Ανέκαθεν η εφηβεία έκρυβε δυσκολίες και συχνά σημαδευόταν από κρίσεις ταυτότητας. Η μετάβαση από την παιδική «ανεύθυνη» ζωή στην ενήλικη «αυτόνομη και υπεύθυνη» στάση, συχνά επηρεάζεται από τον τύπο της κοινωνίας. Στην σημερινή δυτική νεωτερική κοινωνία, όπου οι παραδοσιακές σταθερές τείνουν να εκλείψουν, αυτή η μετάβαση δείχνει να έχει έντονες κρίσεις.
Το εισπράττουμε καθημερινά από αυτά που βλέπουμε και διαβάζουμε στα ΜΜΕ, για την έξαρση της βίας, το συναίσθημα της ματαίωσης, την αύξηση του άγχους και των καταθλιπτικών καταστάσεων, τις ατομοκεντρικές λύσεις, τον άκρατο δικαιωματισμό, τις αυτοκτονίες και ένα σωρό άλλα, που κάθε μέρα γίνονται όλο και πιο έντονα.
Ακόμα και η χρήση ναρκωτικών και ψυχοτρόπων ουσιών είναι άλλου επιπέδου. Κυριαρχεί μια αντίληψη αγχολυτικής υποστήριξης και «αυτό-φαρμακοθεραπείας» και δευτερευόντως η καταφυγή σ’ αυτά για λόγους απόλαυσης, «ενεργητικής διέγερσης» ή αναζήτηση πειραματισμού, που είχαμε τις παλιότερες δεκαετίες. Το εξίσου καταστροφικό τους αποτέλεσμα, αναδεικνύεται πιο έντονο, αφού, ως ψευτοψυχολογική υποστήριξη, μειώνει τις αντιστάσεις και θυμίζει τον αλκοολισμό στα προλεταριακά στρώματα της πρώτης βιομηχανικής επανάστασης.
Η τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με τους ειδικούς, διαμορφώνει για τους νέους και τους εφήβους ένα ιδιαίτερα επιβαρυντικό ψυχολογικό και ψυχιατρικό τοπίο.
Η σημερινή κουλτούρα, αποκομμένη από τις ρίζες μας, μοιάζει βαθιά αγγλοσαξονική, αποικιακού τύπου (αμερικανική), που στα πλαίσια του άκρατου καπιταλισμού έχει φθείρει τις πολιτισμικές παραδόσεις. Ο φιλελευθερισμός, ως η μόνη σημερινή πολιτική έκφραση, έχει στον πυρήνα του το άτομο έναντι της κοινωνίας, την κοινωνία ως άθροισμα ανταλλαγών αμοιβαίου ατομικού συμφέροντος, την ιδιοκτησία ως φυσικό πρωταρχικό δικαίωμα και την αρνητική ελευθερία (η ελευθερία ως επιθυμία να μην παρεμβαίνει κανείς στην δράση του ατόμου). Το πρόσωπο εξοβελίστηκε.
Σ’ αυτό το πλαίσιο είναι επόμενο να ανθούν έντονοι ανταγωνισμοί, διάφοροι εκβιασμοί (οικονομικοί και πολιτικοί) και ηδονιστικοί ωφελισμοί. Αυτός ο «αμερικανισμός» θεοποιεί την ισχύ και υποβιβάζει το δίκαιο, τις αρχές και τους κανόνες (σε όποια μορφή: διεθνή, κρατική ή κοινωνική).
Η εφηβεία, ως φάση που οδηγεί στην ανεξαρτητοποίηση, είναι λογικό να απομακρύνεται από τα οικογενειακά πρότυπα και να εκτίθεται περισσότερο στις κρίσεις συνομήλικων και σε εξωοικογενειακές – κοινωνικές επιρροές.
Σε τι θα στηριχτεί ο νέος για να πετύχει την υπεύθυνη ανεξαρτητοποίηση, δηλαδή την θετική ελευθερία (να μπορεί να κάνει περισσότερα) και την υπευθυνότητα (να λογοδοτεί για περισσότερα), όταν, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, οι παραδοσιακές σταθερές έχουν χαθεί; Άραγε, χωρίς Θεό, οικογένεια, κοινότητα, έθνος, Ιστορία, χειραφέτηση και κοινωνική ολοκλήρωση, τι του απομένει; Η ωφελιμιστική αυτοπραγμάτωση σε ένα υπόβαθρο φτηνιάρικου ηδονισμού. Να δουλεύει για να «κερδίζει» και να καταναλώνει ό,τι του προτείνεται!!! Αυτό είναι το αρνητικό φιλελεύθερο πλαίσιο στο οποίο καλούνται τα παιδιά να στηριχτούν. Δυστυχώς, αυτό το μοντέλο τους παραδίδουμε.
Δεν είμαι σε θέση να προτείνω. Υπάρχουν άλλοι, αξιολογότεροι και ειδικότεροι. Είμαι όμως βέβαιος, πως η όποια απάντηση θα πρέπει να είναι συλλογική και πολιτική. Σίγουρα κάτι δεν πάει καλά.
Ας μην μπερδεύουμε την πρόοδο με την αριστεία, την όποια «αριστεία».
Την ζωή με την κατανάλωση, την όποια «κατανάλωση».
Την προκοπή με το κέρδος, το όποιο «κέρδος».
Έχουμε πολλή δουλειά μπροστά μας. Πολιτεία και κοινωνία. Χθες κι όχι αύριο. Αργήσαμε!
*Γιώργος Ηλ. Τσιτσιμπής
ΥΓ: Οι σκέψεις είναι βασισμένες στο άρθρο του ΙταλούAndreaZhok, καθηγητή ηθικής φιλοσοφίας στο Μιλάνο, με τίτλο: «Η τελευταία γενιά της Δύσης»
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
ΑΣΕΠ: Προ των πυλών τρεις νέοι διαγωνισμοί με 5.200 θέσεις
Νέο market pass για 40 ευρώ κάθε μήνα χωρίς αίτηση
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
