Ριζικά αλλάζει ο δρόμος προς τις θέσεις ευθύνης στο Δημόσιο, καθώς το νέο σύστημα επιλογής προϊσταμένων βάζει στο επίκεντρο μια πανελλήνια γραπτή ηλεκτρονική εξέταση μέσω ΑΣΕΠ. Για τον δημόσιο υπάλληλο που θέλει να γίνει προϊστάμενος Τμήματος, Διεύθυνσης ή Γενικής Διεύθυνσης, τα χρόνια υπηρεσίας και οι ακαδημαϊκοί τίτλοι δεν θα αρκούν πλέον: η επίδοση στις εξετάσεις αποκτά καθοριστική βαρύτητα στην τελική κατάταξη.
Το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών, που αναρτήθηκε σε δημόσια διαβούλευση στις 7 Αυγούστου και παραμένει ανοικτό έως τις 28 Αυγούστου 2026, αναμορφώνει τόσο το βαθμολόγιο όσο και ολόκληρο το σύστημα επιλογής στελεχών της δημόσιας διοίκησης. Επομένως, οι ρυθμίσεις δεν αποτελούν ακόμη ψηφισμένο νόμο και είναι δυνατόν να τροποποιηθούν πριν φτάσουν στην τελική τους μορφή.
Η κεντρική αλλαγή είναι η δημιουργία Μητρώου Υποψηφίων Προϊσταμένων, το οποίο θα τηρεί ηλεκτρονικά το ΑΣΕΠ. Στο Μητρώο, σύμφωνα με το σημερινό κείμενο της διαβούλευσης, θα μπορούν να εντάσσονται υπάλληλοι κατηγοριών ΠΕ και ΤΕ που έχουν τουλάχιστον βαθμό Ε΄, τρία χρόνια πραγματικής δημόσιας υπηρεσίας και επιθυμούν να διεκδικήσουν θέση ευθύνης. Για να μπουν όμως σε αυτό, θα πρέπει να συμμετάσχουν στη γραπτή εξέταση του ΑΣΕΠ.
Αυτό χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η εξέταση δεν καθίσταται υποχρεωτική για όλους τους δημοσίους υπαλλήλους, αλλά αποτελεί ουσιαστικά το αναγκαίο «εισιτήριο» για όσους επιθυμούν να ενταχθούν στο Μητρώο και να ακολουθήσουν τη νέα διαδικασία διεκδίκησης θέσης προϊσταμένου.
Πότε θα γίνει ο πρώτος γραπτός
Και εδώ υπάρχει μια σημαντική λεπτομέρεια που ξεκαθαρίζει το ίδιο το σχέδιο νόμου. Παρότι το νέο σύστημα συζητείται ήδη μέσα στο 2026, στις μεταβατικές διατάξεις προβλέπεται ότι η πρόσκληση του ΑΣΕΠ για την πρώτη γραπτή εξέταση θα εκδοθεί εντός του 2027. Για αυτή την πρώτη εφαρμογή τίθεται, μεταξύ άλλων, προϋπόθεση έξι ετών πραγματικής δημόσιας υπηρεσίας για όσους θα συμμετάσχουν.
Στη συνέχεια, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι η γραπτή εξέταση θα πραγματοποιείται τουλάχιστον μία φορά κάθε τέσσερα χρόνια και θα μπορεί να αφορά ταυτόχρονα τα επίπεδα Γενικής Διεύθυνσης, Διεύθυνσης και Τμήματος. Η πρόσκληση θα εκδίδεται τουλάχιστον 30 ημέρες πριν από την εξέταση, ενώ οι αιτήσεις θα υποβάλλονται ηλεκτρονικά.
Τι θα εξετάζει το ΑΣΕΠ
Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στο περιεχόμενο της εξέτασης.
Το σχέδιο νόμου αφήνει στο ΑΣΕΠ τη δυνατότητα να συνδυάζει γνώσεις, δεξιότητες και αποτελεσματικότητα στην άσκηση καθηκόντων ευθύνης, λαμβάνοντας υπόψη το Ενιαίο Πλαίσιο Δεξιοτήτων του ν. 4940/2022. Οι δοκιμασίες θα μπορούν να γίνονται με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, με ανάπτυξη κειμένου ή με συνδυασμό των δύο μορφών. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα δημιουργίας μητρώου θεμάτων.
Μετά την εξέταση, το ΑΣΕΠ θα αναρτά τις ερωτήσεις και τις σωστές απαντήσεις στο μέρος των γνώσεων, καθώς και ενδεικτικά παραδείγματα για τα εργαλεία αξιολόγησης δεξιοτήτων. Παράλληλα, προβλέπεται να εξηγούνται οι βασικές αρχές του μαθηματικού μοντέλου που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία των σχετικών δοκιμασιών.
