Νίκος Τσούλιας Εισαγωγικά. Θέτω το «κάποια» και όχι το «κάποιος», για να υπάρχει εναλλαγή, και για να μην υποδηλώνεται σεξιστική συμπεριφορά.
Άλλωστε, είναι τόσο μεγάλη η διαφορά στον αριθμό αναγνωστών υπέρ των γυναικών, που θα ήταν τουλάχιστον πρόκληση να χρησιμοποιηθεί η ανδρική αντωνυμία. Επειδή οι αναγνώστριες / αναγνώστες είναι μια παράξενη κοινωνική και πνευματική ομάδα, έχουν πολλά κοινά σημεία, έχουν παρόμοιους κώδικες και ομόρροπη συμπεριφορά τόσο στην καθημερινή τους ζωή όσο και στις γενικότερες επιλογές τους, μπορώ να προσδιορίσω με σχετική αλλά και με ικανή ασφάλεια μερικά χαρακτηριστικά τους.
Η επιλογή ενός βιβλίου δεν είναι τυχαία. Μπορώ να βγάλω κάποια συμπεράσματα. Είναι διαφορετικό, πολύ διαφορετικό να διαβάζεται ένα εύπεπτο μυθιστόρημα σε σχέση με το διάβασμα ενός καλού λογοτεχνικού βιβλίου. Αν, για παράδειγμα, διαβάζεται το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο» του Προυστ, τότε ξέρεις ότι η αναγνώστρια έχει και άρρηκτη σχέση με το ποιοτικό διάβασμα. Αν διαβάζει ένα κλασικό φιλοσοφικό βιβλίο είτε της αρχαίας γραμματείας είτε της νεωτερικότητας, συμπεραίνεις ότι ενυπάρχει ένα ισχυρό πνευματικό κεφάλαιο, μια βιβλιοφιλική παρακαταθήκη.
Η στάση της αναγνώστριας δηλώνει πολλά πράγματα. Το διάβασμα μπορεί να είναι μια συνηθισμένη κοινωνική και πνευματική λειτουργία, αλλά έχει και μια απόλυτα ιδιόμορφη έκφραση. Όταν εκδηλώνεται μια ξεχωριστή αφοσίωση, όταν βλέπεις την αναγνώστρια να έχει «μπει μέσα στο βιβλίο» και να έχει μόνο φυσική παρουσία στην κοινή πραγματικότητα, τότε κατανοείς ότι πρόκειται για ένα διάβασμα βαθυστόχαστο, για μια μορφή πνευματικής μέθεξης. Μπορεί …να είναι σε μεσαιωνικούς ή σε ελληνιστικούς καιρούς, σε μια κάψουλα του χρόνου ή σε τόπους μακρινούς, σε ένα νησί απομονωμένο ή σε χώρα εξωτική.
Το διάβασμα της επηρεάζει τη ζωή. Το διάβασμα – αν είναι διάβασμα ουσιαστικό – ποτέ δεν τελειώνει με το διάβασμα. Και δεν εννοώ μόνο την επαναφορά της αναγνώστριας για κάποια μορφή αποδελτίωσης ή ανακεφαλαίωσης με τις όποιες σημειώσεις έχει κρατήσει για περαιτέρω μελέτη. Εννοώ την επιδραστικότητα που έχει επιτελεστεί, επιδραστικότητα που μπορεί να αφορά τη συμπεριφορά της αναγνώστριας ή ακόμα και του χαρακτήρα της και του αξιακού της πεδίου.
Το διάβασμα αλλάζει την ιστορία. Ναι, ένα πολύ καλό διάβασμα ενός ουσιαστικού βιβλίου, ενός βιβλίου τέχνης ή επιστήμης ή φιλοσοφίας, μπορεί να διαμορφώσει κοσμοθεωρίες, συνειδήσεις και κουλτούρες. Και όταν το διάβασμά του γίνει σε μεγάλη, σε παγκόσμια και σε διαχρονική κλίμακα, τότε η επιρροή του έχει ιστορική αναφορά. Για παράδειγμα, το διάβασμα της «Καταγωγής των Ειδών» του Δαρβίνου άλλαξε για πάντα την άποψή μας για τη ζωή, για τον άνθρωπο, για τον κόσμο.
Αν λοιπόν βλέπεις μια αναγνώστρια να διαβάζει ένα τόσο επιδραστικό βιβλίο όπως: την Πολιτεία του Πλάτωνα ή την Οδύσσεια και την Ιλιάδα ή την Αινειάδα ή τα Πολιτικά του Αριστοτέλη ή έργα του Σαίξπηρ – και γενικά τα απόλυτα κλασικά βιβλία -, τότε ξέρεις πολύ καλά ότι εντρυφεί στην καρδιά του πολιτισμού και του πνεύματος, ότι κατέχει υψηλό μορφωτικό κεφάλαιο, ότι έχει συγκροτημένη άποψη για τη ζωή. Και φυσικά νιώθεις έναν σεβασμό, ένα δέος, έναν θαυμασμό. Σε αυτή την περίπτωση έχουμε ένα κραταιό «παιδαγωγικό παράδειγμα», που μόνο ο καλλιτέχνης μπορεί να συλλάβει το μεγαλείο του. Πρόκειται για την απευθείας αντανάκλαση της αρχέτυπης εικόνας του πρώτου διαβάσματος, που έγινε σε άγνωστους τόπους και σε εξίσου άγνωστους καιρούς.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Γιατί η ώρα έχει 60 λεπτά: Η αρχαία απόφαση που «ρυθμίζει» ακόμη τη ζωή μας
Υπ. Παιδείας: Καταβολή αποζημίωσης σε εκπαιδευτικό μετά από 14 χρόνια. Ο λόγος
Σχολεία: Πέντε μέρες χωρίς μαθήματα μετά το Πάσχα - Το πρόγραμμα
