Η στάση των ανθρώπων απέναντι στο σεξ στην αρχαία Ελλάδα συχνά περιγράφεται μέσα από κείμενα που έγραψαν άνδρες. Αυτό σημαίνει ότι η εικόνα που έχουμε για τις σκέψεις και τα συναισθήματα των γυναικών δεν είναι πάντα πλήρης ή αντικειμενική. Παρ’ όλα αυτά, μέσα από ποιήματα, θεατρικά έργα και ιστορικές αναφορές μπορούμε να σχηματίσουμε μια πιο σύνθετη εικόνα για το πώς οι γυναίκες βίωναν τον έρωτα και την επιθυμία.
Οι απόψεις των ανδρών για τις γυναίκες
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ανδρικής οπτικής προέρχεται από τον ποιητή Σημωνίδη τον Αμοργιανό του 7ου αιώνα π.Χ. Στο σατιρικό έργο του "Ίαμβος κατά γυναικών" περιγράφει δέκα διαφορετικούς τύπους γυναικών, τους οποίους παρομοιάζει με ζώα ή στοιχεία της φύσης.
Στην περιγραφή του συναντάμε γυναίκες που θυμίζουν γουρούνια επειδή είναι ακατάστατες, αλεπούδες λόγω της πονηριάς τους, σκύλους για την ανυπακοή τους ή γαϊδούρια επειδή παρουσιάζονται ως σεξουαλικά ασυγκράτητες. Υπάρχουν ακόμη "γυναίκες της θάλασσας" με έντονο χαρακτήρα, "γυναίκες της γης" που χαρακτηρίζονται από απληστία, καθώς και άλλες που παρουσιάζονται ως τεμπέλες ή άσχημες. Μόνο ένας τύπος παρουσιάζεται θετικά: η εργατική γυναίκα που παρομοιάζεται με μέλισσα.
Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αντανακλούν περισσότερο τις προκαταλήψεις της εποχής παρά την πραγματική ζωή των γυναικών. Ωστόσο δείχνουν πώς οι άνδρες συχνά αντιμετώπιζαν τη γυναικεία σεξουαλικότητα με καχυποψία ή υπερβολή.
Η πραγματικότητα πίσω από τα στερεότυπα
Στην αρχαιότητα η ζωή των γυναικών ήταν αρκετά περιορισμένη. Στην Ελλάδα εμφανίζονταν συνήθως καλυμμένες σε δημόσιους χώρους, ενώ στη Ρώμη τελούσαν υπό την επίβλεψη ενός "κηδεμόνα", συνήθως του πατέρα ή του συζύγου τους, ο οποίος είχε λόγο στις αποφάσεις και στην περιουσία τους.
Οι περισσότερες πηγές που έχουν σωθεί γράφτηκαν από άνδρες και συχνά παρουσιάζουν δύο ακραίες εικόνες: είτε τη γυναίκα ως απόλυτα αγνή και σχεδόν απρόσιτη είτε ως άτομο με ανεξέλεγκτη σεξουαλική επιθυμία. Η πραγματικότητα όμως πιθανότατα βρισκόταν κάπου στη μέση.
Η φωνή της Σαπφούς
Μια σπάνια και πολύτιμη γυναικεία ματιά στον έρωτα προέρχεται από τη λυρική ποιήτρια Σαπφώ, που έζησε στη Λέσβο τον 7ο αιώνα π.Χ. Στα ποιήματά της περιγράφει με έντονο και προσωπικό τρόπο τα συναισθήματα της ερωτικής επιθυμίας.
Σε ένα από τα πιο γνωστά αποσπάσματα, παρατηρεί μια γυναίκα που συνομιλεί με έναν άνδρα και περιγράφει τις σωματικές αντιδράσεις που της προκαλεί η ζήλια και ο πόθος: η καρδιά της χτυπά δυνατά, η φωνή της τρέμει, αισθάνεται θερμότητα στο σώμα, ενώ στιγμές ζάλης και ιδρώτας την κατακλύζουν.
Σε άλλα ποιήματα μιλά για την ανάμνηση μιας ερωτικής στιγμής πάνω σε ένα μαλακό κρεβάτι, αποτυπώνοντας την ένταση και την οικειότητα του πάθους. Παρότι τα έργα της έχουν σωθεί μόνο αποσπασματικά, προσφέρουν μια αυθεντική ματιά στη γυναικεία εμπειρία του έρωτα.