Η βαθμολογία της γραπτής εξέτασης θα δίνεται σε κλίμακα από 1 έως 1.000 μονάδες, ενώ η πρόσκληση του ΑΣΕΠ θα ορίζει κάθε φορά τη βαρύτητα των επιμέρους δοκιμασιών και θεματικών πεδίων.
Ο γραπτός μπορεί να κρίνει τη θέση
Η σημαντικότερη αλλαγή γίνεται φανερή όταν δει κανείς πόσο θα «μετρά» η εξέταση.
Στο γενικό σύστημα που προτείνεται, για την επιλογή προϊσταμένου Διεύθυνσης η γραπτή εξέταση αντιστοιχεί στο 55% της συνολικής μοριοδότησης. Το ίδιο ποσοστό, 55%, προβλέπεται και για τους προϊσταμένους Τμήματος. Για τους προϊσταμένους Γενικής Διεύθυνσης η γραπτή εξέταση συμμετέχει με 30%, ενώ ακολουθεί και ειδική δοκιμασία με επιπλέον βαρύτητα.
Στην πρώτη εφαρμογή του συστήματος προβλέπεται μεταβατικά ποσοστό 50% για τον γραπτό στην επιλογή προϊσταμένων Διεύθυνσης και Τμήματος.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ένας υποψήφιος μπορεί να έχει πολλά χρόνια υπηρεσίας, μεταπτυχιακό ή διδακτορικό και εμπειρία σε θέση ευθύνης, αλλά μια πολύ καλή ή πολύ κακή επίδοση στον γραπτό να αλλάξει σημαντικά την τελική του κατάταξη.
Τα τυπικά προσόντα, πάντως, δεν εξαφανίζονται. Το σχέδιο μοριοδοτεί μεταξύ άλλων μεταπτυχιακό, διδακτορικό, αποφοίτηση από την ΕΣΔΔΑ, γλωσσομάθεια, εργασιακή εμπειρία και προηγούμενη άσκηση καθηκόντων ευθύνης.
Και οι εξετάσεις δεν θα είναι απλώς αποστήθιση
Η φιλοσοφία του νέου συστήματος δείχνει ότι η προετοιμασία δεν θα μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην αποστήθιση νόμων και διοικητικών διατάξεων. Εφόσον το ΑΣΕΠ αξιολογήσει, όπως προβλέπει το νομοσχέδιο, δεξιότητες και αποτελεσματικότητα, ο υποψήφιος θα χρειάζεται εξοικείωση με τη λογική επίλυσης προβλημάτων, την αναγνώριση σχέσεων, τη λήψη αποφάσεων και γενικότερα με δοκιμασίες που ελέγχουν τρόπο σκέψης.
Προσοχή όμως: το σχέδιο νόμου δεν αναφέρει ρητά ότι θα εξεταστεί ειδικά ο «επαγωγικός συλλογισμός», ούτε έχουν δημοσιευθεί ακόμη επίσημα θέματα της πρώτης εξέτασης. Τα παρακάτω παραδείγματα είναι επομένως απλές ασκήσεις εξοικείωσης με τη λογική αναγνώρισης μοτίβων και όχι επίσημα θέματα ΑΣΕΠ.
Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο χτίζεται μια διοικητική καριέρα
Εφόσον το νομοσχέδιο ψηφιστεί με τη σημερινή του φιλοσοφία, η μεγάλη αλλαγή δεν θα είναι απλώς ότι «έρχονται εξετάσεις». Θα αλλάξει ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο ένας δημόσιος υπάλληλος σχεδιάζει την υπηρεσιακή του εξέλιξη.
Η αρχαιότητα και οι τίτλοι σπουδών θα εξακολουθήσουν να έχουν σημασία, αλλά δίπλα τους θα βρίσκεται πλέον μια μετρήσιμη επίδοση σε γραπτή διαδικασία του ΑΣΕΠ με πολύ υψηλό συντελεστή βαρύτητας.
Για όσους λοιπόν βλέπουν στο μέλλον μια θέση προϊσταμένου Τμήματος ή Διεύθυνσης, ο γραπτός ΑΣΕΠ δεν θα είναι μια τυπική διαδικασία. Μπορεί να γίνει το στοιχείο που θα κρίνει ποιος θα περάσει μπροστά και ποιος θα μείνει πίσω στην κατάταξη.
