Μαρία Δούση Υπάρχουν στιγμές που η ιατρική δεν μπορεί πια να θεραπεύσει. Μπορεί όμως ακόμη να κάνει κάτι βαθιά ανθρώπινο: να ανακουφίσει.
Αυτό είναι το μεγάλο, δύσκολο και συχνά αποσιωπημένο θέμα της ανακουφιστικής φροντίδας. Όχι της «παρηγορητικής», όπως συχνά λέγεται λανθασμένα. Γιατί ο στόχος δεν είναι να παρηγορηθεί τυπικά ένας άνθρωπος που βρίσκεται στο τέλος της ζωής του. Ο στόχος είναι να μην πονά. Να μην ασφυκτιά. Να μη φοβάται μόνος. Να μη μετατραπεί το τέλος της ζωής σε μια ψυχρή, μηχανική παράταση του θανάτου.
Η συζήτηση που άνοιξε στη Λάρισα (και παρουσιάζει το onlarissa.gr) , μέσα από το τριήμερο εκπαιδευτικό πρόγραμμα “Education in Palliative and End-of-Life Care – Emergency Medicine”, έχει τεράστια σημασία. Για πρώτη φορά, γιατροί από τα πανεπιστήμια Yale, Emory και Northwestern βρέθηκαν στη Θεσσαλία για να εκπαιδεύσουν Έλληνες επαγγελματίες υγείας στις αρχές της ανακουφιστικής ιατρικής στα Επείγοντα.
Και αυτό δεν είναι απλώς ένα ακόμη σεμινάριο. Είναι μια αλλαγή βλέμματος.
Ο παθολόγος – εντατικολόγος Δημήτρης Μπαμπαλής, διευθυντής στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του Γενικού Νοσοκομείου Λάρισας, το θέτει με απόλυτη καθαρότητα: η ανακουφιστική φροντίδα δεν αφορά μόνο τον ασθενή. Αφορά και την οικογένειά του. Βλέπει τον άνθρωπο μέσα στο πλαίσιο της ζωής του, των σχέσεών του, των φόβων του, των εκκρεμοτήτων του.
Η θεωρία του «ολικού πόνου» είναι ίσως το κλειδί. Ο πόνος δεν είναι μόνο σωματικός. Είναι ψυχολογικός, κοινωνικός, πνευματικός. Ένας άνθρωπος που πάσχει από σοβαρό νόσημα μπορεί να πονά γιατί φοβάται, γιατί αφήνει πίσω μια οικογένεια χωρίς εισόδημα, γιατί αισθάνεται βάρος, γιατί δεν έχει προλάβει να αποχαιρετήσει. Κανένα παυσίπονο δεν αρκεί αν δεν δούμε όλον αυτόν τον άνθρωπο.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη τομή. Η ανακουφιστική ιατρική δεν λέει «δεν υπάρχει τίποτα άλλο να κάνουμε». Λέει ακριβώς το αντίθετο: υπάρχει κάτι πολύ σημαντικό να κάνουμε. Να φροντίσουμε.
Ο χειρουργός Δημήτρης Τσιφτσής, ειδικός στην Επείγουσα Ιατρική και πρώην πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Επείγουσας Ιατρικής, βάζει στο τραπέζι και ένα ακόμη δύσκολο ζήτημα: την παρουσία των συγγενών στις κρίσιμες στιγμές. Στην Ελλάδα οι οικογένειες συχνά μένουν έξω από τις κλειστές πόρτες. Περιμένουν έναν γιατρό να βγει στον διάδρομο και να ανακοινώσει το αδιανόητο. Όμως η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η ελεγχόμενη παρουσία συγγενών, ακόμη και κατά την αναζωογόνηση, μπορεί να βοηθήσει στην αποδοχή, να μειώσει την καχυποψία, να κάνει τον θάνατο λιγότερο βίαιο ως εμπειρία.
Το πιο σκληρό, αλλά ίσως και το πιο αληθινό, είναι αυτό που ειπώθηκε: πολλές φορές δεν παρατείνουμε τη ζωή· παρατείνουμε τον θάνατο. Βάζουμε έναν άνθρωπο σε ένα αποστειρωμένο περιβάλλον, μόνο, διασωληνωμένο, όχι για να ζήσει πραγματικά, αλλά για να καθυστερήσει για λίγες ημέρες το αναπόφευκτο.
Αν όμως μπορούσαμε να του προσφέρουμε ανακούφιση στο σπίτι; Αν μπορούσε να φύγει χωρίς πόνο, με τους ανθρώπους του δίπλα του; Αν το νοσοκομείο δεν ήταν ο μόνος τόπος αξιοπρέπειας στο τέλος;
Αυτό ακριβώς επιχειρείται τώρα στη Λάρισα: η πιλοτική δημιουργία δομής κατ’ οίκον ανακουφιστικής φροντίδας, με δυνατότητα παρακολούθησης έως και 50 ασθενών ταυτόχρονα. Προτεραιότητα θα δοθεί σε δύσκολες περιπτώσεις και σε ανθρώπους που δεν έχουν οικονομική δυνατότητα για άλλη στήριξη.
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας χρηματοδότησε την εκπαίδευση, μετατρέποντας τη Λάρισα σε έναν πρώτο πυρήνα διάχυσης τεχνογνωσίας. Όπως επισημάνθηκε, αντί να σταλούν δεκάδες επαγγελματίες στην Αμερική με τεράστιο κόστος, οι ειδικοί ήρθαν εδώ, δημιουργώντας μια ομάδα που μπορεί αύριο να εκπαιδεύσει άλλους.
Αυτό είναι πολιτική υγείας με νόημα. Όχι βιτρίνα. Όχι τεχνοκρατική λέξη σε έκθεση. Αλλά φροντίδα εκεί όπου ο άνθρωπος είναι πιο ευάλωτος.
Η ανακουφιστική φροντίδα μας αναγκάζει να μιλήσουμε για κάτι που αποφεύγουμε: τον θάνατο. Όχι για να τον κάνουμε πιο εύκολο ως γεγονός. Αυτό δεν γίνεται. Αλλά για να τον κάνουμε λιγότερο απάνθρωπο ως διαδικασία.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η βαθύτερη αποστολή της ιατρικής: όχι μόνο να σώζει όταν μπορεί, αλλά να στέκεται δίπλα όταν δεν μπορεί να σώσει.
Γιατί αξιοπρέπεια δεν χρειάζεται μόνο η ζωή. Χρειάζεται και το τέλος της.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
