Είναι από εκείνες τις εικόνες που βλέπουμε σχεδόν καθημερινά και συνήθως δεν μας προκαλούν καμία απορία: ένα πουλί στέκεται ήσυχα πάνω σε ένα ηλεκτροφόρο καλώδιο, χωρίς να φαίνεται να διατρέχει τον παραμικρό κίνδυνο.
Πώς είναι όμως δυνατόν ένα πτηνό να κάθεται πάνω σε ένα καλώδιο που μεταφέρει ηλεκτρικό ρεύμα και να μην παθαίνει ηλεκτροπληξία;
Η απάντηση βρίσκεται στη διαφορά ηλεκτρικού δυναμικού. Όταν ένα πουλί πατά και με τα δύο πόδια πάνω στο ίδιο καλώδιο, τα δύο σημεία στα οποία ακουμπούν τα πόδια του βρίσκονται ουσιαστικά στο ίδιο ηλεκτρικό δυναμικό. Έτσι, δεν δημιουργείται η απαραίτητη διαφορά δυναμικού ώστε το ηλεκτρικό ρεύμα να περάσει μέσα από το σώμα του.
Με απλά λόγια, το ρεύμα συνεχίζει να κινείται μέσα στο καλώδιο και όχι μέσα από το σώμα του πτηνού.
Πότε ένα πουλί κινδυνεύει από ηλεκτροπληξία
Η κατάσταση αλλάζει όταν το πτηνό έρθει ταυτόχρονα σε επαφή με δύο διαφορετικά σημεία που έχουν διαφορετικό ηλεκτρικό δυναμικό.
Αυτό μπορεί να συμβεί, για παράδειγμα, όταν ένα πουλί αγγίξει δύο διαφορετικά καλώδια ταυτόχρονα. Σε αυτή την περίπτωση δημιουργείται διαφορά δυναμικού και το ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να περάσει μέσα από το σώμα του, προκαλώντας ηλεκτροπληξία.
Κίνδυνος υπάρχει επίσης όταν το πτηνό ακουμπήσει το καλώδιο και ταυτόχρονα ένα αντικείμενο που συνδέεται με το έδαφος. Και στις δύο περιπτώσεις, το σώμα του πτηνού μπορεί να λειτουργήσει ως μέρος της διαδρομής του ηλεκτρικού ρεύματος.
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο για τα μεγαλύτερα πτηνά, καθώς το μεγάλο άνοιγμα των φτερών τους αυξάνει τις πιθανότητες να έρθουν σε επαφή με δύο διαφορετικά καλώδια.
Αετοί, γύπες και πελαργοί ανάμεσα στα πιο ευάλωτα είδη
Δεν διατρέχουν όλα τα πτηνά τον ίδιο κίνδυνο. Ιδιαίτερα ευάλωτα είναι είδη με μεγάλο άνοιγμα φτερών, όπως οι αετοί, οι γύπες, οι γερακίνες και άλλα αρπακτικά, αλλά και οι πελαργοί, οι πελεκάνοι και αρκετοί ερωδιοί.
Ο κίνδυνος αυξάνεται ακόμη περισσότερο επειδή αρκετά από αυτά τα είδη χρησιμοποιούν τις ηλεκτρικές εγκαταστάσεις ως σημεία ανάπαυσης, παρατήρησης ή ακόμη και φωλεοποίησης.
Οι στύλοι, οι πυλώνες και τα καλώδια μπορούν να λειτουργήσουν ως βολικά σημεία για ένα πτηνό που αναζητά τροφή ή απλώς χρειάζεται ένα ασφαλές σημείο για να ξεκουραστεί. Όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται αυτές οι υποδομές, τόσο αυξάνονται και οι πιθανότητες ενός ατυχήματος.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και κατά την προσέγγιση ή την αποχώρηση από μια φωλιά. Ένα μεγάλο πτηνό μπορεί, για παράδειγμα, κατά την πτήση του να ανοίξει τα φτερά του και να αγγίξει δύο καλώδια, με αποτέλεσμα να υποστεί ηλεκτροπληξία.
Ανάλογος κίνδυνος υπάρχει και για τους νεοσσούς. Κατά τις πρώτες τους πτήσεις, η απειρία τους μπορεί να οδηγήσει σε επαφή με ηλεκτρικά καλώδια και να έχει θανατηφόρες συνέπειες.
Τα καλώδια ως «παρατηρητήρια» και ο κίνδυνος της φωλεοποίησης
Για αρκετά είδη, οι ηλεκτρικές εγκαταστάσεις αποτελούν ουσιαστικά μέρος του χώρου στον οποίο κινούνται. Τα καλώδια και οι μεταλλικοί πυλώνες προσφέρουν σημεία για κούρνιασμα και παρατήρηση, ιδιαίτερα όταν τα πτηνά αναζητούν τροφή.
Αυτό μπορεί να γίνει ακόμη πιο επικίνδυνο όταν ένα πτηνό χρησιμοποιεί τέτοιες κατασκευές για παθητικό κυνήγι, περιμένοντας από ψηλά να εντοπίσει τη λεία του.
Παράλληλα, η φωλεοποίηση πάνω ή κοντά σε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις δημιουργεί επιπλέον κινδύνους, τόσο για τα ενήλικα πτηνά όσο και για τους νεοσσούς.
Υπάρχει, μάλιστα, ακόμη ένας κίνδυνος που αφορά κυρίως τους θερμούς μήνες. Σε υψηλές θερμοκρασίες, ορισμένα πτηνά που αναπαύονται κοντά σε μετασχηματιστές υψηλής τάσης μπορεί να αντιμετωπίσουν κίνδυνο ανάφλεξης του φτερώματός τους λόγω ιονισμού.
Πώς μπορούν να περιοριστούν οι θάνατοι
Παρότι δεν υπάρχουν διαθέσιμα ποσοτικά στοιχεία για τον ακριβή αριθμό των πτηνών που χάνουν τη ζωή τους από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα, το πρόβλημα μπορεί να είναι σημαντικό σε περιοχές όπου συναντώνται είδη που χρησιμοποιούν συχνά τις ηλεκτρικές υποδομές.
Ιδιαίτερα σε περιοχές όπου υπάρχει παρουσία μεγάλων αρπακτικών, πελαργών και άλλων μεγάλων πτηνών, οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν έναν σημαντικό παράγοντα κινδύνου.
Μερικά από τα μέτρα που μπορούν να περιορίσουν τις ηλεκτροπληξίες είναι η υπογειοποίηση των καλωδίων, η μόνωση των υπέργειων γραμμών, αλλά και η τοποθέτηση των καλωδίων σε μεγαλύτερες αποστάσεις μεταξύ τους.
Με αυτόν τον τρόπο μειώνονται οι πιθανότητες ένα πτηνό να έρθει ταυτόχρονα σε επαφή με δύο διαφορετικά καλώδια ή με ένα καλώδιο και ένα γειωμένο αντικείμενο.
Έτσι, η εικόνα ενός πουλιού πάνω σε ένα ηλεκτροφόρο καλώδιο δεν είναι τελικά τόσο παράδοξη όσο φαίνεται. Το γεγονός ότι στέκεται με ασφάλεια σε ένα μόνο καλώδιο δεν σημαίνει ότι η ηλεκτρική εγκατάσταση είναι ακίνδυνη. Η διαφορά δυναμικού είναι αυτή που κάνει τη διαφορά — και για ορισμένα είδη, μια λάθος κίνηση μπορεί να αποδειχθεί μοιραία.
