εμπλέξει σε αυτό και τα Πανεπιστήμια!! Αφού του θυμίσω ότι πριν λίγο καιρό κάηκαν δεκάδες αυτοκίνητα έξω από το ΑΠΘ χωρίς καμμία σύλληψη , και η αστυνομία εισήλθε εντός χωρίς λόγο και συνέλαβε αθώους φοιτητές, να μας πεί γιατί, θα προσπαθήσω να του εξηγήσω τι είναι πανεπιστήμιο και γιατί το δημιούργησε η Κοινωνία, αν φυσικά μπορεί να καταλάβει.
Το Πανεπιστήμιο δεν ιδρύθηκε για να είναι ήσυχο. Δεν ιδρύθηκε για να είναι πειθαρχημένο, αποστειρωμένο, ακίνδυνο. Δεν ιδρύθηκε για να παράγει υπάκουους πτυχιούχους, τεχνικούς της αγοράς και σιωπηλούς υπηκόους. Ιδρύθηκε για να γεννά γνώση, να καλλιεργεί κριτική σκέψη, να αμφισβητεί δόγματα, να συγκρούεται με το σκοτάδι κάθε εποχής.
Γι’ αυτό και η σημερινή επίθεση στη συλλογική ζωή των πανεπιστημίων δεν είναι ζήτημα «τάξης». Είναι ζήτημα δημοκρατίας. Όταν απαγορεύονται εκδηλώσεις, όταν σύλλογοι δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν πανεπιστημιακούς χώρους, όταν φοιτητές προσάγονται, εργαζόμενοι απολύονται, πανεπιστημιακοί και συνδικαλιστές διώκονται πειθαρχικά ή ποινικά, τότε δεν έχουμε «μέτρα ασφάλειας». Έχουμε πολιτική φίμωσης.
Τα παραδείγματα είναι πλέον πολλά για να θεωρηθούν συμπτώσεις. Η απόλυση του Δημήτρη Αντωνίου, γενικού γραμματέα του Συλλόγου Διοικητικού Προσωπικού στο ΕΚΠΑ, η ποινική έγκληση κατά του αφυπηρετήσαντος καθηγητή του ΕΜΠ Γιάννη Μαΐστρου, η δίωξη μελών του ΣΕΡΕΤΕ, οι συνδικαλιστικές διώξεις μελών του Δ.Σ. του ΕΣΔΕΠ του ΑΠΘ, οι απαγορεύσεις πολιτικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων, οι προσαγωγές εκπροσώπων φοιτητικών συλλόγων, όλα δείχνουν την ίδια κατεύθυνση: να συνηθίσουμε ότι η συλλογική δράση είναι ύποπτη.
Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο. Να γίνει κανονικότητα ο φόβος. Να θεωρείται φυσιολογικό ότι μια συνέλευση χρειάζεται ανοχή, μια εκδήλωση άδεια, μια διαμαρτυρία ποινική αξιολόγηση, ένας εργαζόμενος πειθαρχικό φάκελο, ένας φοιτητής αστυνομική επιτήρηση. Να μαθαίνουν οι νέοι άνθρωποι ότι η ελευθερία δεν είναι δικαίωμα αλλά παραχώρηση της διοίκησης.
Με πρόσχημα την «ασφάλεια», κατασκευάζεται η εικόνα ενός πανεπιστημίου-κινδύνου. Ενός χώρου δήθεν παραβατικότητας, που πρέπει να επιτηρείται, να ελέγχεται, να καθαρίζεται από την πολιτική, από τους συλλόγους, από τη διαφωνία. Όμως το Πανεπιστήμιο χωρίς πολιτική σκέψη είναι απλώς εξεταστικό κέντρο. Χωρίς συλλογικότητα είναι γραφείο πιστοποιητικών. Χωρίς αμφισβήτηση είναι φροντιστήριο της εξουσίας.
Η αλήθεια είναι απλή: δεν τους ενοχλεί η αταξία. Τους ενοχλεί η αντίσταση. Δεν τους ενοχλεί ο θόρυβος. Τους ενοχλεί η φωνή που έχει περιεχόμενο. Δεν τους ενοχλεί η «διατάραξη της λειτουργίας». Τους ενοχλεί ότι η λειτουργία του Πανεπιστημίου μπορεί ακόμη να συνδέεται με την κοινωνία, με την εργασία, με την ειρήνη, με τη δημοκρατία, με την υπεράσπιση των δημόσιων αγαθών.
Διότι το σχέδιο είναι ευρύτερο. Πανεπιστήμιο πιο φτηνό για το κράτος, πιο ακριβό για τους φοιτητές, πιο χρήσιμο για την αγορά, πιο διαθέσιμο στην επιχειρηματική έρευνα, ακόμη και στην πολεμική βιομηχανία. Πανεπιστήμιο που δεν θα ρωτά «για ποιον παράγεται η γνώση;», αλλά μόνο «ποιος πληρώνει;». Πανεπιστήμιο που δεν θα μορφώνει πολίτες, αλλά θα εκπαιδεύει προσωπικό.
Απέναντι σε αυτό, η απάντηση δεν μπορεί να είναι ατομική. Κανείς μόνος του δεν θα υπερασπιστεί τη δημοκρατία στο Πανεπιστήμιο. Χρειάζεται συντονισμός συλλόγων, σωματείων, φοιτητών, διδασκόντων, εργαζομένων, ερευνητών, μέσα και έξω από τα ΑΕΙ. Χρειάζεται να συνδεθούν οι αγώνες: για δημόσια παιδεία, για εργασιακά δικαιώματα, για ακαδημαϊκή ελευθερία, για ειρήνη, για αξιοπρέπεια.
Γιατί σήμερα χτυπούν μια εκδήλωση. Αύριο μια συνέλευση. Μεθαύριο μια απεργία. Ύστερα κάθε δημόσιο χώρο όπου οι άνθρωποι συναντιούνται, μιλούν, οργανώνονται και αντιστέκονται. Ο αυταρχισμός δεν σταματά επειδή κουράστηκε. Σταματά όταν βρίσκει απέναντί του οργανωμένη κοινωνική δύναμη.
Το Πανεπιστήμιο υπήρξε ιστορικά χώρος ιδεών, συγκρούσεων, ελευθερίας. Δεν ήταν ποτέ ουδέτερο θερμοκήπιο καριέρας. Ήταν και πρέπει να παραμείνει χώρος όπου η νεότητα σκέφτεται, η γνώση αμφισβητεί, η κοινωνία ανασαίνει.
Δεν θέλουμε Πανεπιστήμιο-στρατώνα. Δεν θέλουμε Πανεπιστήμιο-εταιρεία. Δεν θέλουμε Πανεπιστήμιο με σιωπηλούς διαδρόμους και φοβισμένα αμφιθέατρα. Θέλουμε Πανεπιστήμιο δημόσιο, δημοκρατικό, ανήσυχο, κοινωνικό. Πανεπιστήμιο που δεν θα ζητά άδεια για να μιλήσει.
Και όσοι ονειρεύονται ένα Πανεπιστήμιο χωρίς φωνή, ας θυμηθούν κάτι απλό: η σιωπή δεν είναι τάξη. Είναι ήττα. Και το Πανεπιστήμιο, όταν είναι πραγματικά Πανεπιστήμιο, δεν αποδέχεται την ήττα ως κανονικότητα.
