Υπάρχουν ορισμένα προβλήματα που εμφανίζονται συστηματικά στη σχολική ζωή και απαιτούν ιδιαίτερη παιδαγωγική προσοχή. Τα κυριότερα, σύμφωνα με την καταγραφή του Chris Kyriakou στο βιβλίο του Helping Troubled Pupils, είναι:
- Σχολικός εκφοβισμός (bullying): τόσο η υποστήριξη του μαθητή που τον υφίσταται όσο και η παρέμβαση στον μαθητή που τον ασκεί.
- Συστηματικές απουσίες και σχολική άρνηση (truancy – school refusal): όταν ο μαθητής αρχίζει να απομακρύνεται από τη σχολική ζωή ή αρνείται να πάει στο σχολείο.
- Σχολικός αποκλεισμός και αποβολές (exclusion): όταν η αντιμετώπιση της δύσκολης συμπεριφοράς οδηγεί σταδιακά στην περιθωριοποίηση ή την απομάκρυνση του μαθητή.
- Μαθητικό άγχος και στρες (stress): πίεση που μπορεί να συνδέεται με την επίδοση, τις εξετάσεις, τις σχέσεις ή άλλες πλευρές της ζωής του παιδιού.
- Κακοποίηση (abuse): περιπτώσεις στις οποίες το σχολείο οφείλει να αναγνωρίζει ενδείξεις και να ενεργοποιεί τις προβλεπόμενες διαδικασίες προστασίας.
- Πένθος και απώλεια (bereavement): η ανάγκη υποστήριξης ενός παιδιού που βιώνει τον θάνατο ή την απώλεια αγαπημένου προσώπου.
- Νεανική παραβατικότητα (delinquency): παραβατικές συμπεριφορές και κυρίως η έγκαιρη παρέμβαση σε μαθητές που βρίσκονται σε κίνδυνο.
Τα προβλήματα αυτά είναι διαφορετικά και δεν έχουν μία κοινή αιτία. Έχουν όμως ένα κοινό σημείο: πολύ συχνά βλέπουμε τη συμπεριφορά και χάνουμε τον μαθητή πίσω από αυτήν.
Ρωτάμε γιατί απουσιάζει, γιατί επιτίθεται, γιατί παραβιάζει τους κανόνες. Χρειάζεται όμως να ρωτήσουμε και: τι του συμβαίνει;
Αυτό δεν σημαίνει κατάργηση των ορίων. Σημαίνει ότι η παιδαγωγική παρέμβαση δεν μπορεί να εξαντλείται στην παρατήρηση, στην αποβολή ή στην τιμωρία.
Και βέβαια, όλα αυτά δεν μπορούν να στηρίζονται μόνο στο προσωπικό φιλότιμο του εκπαιδευτικού. Χρειάζεται συστηματική και οργανωμένη παρέμβαση στο σχολείο, συνεργασία με ειδικούς και σταθερές δομές πρόληψης και υποστήριξης.
Χρειάζονται όμως και οι κατάλληλες συνθήκες: μείωση του διδακτικού ωραρίου των εκπαιδευτικών και μείωση του αριθμού των μαθητών ανά τάξη. Δεν μπορούμε να ζητάμε από τον εκπαιδευτικό να εντοπίζει έγκαιρα τις δυσκολίες, να γνωρίζει ουσιαστικά τους μαθητές του και να οικοδομεί σχέσεις εμπιστοσύνης, όταν εργάζεται με πολυπληθή τμήματα και συναντά εκατοντάδες παιδιά κάθε εβδομάδα. Όταν πηγαίνει σε 3 σχολεία και έχει μάθημα μόνο τις τελευταίες ώρες και βλέπει 27 παιδιά μαζί για ελάχιστο χρόνο.
Γιατί ένα σχολείο δεν κρίνεται μόνο από το τι μαθαίνουν οι μαθητές του. Κρίνεται και από το αν μπορεί να αντιληφθεί εγκαίρως ότι ένα παιδί δυσκολεύεται και να κάνει κάτι γι’ αυτό.
