Μαρία Δούση Η ελληνική αγορά κεφαλόποδων εμφανίζεται σε μεγάλο βαθμό εκτεθειμένη στην παραπλάνηση των καταναλωτών, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που αποκαλύπτει συστηματική εσφαλμένη επισήμανση σε χταπόδια, καλαμάρια και σουπιές. Πρόκειται για την πρώτη τεκμηριωμένη αποτύπωση μεγάλης κλίμακας του φαινομένου στην Ελλάδα, βασισμένη αποκλειστικά σε εργαστηριακές αναλύσεις DNA.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος, του Πανεπιστημίου Πατρών, του Ινστιτούτου Αλιευτικής Έρευνας του ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ και του University of Salford (Ηνωμένο Βασίλειο) και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Food Control. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η παραπλάνηση δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό, αλλά διατρέχει ολόκληρη την εμπορική αλυσίδα, από το λιανεμπόριο έως τη μαζική εστίαση.
Η μελέτη βασίστηκε σε 156 δείγματα κεφαλόποδων, τα οποία συλλέχθηκαν από Καβάλα, Κομοτηνή, Βόλο και Θεσσαλονίκη την περίοδο 2021–2023. Τα προϊόντα προέρχονταν από λαϊκές αγορές, ιχθυοπωλεία, σούπερ μάρκετ και εστιατόρια, και περιλάμβαναν φρέσκες, κατεψυγμένες, κονσερβοποιημένες και μαγειρεμένες μορφές.
Η ταυτοποίηση των ειδών έγινε μέσω DNA barcoding, με ανάλυση των γονιδίων COI και 16S rRNA, επιτρέποντας την αναγνώριση του 93,58% των δειγμάτων, ακόμη και σε προϊόντα έντονα επεξεργασμένα. Συνολικά ταυτοποιήθηκαν 19 διαφορετικά είδη κεφαλόποδων, γεγονός που αναδεικνύει την πολυπλοκότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η σύγκριση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων με τις ετικέτες και τα μενού αποκάλυψε ότι το 40,41% των προϊόντων έφερε λάθος εμπορική ονομασία, δηλαδή τέσσερα στα δέκα δείγματα αντιστοιχούσαν σε διαφορετικό είδος από αυτό που δηλωνόταν. Η παραπλάνηση ήταν εντονότερη στα φρέσκα προϊόντα, όπου τα δύο τρίτα εμφάνιζαν λανθασμένη ταυτότητα, καταρρίπτοντας την αντίληψη ότι η απάτη περιορίζεται κυρίως στα κατεψυγμένα.
Ιδιαίτερα εκτεταμένο αποδείχθηκε το μπέρδεμα μεταξύ των όρων «καλαμάρι» και «θράψαλο», με διαφορετικά είδη να πωλούνται εναλλάξ, ανεξαρτήτως βιολογικής ταυτότητας ή εμπορικής αξίας. Σε πολλές περιπτώσεις, φθηνότερα είδη διατίθεντο ως ακριβότερα, χωρίς ο καταναλωτής να έχει τρόπο να το αντιληφθεί.
Ακόμη πιο ανησυχητικές ήταν οι περιπτώσεις όπου το γιγαντιαίο καλαμάρι Dosidicus gigas πωλούνταν ως χταπόδι (Octopus vulgaris), ιδιαίτερα σε κατεψυγμένη ή κονσερβοποιημένη μορφή. Η αφαίρεση πλοκαμιών, βεντουζών και άλλων διαγνωστικών χαρακτηριστικών καθιστά την απάτη πρακτικά αδύνατο να εντοπιστεί από τον καταναλωτή.
Παράλληλα, η έρευνα αποκάλυψε ότι η πλειονότητα των προϊόντων στερείται βασικών στοιχείων επισήμανσης, όπως επιστημονική ονομασία και περιοχή αλίευσης. Στον χώρο της εστίασης, όπου η νομοθεσία δεν απαιτεί πλήρη επισήμανση, δημιουργείται ένα θεσμικό κενό, που επιτρέπει την αντικατάσταση ειδών χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η στατιστική ανάλυση δεν έδειξε άμεση σύνδεση μεταξύ παραπλάνησης και τελικής τιμής. Αυτό σημαίνει ότι ο καταναλωτής δεν πληρώνει απαραίτητα περισσότερο, αλλά πληρώνει για κάτι διαφορετικό από αυτό που πιστεύει ότι αγοράζει — μια αλλοίωση της ταυτότητας του προϊόντος, όχι μόνο της αξίας του.
Η μελέτη καταλήγει ότι οι όροι «καλαμάρι», «χταπόδι» και «σουπιά» χρησιμοποιούνται συχνά ως γενικές, ασαφείς εμπορικές ετικέτες, καλύπτοντας βιολογικά διαφορετικά είδη και αφήνοντας τον καταναλωτή χωρίς σαφή εικόνα για το τι πραγματικά καταναλώνει.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Μήπως έχετε κλήσεις που αγνοείτε; Πώς να τις ελέγξετε online
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