Ορισμένοι μελετητές έχουν εντοπίσει σε αρχαίους παπύρους και αναφορές σε αντικείμενα γνωστά ως "ολισβοί", τα οποία χρησιμοποιούνταν τόσο σε τελετουργίες γονιμότητας όσο και για προσωπική απόλαυση. Τέτοια αντικείμενα εμφανίζονται και σε αγγειογραφίες, γεγονός που δείχνει ότι η σεξουαλικότητα δεν ήταν πάντα κρυφή ή ταμπού.
Η σεξουαλική απεργία της "Λυσιστράτης"
Μια διαφορετική προσέγγιση εμφανίζεται στην κωμωδία "Λυσιστράτη" του Αριστοφάνη, που παρουσιάστηκε το 411 π.Χ. Στο έργο αυτό οι γυναίκες της Αθήνας αποφασίζουν να αρνηθούν τις σεξουαλικές σχέσεις με τους συζύγους τους μέχρι να σταματήσει ο Πελοποννησιακός Πόλεμος.
Παρότι το έργο είναι σατιρικό, αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό: οι γυναίκες παρουσιάζονται να έχουν ισχυρή επιθυμία και να δυσκολεύονται να την καταπιέσουν. Ταυτόχρονα όμως εκφράζουν και τις δυσκολίες που βιώνουν σε καιρό πολέμου.
Η ίδια η Λυσιστράτη εξηγεί ότι οι γυναίκες δεν έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις πολιτικές αποφάσεις, ενώ συχνά χάνουν αγαπημένα πρόσωπα στις μάχες. Για τις ανύπαντρες γυναίκες η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη, καθώς ο πόλεμος μπορεί να καθυστερήσει ή να ακυρώσει εντελώς τις πιθανότητες γάμου και οικογένειας.
Η πραγματικότητα της σεξεργασίας
Το σεξ στην αρχαιότητα δεν ήταν πάντα ιδιωτική υπόθεση. Σε μέρη όπως η Πομπηία έχουν βρεθεί οίκοι ανοχής με τοίχους γεμάτους από γκράφιτι, πολλά από τα οποία γράφτηκαν από πελάτες που σχολίαζαν τις εμπειρίες τους.
Ιστορικά κείμενα περιγράφουν συχνά τις δύσκολες συνθήκες ζωής των εργαζομένων στο σεξ. Ένας χαρακτηριστικός λόγος είναι ο "Κατά Νεαίρας" του Αθηναίου ρήτορα Απολλόδωρου τον 4ο αιώνα π.Χ., που αναδεικνύει την επισφάλεια και τις κοινωνικές πιέσεις που αντιμετώπιζαν αυτές οι γυναίκες.
Ωστόσο, κάποιες από αυτές κατάφεραν να αποκτήσουν φήμη και οικονομική δύναμη. Η ποιήτρια Νοσσίς τον 3ο αιώνα π.Χ. αναφέρει ότι μια γυναίκα που εργαζόταν στο σεξ χρηματοδότησε την κατασκευή ενός αγάλματος της Αφροδίτης σε ναό. Παρόμοια, μια διάσημη εταίρα ονόματι Δωρίχα αφιέρωσε στους Δελφούς πολυτελή αντικείμενα που αγόρασε με τα χρήματά της.
Για πολλές από αυτές τις γυναίκες, η δημόσια προσφορά αποτελούσε έναν τρόπο να αφήσουν το όνομά τους στην ιστορία.
Συμβουλές για τον έρωτα από την αρχαιότητα
Ορισμένες γυναικείες φωνές διασώθηκαν και μέσα από επιστολές. Σε ένα κείμενο που αποδίδεται στη Θεανώ, φιλόσοφο του κύκλου του Πυθαγόρα, εμφανίζεται μια συμβουλή προς τη φίλη της Ευρυδίκη σχετικά με τον γάμο και τη συζυγική ζωή.
Σύμφωνα με αυτήν, μια γυναίκα πρέπει να αφήνει τη ντροπή της μαζί με τα ρούχα της όταν μπαίνει στο κρεβάτι του συζύγου της και να την ξαναπαίρνει όταν σηκώνεται. Αν και η αυθεντικότητα της επιστολής αμφισβητείται, το μήνυμα αντανακλά μια αντίληψη που φαίνεται να κυκλοφορούσε μεταξύ των γυναικών.
Μια πιο σύνθετη εικόνα
Παρά τις περιορισμένες πηγές, τα στοιχεία δείχνουν ότι η γυναικεία εμπειρία του έρωτα στην αρχαιότητα ήταν πολύ πιο πολύπλοκη από ό,τι συχνά πιστεύεται. Πίσω από τις ανδρικές αφηγήσεις και τα στερεότυπα υπήρχαν γυναίκες που ένιωθαν πάθος, επιθυμία, φόβο και φιλοδοξία, όπως ακριβώς συμβαίνει και σήμερα.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
