Οι νέοι που δεν βρίσκονται ούτε σε εργασία ούτε σε εκπαίδευση ή κατάρτιση καταγράφονται διεθνώς με τον όρο NEETs (Not in Employment, Education or Training), έναν δείκτη που θεωρείται πλέον εξίσου κρίσιμος με την ίδια τη νεανική ανεργία, καθώς αποτυπώνει τη δυσκολία ένταξης των νέων στην αγορά εργασίας.
Σύμφωνα με το νέο ενημερωτικό δελτίο της Eurobank «7 ημέρες Οικονομία», το φαινόμενο στην Ελλάδα εξετάζεται στην ηλικιακή ομάδα 15–29 ετών, με τους ερευνητές να επισημαίνουν ότι η διεύρυνση του ηλικιακού εύρους είναι αναγκαία λόγω της παράτασης των σπουδών και της καθυστερημένης εισόδου στην αγορά εργασίας.
Όπως σημειώνει ο ερευνητής οικονομολόγος της Eurobank, Κωνσταντίνος Πέππας, «επιλέγεται μια διευρυμένη δημογραφική ομάδα, αντί για την κατηγορία 15-24 ετών, ακριβώς επειδή ο χρόνος σπουδών έχει παραταθεί και μαζί του ανεβαίνει η ηλικία εισόδου στην αγορά εργασίας».
Το ελληνικό παράδοξο των πτυχιούχων χωρίς προοπτική
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της ανάλυσης αφορά τη σύνθεση των NEETs στην Ελλάδα. Σε αντίθεση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, στη χώρα μας τα υψηλότερα ποσοστά εντοπίζονται σε νέους με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, γεγονός που οι συντάκτες της έκθεσης συνοψίζουν με τη φράση: «νέους με προσόντα έχουμε, καλές δουλειές δεν έχουμε».
Παρά τη σταδιακή ανάκαμψη της αγοράς εργασίας μετά την πολυετή κρίση, η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει υψηλότερο ποσοστό NEETs από τον μέσο όρο της ΕΕ, στο 14,2% έναντι 11,1%, καταλαμβάνοντας την τέταρτη χειρότερη θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών, πίσω από Ρουμανία, Ιταλία και Λιθουανία. Η χώρα παραμένει επίσης μακριά από τον ευρωπαϊκό στόχο μείωσης στο 9% έως το 2030.
Η έκθεση προειδοποιεί ότι η διατήρηση υψηλών ποσοστών NEETs περιορίζει την παραγωγικότητα, ενισχύει τον κίνδυνο διαρροής ανθρώπινου δυναμικού και επιβαρύνει τις κοινωνικές ανισότητες, αυξάνοντας τον κίνδυνο φτώχειας και περιθωριοποίησης.
Μια αγορά εργασίας σε συνεχή μετακίνηση
Η Eurobank περιγράφει μια αγορά εργασίας όπου τα όρια μεταξύ απασχόλησης, ανεργίας και εκπαίδευσης γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα. Οι νέοι αλλάζουν συχνά εργασία, εργάζονται παράλληλα με τις σπουδές τους ή επιστρέφουν στην εκπαίδευση για να ενισχύσουν τα προσόντα τους.
Όπως επισημαίνεται, «οι διαχωριστικές γραμμές μεταξύ δουλειάς και ανεργίας, σπουδών και μη-σπουδών γίνονται όλο και πιο θολές», με αποτέλεσμα πολλοί νέοι να βρίσκονται διαρκώς σε ένα ενδιάμεσο καθεστώς: μερικώς εργαζόμενοι, μερικώς άνεργοι ή μερικώς καταρτιζόμενοι.
Η ανάλυση αναφέρεται επίσης στην εξάπλωση προγραμμάτων κατάρτισης και απασχόλησης, τα οποία, όπως σημειώνεται, συχνά αμφισβητούνται ως προς την αποτελεσματικότητά τους.
Από την κορύφωση της κρίσης στη σημερινή εικόνα
Κατά την κορύφωση της οικονομικής κρίσης, το 2013, το ποσοστό των NEETs στην Ελλάδα είχε εκτοξευθεί στο 28,5% για την ηλικιακή ομάδα 15–29 ετών, αντανακλώντας τη δραματική επιδείνωση των συνθηκών στην αγορά εργασίας.
Ιδιαίτερα έντονο πλήγμα είχαν δεχθεί οι νέοι πτυχιούχοι, οι οποίοι δυσκολεύονταν να απορροφηθούν από μια αγορά που περιόριζε τις προσλήψεις. Η επαναλαμβανόμενη αποτυχία στην εύρεση εργασίας, όπως σημειώνεται, οδήγησε πολλούς στην αποθάρρυνση και τελικά στην αποχώρηση από το εργατικό δυναμικό.
Το δομικό πρόβλημα: εκπαίδευση χωρίς αντίκρισμα
Ένα από τα πιο κρίσιμα συμπεράσματα της μελέτης αφορά την ασυμμετρία μεταξύ εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας. Στην Ελλάδα, οι NEETs προέρχονται σε σημαντικό βαθμό από μεσαία και υψηλά επίπεδα εκπαίδευσης, σε αντίθεση με την ΕΕ όπου κυριαρχούν τα χαμηλότερα εκπαιδευτικά επίπεδα.
Όπως αναφέρει η έκθεση, «στην Ελλάδα η κατηγορία με το υψηλότερο ποσοστό νέων 15-29 ετών που δεν εργάζονται και ούτε συμμετέχουν στην εκπαίδευση είναι τα άτομα με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, όταν στην ΕΕ-27 είναι η κατηγορία με τα χαμηλότερα ποσοστά».
Η ανάλυση αποδίδει το φαινόμενο στην υπερπροσφορά πτυχιούχων σε συνδυασμό με την περιορισμένη ζήτηση για υψηλής εξειδίκευσης θέσεις εργασίας, λόγω της παραγωγικής δομής της ελληνικής οικονομίας, η οποία παραμένει προσανατολισμένη σε κλάδους χαμηλής και μεσαίας εξειδίκευσης.
Μια πρόκληση για το αναπτυξιακό μοντέλο
Στο πλαίσιο αυτό, η μελέτη υπογραμμίζει ότι η ελληνική οικονομία δεν αντιμετωπίζει μόνο ένα πρόβλημα απασχόλησης, αλλά ένα βαθύτερο διαρθρωτικό ζήτημα, που αφορά το ίδιο το παραγωγικό της μοντέλο.
Η απόκλιση ανάμεσα στις εκπαιδευτικές επενδύσεις των νέων και στις διαθέσιμες θέσεις εργασίας τροφοδοτεί, σύμφωνα με την έκθεση, τη συνεχιζόμενη διαρροή ανθρώπινου κεφαλαίου στο εξωτερικό και αναδεικνύει την ανάγκη για ένα νέο αναπτυξιακό πλαίσιο, ικανό να αξιοποιήσει το εκπαιδευμένο δυναμικό της χώρας.
